II OSK 1072/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko ( spr. ) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant Krzysztof Tkacz po rozpoznaniu w dniu 15 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt 3 II SA/Gd 311/03 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku 2) przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adwokata K. G. kwotę 250 ( dwieście pięćdziesiąt ) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ( w tym 22 % podatku od towarów i usług ) W postępowaniu wszczętym na wniosek B. J. Burmistrz P., decyzją z dnia [...] X 2002 r., orzekł o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego w P. przy ul. P. Organ stwierdził w uzasadnieniu tej decyzji, iż A. R. od pięciu lat nie przebywa pod adresem, gdzie jest zameldowany. Wprawdzie większość tego czasu przebywał on w zakładzie karnym, lecz również po jego opuszczeniu w lutym 2002 r. nie zamieszkał w przedmiotowym lokalu, co świadczy o spełnieniu jednej z przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, to jest niezamieszkiwania w mieszkaniu przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. Na skutek odwołania A. R. od tej decyzji Wojewoda Pomorski, decyzją z dnia [...] I 2003 r., utrzymał tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na wyjaśnienia matki A. R. B. J,, która stwierdziła, że syn od 5 lat nie przebywa w przedmiotowym lokalu a opuszczając go zabrał ze sobą wszystkie rzeczy osobiste. Sam odwołujący się w swoich zeznaniach stwierdził, iż po wyjściu z zakładu karnego w lutym 2002 r. nie mógł zamieszkać w tym lokalu, gdyż dochodziło tam do konfliktów z ojczymem. W związku z tym faktycznym miejscem jego pobytu jest lokal w P. przy ul. M. Odwołujący się nie wykorzystał też żadnej prawnej drogi służącej do przywrócenia mu posiadania i powrotu do spornego lokalu. Organ odwoławczy wskazał na wyłącznie ewidencyjny charakter instytucji prawnej zameldowania i stwierdził, że wobec opuszczenia lokalu przez skarżącego istniały podstawy do uwzględnienia wniosku o jego wymeldowanie. Decyzję Wojewody Pomorskiego A. R. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podniósł, iż nie opuścił przedmiotowego lokalu dobrowolnie i trwale, bowiem po wyjściu z zakładu karnego zamieszkanie w tym lokalu uniemożliwił mu ojczym. Wobec tego nocował on w piwnicy należącej do spornego lokalu albo czasowo przebywał w mieszkaniu swojej dziewczyny. Ze względu na konflikty z ojczymem oraz ciążące na nim wyroki w sprawach karnych skarżący nie chciał pozostawać dalej w tym lokalu, bojąc się o możliwość sprowokowania sytuacji, w której będzie ponosił odpowiedzialność. Nie wnosił też spraw cywilnych o dopuszczenie go do korzystania z mieszkania, gdyż nie wiedział jakie należało podjąć działania prawne. We wniosku zawartym w skardze skarżący wnosił o rozpoznanie sprawy przez Sąd i wydanie satysfakcjonującego go wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 I 2005 r. skargę oddalił. Uzasadniając to orzeczenie Sąd stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt opuszczenia miejsca zamieszkania przez A. R. Sporne jest natomiast to, czy fakt ten miał charakter dobrowolny. Sąd stwierdził, iż wobec braku jakichkolwiek działań skarżącego zmierzających do przywrócenia mu posiadania opuszczenie przez niego lokalu należy uznać za dobrowolne. Świadczy to jednocześnie o prawidłowym postępowaniu organów administracji w tej sprawie. Wymieniony wyrok zaskarżył A. R. skargą kasacyjną sporządzoną przez adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, 8, 9, 10, 77 § 1, 79 § 1 i 2 oraz art. 107 § 3 K.p.a. przez nieuchylenie decyzji organów administracyjnych pomimo wydania ich z naruszeniem szeregu przepisów (obowiązku zawiadomienia o wszczęciu postępowania i przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka, brak wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, zaniechanie obowiązku informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków). W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności przyjęcie, że opuszczenie lokalu było dobrowolne a także naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 IV 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) przez uznanie, iż przepis ten ma zastosowanie w sytuacji skarżącego. We wniosku zawartym, w skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 VII 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Kontrolą tą są, przede wszystkim, objęte decyzje, postanowienia i inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej (por. art. 3 § 2 pkt 1-4 ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Istotą tej kontroli jest ustalenie, czy akty te lub czynności zostały wydane lub wykonane zgodnie z obowiązującym prawem materialnym i procedurą. W związku z tym wadą wyroku sądu administracyjnego rozstrzygającego skargę jest niedostrzeżenie przez ten sąd naruszeń prawa procesowego, których dopuścił się organ administracji i które winny skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ ustawy z 30 VIII 2002 r. - p.p.s.a. Oddalając skargę A. R. na decyzję o wymeldowaniu go z pobytu stałego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił zgodnie z tą decyzją, iż skarżący dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny, którego dotyczy postępowanie. Ustalenie to zostało oparte wyłącznie na jednej tylko przesłance - fakcie, iż po opuszczeniu tego lokalu nie występował on o przywrócenie jego posiadania na drodze procesu cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł jednak, że sprawa nie została w ogóle wyjaśniona, organy nie zebrały i nie rozważyły materiału dowodowego a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w minimalnym zakresie i to z naruszeniem obowiązujących norm proceduralnych. Powoduje to zasadnicze wątpliwości co do zgodności ustaleń organów i Sądu I instancji co do sytuacji będącej przedmiotem ocen prawnych w tej sprawie ze stanem rzeczywistym. Trafne jest stwierdzenie, iż wymeldowanie zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z 10 IV 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) uzasadnia trwałe i dobrowolne opuszczenie bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego (por. m.in. wyrok NSA z 23 IV 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Dlatego przebywanie jakiejś osoby w zakładzie karnym, jako stan przejściowy, nie powoduje utraty dotychczasowego miejsca zamieszkania i nie uzasadnia wymeldowania. Z zebranego w niniejszej sprawie materiału wynika, iż skarżący A. R. od wielu lat, z przerwami, odbywa kary pozbawienia wolności a jego ostatnim stałym miejscem zamieszkania był sporny lokal, w którym mieszkał z rodziną od dzieciństwa. Ocena zaistnienia przesłanek do wymeldowania z tego lokalu wymagała wyjaśnienia kiedy, z jakich powodów i w jakich okolicznościach opuścił on ten lokal, czym miał możliwość ponownie w nim zamieszkać i z jakich przyczyn to nie nastąpiło. Organy prowadzące postępowanie faktów tych i okoliczności, z naruszeniem przepisów 7 i 77 § 1 K.p.a., nie wyjaśniły a uchybień tych nie dostrzegł Sąd I instancji. Organy, wbrew obowiązkowi dokładnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, przesłuchały tylko - i to wyjątkowo pobieżnie matkę skarżącego B. J. i samego skarżącego. Nastąpiło to nadto z oczywistym naruszeniem przepisu art. 79 § 1 K.p.a. jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania i bez powiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu. Nawet z tak zebranym materiałem skarżący nie został zapoznany, bowiem organy obu instancji nie wykonały obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dostrzegł tych uchybień i nie ocenił czy i jaki wpływ mogły one mieć na treść zaskarżonej decyzji. Skarga kasacyjna trafnie zarzuca więc, iż w ten sposób doszło do naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ i c/ w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez niewykonanie obowiązku kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Uzasadnia to uwzględnienie skargi kasacyjnej na mocy art. 185 powołanej ostatnio ustawy.