I GZ 1/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 października 2004 r. sygn. akt III SA/Po 418/04 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego p o s t a n a w i a: - oddalić zażalenie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 15 października 2004 r. oddalił wniosek G. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zarzuciła, że WSA w Poznaniu naruszył przepisy (art. 245 i dalsze) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w wysokości 4.261,00 zł tytułem wpisu od skargi. Zarzuciła także błędne ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że dochód wykazywany przez skarżącą w rocznej deklaracji podatkowej jest miarodajnym wskaźnikiem jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz pominięcie dowodów z przedstawionych przez skarżącą dokumentów świadczących o jej możliwościach finansowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że sąd nie uwzględnił jej aktualnej sytuacji finansowej. Załączonych do formularza PPF dokumentów wynika, zdaniem skarżącej, że z tytułu świadczonej pracy otrzymuje ona miesięcznie jedynie kwotę minimum nie podlegającego zajęciu przez organy egzekucyjne, tj. ok. 500 zł. Dochody uzyskiwane z umowy zlecenia są natomiast w całości zajmowane na pokrycie zobowiązań celno – podatkowych, które pochodzą z okresu kiedy skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. Ponadto skarżąca podkreśla, że do skargi z dnia 23 września 2004r. załączyła zawiadomienia o zajęciach konta bankowego oraz wynagrodzenia za pracę, a także zaświadczenie o wpisaniu skarżącej do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżąca powołuje się także na grożący jej wymiar długu celno – podatkowego, ze względu na skalę prowadzonych przeciwko niej postępowań administracyjnych przed organami celnymi. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej p.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba przede wszystkim podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z cytowanego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przyjęty przez WSA w Poznaniu stan faktyczny NSA uznał za prawidłowy. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. zawiera bowiem dane konieczne do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącą zarzutu nieuwzględnienia innych dokumentów (poza odpisami zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe), które wymienia § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r., dotyczącego m.in. sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy należy podkreślić, że WSA oceniał sytuację finansową i rodzinną skarżącej na podstawie wszystkich dokumentów załączonych do akt sprawy, w tym także innych dokumentów, o których mowa w cytowanym przepisie, m.in. zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, wypisów z rejestrów urzędowych, czy wykazów z rachunków bankowych. Bezzasadny jest zarzut skarżącej, że sąd całkowicie pominął w/w dokumenty w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, gdyż sąd kolejno ustosunkował się do przedstawionych przez skarżącą dokumentów. WSA podał w uzasadnieniu, że od grudnia 2002r. skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.238,50 zł netto, dnia 25 lutego 2004r. skarżąca została wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych w KRS, konto bankowe skarżącej zostało zajęte przez wierzycieli i wskazał także dane wynikające z zeznań podatkowych skarżącej za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Na podstawie powyższych ustaleń WSA oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje w związku małżeńskim i ma syna, z tym że ojciec nie łoży na jego utrzymanie. Zdaniem NSA strona nie wykorzystała w pełni możliwości uzyskania dodatkowych źródeł przychodu, które posiada jako matka samotnie wychowująca dziecko, gdyż znajdując się w trudnej sytuacji materialnej powinna - dbając o jego dobro - ubiegać się o to, aby ojciec uczestniczył w kosztach jego utrzymania. Wskazać również należy – zgodnie z orzecznictwem sądowym w tym zakresie – że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą wymaga się przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Z przedstawionych okoliczności nie można, zdaniem NSA, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych. Wskazać również należy, że prawo pomocy ma zastosowanie tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności NSA doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy i dlatego jej zażalenie na postanowienie WSA w Poznaniu NSA uznał za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a NSA orzekł, jak w sentencji.