III SA/Wa 750/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), asesor WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Hanna Kamińska, Protokolant Karolina Zawadzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1997-2002 oddala skargę W dniu [...] października 2003r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. decyzją nr [...] po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. i S.M. z dnia [...] grudnia 2002r. odmówił umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1997-2000. We wniosku tym państwo M. zwrócili się do Urzędu Skarbowego z prośbą o umorzenie zaległości podatkowych za lata 1997-2002 z uwagi na trudną sytuację finansową, spowodowaną niewielkimi dochodami uzyskiwanymi z prowadzonej w tym okresie działalności gospodarczej. Stwierdzili także, iż posiadają inne liczne zadłużenia oraz, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny. Ze względu na brak odpowiednich środków nie byli w stanie skorzystać z restrukturyzacji zaległości podatkowych. Naczelnik Urzędu Skarbowego zważył, iż w dniu [...] lipca 2003r. została dokonana sprzedaż składników majątkowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżącego, a od sierpnia 2003r. uzyskiwał on stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Pomimo powyższego skarżący nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości, nie przedstawił również żadnych propozycji rozwiązania problemu spłaty zadłużenia. W sprawie nie udowodniono, iż powódź z 1997r. która dotknęła południowe rejony kraju miała bezpośredni wpływ na działalność firmy skarżącego. Organ wskazał także, iż skradziony skarżącemu samochód został odnaleziony co wynikało z postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z dnia [...] czerwca 2000r. o umorzeniu śledztwa. Udzielenie wnioskującym ulgi postawiłoby ich w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych podatników, którzy mimo trudności finansowych terminowo regulują swoje zobowiązania wobec budżetu. W odwołaniu od powyższej decyzji A. i S. M. zarzucili organowi, iż wydając decyzję odmowną błędnie zinterpretował podane przez nich przyczyny i fakty. Oświadczyli, iż prowadząc działalność gospodarczą nie mieli na celu oszukania Skarbu Państwa. Podejmowali próby spłacania zaległości, poprzez rozkładanie zapłaty na raty. Ponadto podnieśli, iż próbowali również działalności w branży odpadów i makulatury. Od 1997r. przez cały czas pogłębiała się recesja prowadzonej działalności gospodarczej, co spowodowało podjęcie decyzji o jej likwidacji i sprzedaży posiadanego taboru. Kwoty uzyskane ze sprzedaży majątku firmy przeznaczyli na spłatę kredytu bankowego zaciągniętego na zakup samochodów ciężarowych. Powoływana powódź, która dotknęła w lipcu 1997 roku południowe rejony kraju, miała bezpośredni wpływ na prowadzoną działalność gospodarczą z uwagi na współpracę z firmą "F.", która po powodzi, do produkcji chipsów zaczęła sprowadzać ziemniaki z zagranicy. Z uwagi na brak odpowiednich koncesji na przewozy zagraniczne, skarżący nie miał możliwości uzyskania zleceń na takie usługi. Argumentem przemawiającym za przyznaniem wnioskowanej ulgi był również fakt kradzieży samochodu wraz z ładunkiem w marcu 2000 roku. Podnieśli, iż obecnie nie posiadają żadnego majątku, a jedynym dochodem jest wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje nie pracująca żona i dwaj pełnoletni synowie, którzy są bezrobotni i bez prawa do zasiłku. Z uwagi na trudności finansowe skarżący nie mógł skorzystać z postępowania restrukturyzacyjnego Decyzja z dnia [...] marca 2004r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, iż skarżący uzyskiwał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i miał możliwość bieżącego regulowania swoich zobowiązań podatkowych. Organ przyznał, iż sytuacja ekonomiczna rodziny skarżącego jest trudna, nie podejmował on jednak żadnych działań w celu jej poprawy i zmniejszenia chociaż w stopniu minimalnym posiadanych zaległości. Nie przedstawił żadnych propozycji rozwiązania problemu spłaty zadłużenia i nie dokonał również żadnej wpłaty na poczet przedmiotowej zaległości, pomimo, iż jak wspomniano wcześniej, uzyskiwał dochody z tytułu prowadzonej działalności. Przedstawione argumenty nie mogły być przesłanką przemawiającą za przyznaniem wnioskowanej ulgi, bowiem ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej ponosi zawsze podatnik, który powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej bez udziału państwa. Skarżący nie udowodnił, iż klęska powodzi w 1997r. miała bezpośredni wpływ na działalność jego firmy, a utrata zleceń od firmy "F." została spowodowana brakiem koncesji na przewozy zagraniczne, której nie posiadał oraz nie podjął starań w celu jej uzyskania. Skradziony skarżącemu samochód został odnaleziony, a ładunek, który był w skradzionym samochodzie należał do firmy "P.", dlatego też został skradziony nie na szkodę skarżącego. Z uwagi na powyższe udzielenie wnioskowanej ulgi, postawiłoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych podatników, którzy mimo trudności finansowych terminowo regulują swoje zobowiązania wobec budżetu państwa. W skardze z dnia [...] kwietnia 2004r. skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Uzasadnił, iż działalność gospodarczą prowadził od 1992r. i do połowy roku 1997 regularnie płacił podatki. Prowadzona działalność polegała na współpracy z firmą "F.". Część sprzętu transportowego nabył za zaciągnięte kredyty bankowe lub użytkował w leasingu. Problemy finansowe związane były z pojawieniem się konkurenta na rynku lokalnym - amerykańskiej firmy transportowej "C.". Skarżący podpisał z nią niekorzystną, przewidującą długie terminy płatności umowę, której efektem było wyparcie jego firmy z rynku transportowego. Ponownie stwierdził, iż powódź w roku 1997 spowodowała, że firma "F." oparła swoją produkcją na surowcu sprowadzanym z zagranicy, a on nie mając odpowiednich uprawnień przewozowych był zmuszony zrezygnować ze współpracy W wyniku utraty źródła dochodu nie miał możliwości spłaty zaciągniętych kredytów i rat leasingowych, w wyniku czego stracił [...] samochody. W wyniku napadu skradziono mu ciągnik z naczepą, z czego odzyskał tylko ciągnik, a naczepa nie odnalazła się. W związku z powyższym, skarżący stracił możliwość utrzymania rodziny oraz wywiązania się z płatności, nie miał i nie ma w dalszym ciągu możliwości restrukturyzacji, upadłości czy też układu z powodu braku środków finansowych. On i członkowie jego rodziny poszukują zatrudnienia ale w związku z sytuacją na rynku pracy mają problem z jej znalezieniem. Odnosząc się do argumentów organu poinformował, iż nie mógł podjąć działań w celu zmniejszenia zaległości podatkowych ponieważ nie miał na to środków finansowych i wszelkiego rodzaju składane przez niego zapewnienia byłyby niezgodne z prawdą. Skarżący zdawał sobie sprawę, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej ponosi zawsze podatnik, który powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej bez udziału Państwa ale z drugiej strony Państwo wpuszczając na rynek duże firmy zagraniczne nie przewidziało, że małe firmy obciążone kredytami i umowami leasingowymi nie mają. żadnych szans utrzymania się na rynku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 67 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.; dalej ord. pod.), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej w trybie art. 67 ord. pod. jest sposobem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, którego istotą jest ostateczne odstąpienie od poboru podatku po upływie terminu jego płatności. Stanowi wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, wprowadzając preferencje wobec podatnika, którego sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie takich preferencji. Umorzenie zaległości podatkowej jest więc instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. W rozpatrywanej sprawie znaczenie będzie miała ocena spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika. Użyte w treści przepisu pojęcia - ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego są pojęciami niedookreślonym, których interpretacji na potrzeby danej sprawy dokonuje każdorazowo organ podatkowy. Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do oceny sytuacji faktycznej i wobec wystąpienia zdarzeń, które zdaniem organu uzasadniają ważny interes podatnika lub interes społeczny może wydać decyzję umorzeniową. Instytucja umorzenia zaległości podatkowej poprzez wydanie decyzji organu podatkowego w indywidualnej sprawie oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną, która pozwala organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oznacza to, że organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia. Przed wydaniem decyzji organ podatkowy jest zobowiązany z urzędu podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z treścią art. 122 w zw. z art. 187 §1 ord. pod oraz przeprowadzić analizę okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia wskazanych w treści przepisu. Potwierdził to NSA w wyroku z 16 stycznia 2002r. (sygn. akt III SA 2302/00) "W utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 ord. pod.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 ord. pod.) oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 ord. pod.).". Przesłankami tymi są: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Ważny interes podatnika to sytuacja gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2003r. sygn. akt SA/Sz 945/01; wyrok NSA z 12 lutego 2003r. sygn. akt III SA 1838/01). Przesłanka interesu publicznego to respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (por. przywołany wyrok NSA z 12 lutego 2003r.) W konsekwencji sądowa kontrola legalności decyzji wydanych na podstawie art. 67 ord. pod. w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze Sąd uznał, iż organy wywiązały się z ciążących na nich obowiązków. Zbadały sytuację materialną skarżącego na podstawie przedstawionych dokumentów i dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie uznano, że jego sytuacja nie uzasadniała umorzenia istniejących zaległości podatkowych. Problemy finansowe w prowadzonej działalności, czy też fakt utraty konkurencyjności nie przesądza automatycznie o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych stanowiących podstawę do wydania decyzji w oparciu o przesłankę ważnego interesu podatnika. Zdaniem Sądu organy miały pełne prawo do podjęcia decyzji uznaniowej i nie naruszyły w żaden sposób wskazanych zasad oceny sytuacji skarżącego i poszukiwania w niej ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zaległości. W toku postępowania podjęto niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek podjętego rozstrzygnięcia. Wydana zatem na ich podstawie decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. W prowadzonym postępowaniu uwzględniono całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej oraz odsetek. Zdaniem Sądu znalazło to wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Wreszcie Sąd stwierdził, że w ramach swego uznania organy podatkowe nie naruszyły art. 191 ord. pod. regulującej zasadę swobodnej oceny dowodów w postępowaniu podatkowym, bowiem oceny tej nie można było uznać za dowolną. Oczywiście sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną. Dlatego uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza ich sądowej kontroli, lecz z natury ogranicza ją do badania zgodności z prawem postępowania poprzedzającego podjęcie tego rodzaju decyzji. Skarżący we wniesionej skardze przywołuje argumenty, przemawiające za celowością umorzenia zaległości, które zdaniem Sądu, organ rozważył podejmując zaskarżoną decyzję. Ze wskazanych powyżej względów Sąd wobec stwierdzenia, iż argumenty skarżącego zostały zbadane nie dokonuje ich ponownej weryfikacji, oceniając jedynie prawidłowość przeprowadzonego w sprawie postępowania. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie dowodowe i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału uznały, iż nie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych i odsetek powstałych od tych zaległości. Droga postępowania w tym zakresie uznana została za zgodną z prawem, a argumentacja przyjęta w uzasadnieniu decyzji mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 191 ord. pod. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.