II SA/Kr 1235/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Brachel -Ziaja (spr) Sędziowie : NSA Izabela Dobosz NSA Stanisław Biernat Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2005r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 marca 2001r, Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. P. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] .05. 2000 r H. P. – K. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości wywłaszczonych w trybie ustawy z dnia 12.03. 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowiących działki oznaczone: nr [...] o pow. 1313 m2 obj. KW [...] i nr [...] o pow. 16 98 m2. Obj. Iwh 343 pod budowę szpitala [...] w [...] twierdząc, że cel wywłaszczenia mimo upływu wielu lat nie został zrealizowany. Urząd Miasta [...] pismem z dnia [...] . 08.2000 r. Nr : [...] odmówił zwrotu przedmiotowych nieruchomości, informując, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że zawnioskowane do zwrotu nieruchomości stanowiące obecnie część dziki [...], stanowią aktualnie własność [...]. Zgodnie zaś z przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje jeżeli nieruchomość została sprzedana na rzecz osoby trzeciej, a prawo nabywcy zostały zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni, uznając; iż treść i forma zaskarżonego "pisma" wskazują, pomimo swojej wadliwości, że jest ono w istocie decyzją administracyjną w rozumieniu przepisu art. 104 oraz art. 107k.p.a., a tym samym dopuszczalne jest wniesienie odwołania, - decyzją z dnia [...] . 10. 2000 r. Nr; [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja została wydana z naruszeniem zasad procedury administracyjnej, w szczególności przepisów art. 7 i 77 k.p.a. nakazujących organom administracji publicznej podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Postępowaniem objęto trzy wnioski różnych właścicieli domagających się zwrotu wywłaszczonych różnych nieruchomości, a zatem należało wydać trzy odrębne decyzję w ich sprawach, traktując indywidualnie poszczególnych właścicieli. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przepis art. 229 ustawy _,o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r./Dz. U. Nr 46 poz. 543 z późn. zm./ nie przystaje do ustalonego stanu faktycznego gdyż wdacie wejścia w życie tej ustawy tj. 1. 01. 1998 r. .nieruchomości nie były sprzedane, ani nie ustanowiono na nich prawa wieczystego użytkowania, a nadto organ I instancji winien był zawiadomić, jako stronę [...] , która nabyła przedmiotową nieruchomość, a także wyjaśnić tytuł, na podstawie którego nabyła ona na własność przedmiotowe nieruchomości wobec treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W toku postępowania administracyjnego zmarła wnioskodawczyni H. P. K., a wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości podtrzymała jej spadkobierczyni tj córka M. P., która wykazała swoje prawo do spadku prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] .12.2000 r. sygn. akt[...] . Prezydent Miasta [...] , na prawach powiatu decyzją z dnia [...]. 03. 2001 r, po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówił zwrotu części działki [...] obr. 61 jedn. ewid. [...] odpowiadającej wywłaszczonym działkom: nr [...] o pow. 0,1313 ha i nr [...] o pow.. 0,1698 ha obr. 61 . ewid. [...] na rzecz . M. P W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta [...] podniósł, że wywłaszczona nieruchomość, stanowi aktualnie własność [...] . Nabycie prawa własności tych nieruchomości nastąpiło w dniu 21.09. 1998 r. aktem notarialnym, w wykonaniu zobowiązań Wojewody [...] do przeniesienia własności wynikających z aktu ustanowienia fundacji z dnia [...] .01.1997 r. Wpisu tego prawa dokonano w księdze wieczystej Kw [...] w dniu [...] .03.1999 r. W tej sytuacji prawnej bez znaczenia jest fakt, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. l pkt l i 2 ugn lub okoliczność czy prowadzona obecnie budowa szpitala jest kontynuacją celu wywłaszczenia tj. realizacji szpitala w [...] . Skoro działka stanowi własność Fundacji, a jej prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej, to byłemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości roszczenie o jej zwrot nie przysługuje. Wojewoda [...] decyzją z dnia 19.03.2001 r Nr [...] utrzymał w mocy powyższą, zaskarżoną decyzję uznając za trafny pogląd organu I instancji, że należy pod uwagę brać stan prawny nieruchomości w chwili orzekania, a skoro Skarb Państwa zadysponował wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilno - prawną na rzecz osób trzecich, to roszczenie o zwrot nieruchomości przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust..3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stało się bezskuteczne. W takiej sytuacji, gdyby nawet uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, - to i tak organ nie może odebrać gruntu aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o jej zwrocie poprzedniemu właścicielowi. We wniesionej od tej decyzji skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca M. P. nie precyzując jej żądania zarzuciła, organom administracji naruszenie prawa materialnego tj. art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oraz przepisów art. 9, 10, 24, 35par 3 , art 36 par. l i 2, art 78 kodeksu postępowania administracyjnego. Podniosła, że organy orzekające nie zauważają, że został naruszony zakaz użycia przedmiotowej działki na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a właściwy organ wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 136 ust. 2 u.n.g nie powiadomił poprzedniego właściciela o zamiarze innego użycia tej nieruchomości Ponadto nie został dołączony dotychczas do akt postępowania, akt notarialny dotyczący zbycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz [...] , mimo wielokrotnych wniosków i ponagleń, a ma on doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie . Skoro zaś cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji utraciła dawno ważność, to istniej ą ustawowe warunki do zwrotu nieruchomości, czego organy orzekające w sprawie nie chcą zauważyć W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie - podnosząc, że nieruchomość nie może być zwrócona bo ; jej właścicielem nie jest już Skarb Państwa ani gmina, a tylko [...]. W tej sytuacji właściwy organ administracji nie może wydać decyzji o zwrocie gruntu poprzedniemu właścicielowi, choćby uznał, że stał się on zbędny na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zaś kwestia prawidłowości zbycia działki nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Sąd rozpoznając skargę zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 par. l ustawy z dnia 30.08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/-sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01. 2002 r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30. 08. 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany granicami skargi i zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie. Skarga jest uzasadniona. Zarzutom skarżącej nie można odmówić słuszności. Nie zostały bowiem wyjaśnione w toku postępowania i ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że inwestycja pod realizację, której nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości decyzją z dnia 9.04. 1985 r. w trybie ustawy z dnia 12.03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie została zrealizowana i Szpital [...] nie został dotychczas wybudowany. Stosownie do treści przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia [...] .08.1997,r. / roszczenie poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą kiedy stała się ona zbędna na cel, na i jaki została wywłaszczona Zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia jest ustawową przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organy orzekające nie mogły więc pominąć tej tak istotnej kwestii dla rozstrzygnięcia w sprawie i uchylić się od dokonania ustaleń w tym zakresie. Cel wywłaszczenia należy przy tym interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. l u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inne cele, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu.. Zaś przy ocenie zbędności nieruchomości należy się kierować jej normatywną definicją zawartą w treści art. 137 ust. l u. g. n. Jedną z podstawowych zasad prawa wywłaszczeniowego jest zakaz użycia nieruchomości na inne cele niż uzasadniające wywłaszczenie. Zakaz ten obowiązywał już pod rządami ustawy z dnia 29.04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W ustawie o gospodarce nieruchomościami został zamieszczony w przepisie art. 136 ust. l stanowiąc, że nieruchomość wywłaszczona niemotę być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (..). Konsekwencją tego zakazu jest wprowadzony przepisem art. 136 ust. 2 u. g. n. obowiązek zawiadomienia właściciela lub jego spadkobiercy przez właściwy organ o zamiarze użycia nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, informując go jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Poprzedni właściciel może skorzystać z tej możliwości w terminie trzech miesięcy, licząc od dnia zawiadomienia pod rygorem utraty tego uprawnienia przysługującego mu z mocy art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero bezskuteczny upływ 3 miesięcznego terminu powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wówczas też dopiero ustaje ustawowy zakaz żart. 136 ust. l u.g.n. u życia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponadto uprawnienie właściciela lub jego spadkobiercy przysługujące mu mocy ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 136 u.g.n) może być wyłączone tylko w przypadku zaistnienia przesłanki przewidzianej art. 229 u.g. n. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w przytoczonym wyżej przepisie 136 u.g.n. stanowiąc, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1.01. 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Muszą zatem zachodzić kumulatywnie wskazane warunki, stanowiące łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co w tym stanie sprawy nie ma miejsca. Bowiem przedmiotowa nieruchomość, nie została ani sprzedana, ani też nie ustanowiono na niej prawa wieczystego użytkowania Rozporządzenie nieruchomością wbrew ustawowemu zakazowi miało miejsce już po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie była to sprzedaż. W sytuacji gdy roszczenie poprzedniego właściciela nie wygasło stosownie do art. 136 ust. 5u.g.n. i nie jest wyłączone z mocy art. 229 u.g.n., to należało rozpoznać sprawę o zwrot nieruchomości zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Jeżeli w toku postępowania organ stwierdzi, że stosownie do normy zawartej w art. 137 u g. n nieruchomość stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i istnieją przesłanki do jej zwrotu, to: - stosownie do art. 97 par l pkt 4 k.p.a. - ma on obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowych nieruchomości przekazanych tytułem darmym, jako wkład fundatora, na rzecz ustanowionej Fundacji, następnie podjąć właściwe czynności celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. / co naprowadzał w swoim piśmie z dnia [...] .01. 2001r. Prezes Zarządu [...] Wydanie decyzji z naruszeniem tej powinności oznacza naruszenie zarówno wymienionych wyżej przepisów art. 136 ust. l i 3 u.n.g., jak i art. 7 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że decyzja została wydana przedwcześnie, bez przeprowadzenia należytego postępowania wyjaśniającego i analizy materiały dowodowego, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k. p. a. oraz naruszenie przepisu art. 136 ust. 3 u. g. n. W tej sytuacji Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 par l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.