I GZ 32/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Gd 426/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. – Firma Handlowo-Usługowa "[...]" w Malborku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 21 czerwca 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: - oddalić zażalenie - U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 426/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. S. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia WSA podał, że skarżący nie spełnił przewidzianego w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.s.a., wymogu złożenia wniosku zawierającego oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o dochodach wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd wskazał, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (odpisów zeznań podatkowych) oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy, z których wynikałaby wysokość zgromadzonych na nich środków pieniężnych. Brak wiarygodnych informacji o wysokości środków pieniężnych pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego w ocenie WSA uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia i dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Sąd stwierdził, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż w świetle ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku. Na marginesie WSA wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja ta ma charakter wyjątkowej pomocy dla osób pozostających w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, dlatego też w ocenie WSA byłoby nadużyciem przyznanie prawa pomocy skarżącemu, w sytuacji gdy uchyla się on od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i tym samym uniemożliwia dokonanie oceny jego możliwości finansowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania podnosząc, że przedstawione przez niego dokumenty dawały podstawę do przyznania mu prawa pomocy. Skarżący podniósł, że nieprzedłożenie przez niego odpisów zeznań podatkowych nie mogło być odczytane na jego niekorzyść, gdyż z zeznań tych nie wynika, jaka jest jego obecna sytuacja materialna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W zaskarżonym postanowieniu WSA prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W tym celu strona będąca osobą fizyczną obowiązana jest złożyć wniosek na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru i zawrzeć w nim oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 i 2 p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.s.a.). Rodzaje dokumentów źródłowych, o których mowa w tym przepisie określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Przykładowe wyliczenie dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, zawiera § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów. Zawarte we wniosku oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i dochodach zostało uznane przez WSA za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, w związku z tym Sąd wezwał skarżącego pismem z dnia 17 listopada 2004 r. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, wskazując rodzaj dokumentów, które skarżący obowiązany jest przedłożyć. Skarżący nie wykonał tego wezwania, ponieważ nie przedłożył żądanych przez Sąd: odpisów zeznań podatkowych swoich i żony za rok 2002 i 2003, względnie informacji o wysokości dochodów lub podatków osiągniętych (zapłaconych) w tym okresie, a także odpisu deklaracji PIT-5 za październik 2004 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony za okres trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych z podaniem aktualnych sald lub oświadczenia o ich nieposiadaniu. Treść tych dokumentów, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, byłaby niewątpliwie przydatna dla oceny przez Sąd rzeczywistego stanu majątku i dochodów skarżącego. W związku z tym, że wezwanie do przedłożenia tych dokumentów nie zostało wykonane, WSA miał uzasadnioną podstawę do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że jego rzeczywisty stan majątkowy i dochody nie pozwalają mu na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym, że istnieje podstawa do przyznania mu żądanego prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. P O S T A N O W I E N I E Dnia 25 lutego 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Gd 426/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. – Firma Handlowo-Usługowa "[...]" w Malborku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 21 czerwca 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: - oddalić zażalenie - U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2005 r. sygn. akt III SA/Gd 426/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. S. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia WSA podał, że skarżący nie spełnił przewidzianego w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.s.a., wymogu złożenia wniosku zawierającego oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o dochodach wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd wskazał, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (odpisów zeznań podatkowych) oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy, z których wynikałaby wysokość zgromadzonych na nich środków pieniężnych. Brak wiarygodnych informacji o wysokości środków pieniężnych pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego w ocenie WSA uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia i dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Sąd stwierdził, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż w świetle ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku. Na marginesie WSA wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja ta ma charakter wyjątkowej pomocy dla osób pozostających w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, dlatego też w ocenie WSA byłoby nadużyciem przyznanie prawa pomocy skarżącemu, w sytuacji gdy uchyla się on od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i tym samym uniemożliwia dokonanie oceny jego możliwości finansowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania podnosząc, że przedstawione przez niego dokumenty dawały podstawę do przyznania mu prawa pomocy. Skarżący podniósł, że nieprzedłożenie przez niego odpisów zeznań podatkowych nie mogło być odczytane na jego niekorzyść, gdyż z zeznań tych nie wynika, jaka jest jego obecna sytuacja materialna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W zaskarżonym postanowieniu WSA prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W tym celu strona będąca osobą fizyczną obowiązana jest złożyć wniosek na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru i zawrzeć w nim oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 i 2 p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.s.a.). Rodzaje dokumentów źródłowych, o których mowa w tym przepisie określone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Przykładowe wyliczenie dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, zawiera § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów. Zawarte we wniosku oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym i dochodach zostało uznane przez WSA za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, w związku z tym Sąd wezwał skarżącego pismem z dnia 17 listopada 2004 r. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, wskazując rodzaj dokumentów, które skarżący obowiązany jest przedłożyć. Skarżący nie wykonał tego wezwania, ponieważ nie przedłożył żądanych przez Sąd: odpisów zeznań podatkowych swoich i żony za rok 2002 i 2003, względnie informacji o wysokości dochodów lub podatków osiągniętych (zapłaconych) w tym okresie, a także odpisu deklaracji PIT-5 za październik 2004 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony za okres trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych z podaniem aktualnych sald lub oświadczenia o ich nieposiadaniu. Treść tych dokumentów, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, byłaby niewątpliwie przydatna dla oceny przez Sąd rzeczywistego stanu majątku i dochodów skarżącego. W związku z tym, że wezwanie do przedłożenia tych dokumentów nie zostało wykonane, WSA miał uzasadnioną podstawę do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że jego rzeczywisty stan majątkowy i dochody nie pozwalają mu na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym, że istnieje podstawa do przyznania mu żądanego prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.