I SA/Gd 546/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher /spr./ Sędziowie NSA Zbigniew Romała Małgorzata Tomaszewska Protokolant Dorota Łabuda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2005 r. sprawy ze skargi SPÓŁDZIELNI A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zgłoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej strony kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 546/04 U z a s a d n i e n i e Wskutek rozpatrzenia odwołania Spółdzielni A Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] mocą której określił spółdzielni do zwrotu kwotę 114.788,90 zł nadmiernie pobranej dotacji celowej z budżetu państwa. Na ostateczną decyzję wniesiona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Na podstawie wymienionej wyżej decyzji Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wystawił w dniu 23 grudnia 2003 r. tytuły wykonawcze doręczone zobowiązanej spółdzielni w dniu 5 stycznia 2004 r. Pismem z dnia 12 stycznia 2004 r. zobowiązana zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych. Jako podstawę zarzutów spółdzielnia wskazała wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed upływem terminu na dobrowolne wykonanie obowiązku, nieprawidłowe określenie obowiązku z uwagi na przedawnienie, nieistnienie obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę z powodu błędu w wyliczeniach i na tej podstawie wniosła o umorzenie postępowania w części dotyczącej należności przedawnionych oraz w części nieprawidłowego określenia wysokości należności, a także o zawieszenie postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego (jako wierzyciel) postanowieniem z dnia [...] wyraził stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów, w którym stwierdził, że nie wszczęto postępowania egzekucyjnego przed upływem terminu na dobrowolne wykonanie obowiązku oraz nie doszło do przedawnienia zobowiązania. Błędnie natomiast wyliczono odsetki od kwoty zobowiązania, gdyż zamiast podanej w tytułach wykonawczych kwoty 192.156,30 zł powinna być kwota 191.519,40 zł. Rozpoznając zażalenie na to postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, działając zgodnie ze wskazówkami organu rozpatrującego zażalenie, Naczelnik Urzędu Skarbowego (jako wierzyciel) wydał – na podstawie art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) – dalej cyt. jako "ustawa p.e.a." – w dniu [...] postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów, uznając je za tożsame z zarzutami zawartymi w skardze do WSA na opisaną wyżej decyzję, a zatem zarzutami będącymi przedmiotem badania w odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Działając zgodnie z pouczeniem zawartym w treści postanowienia spółdzielnia wniosła na nie zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej który postanowieniem z dnia [...] nr [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia, gdyż uznał, że ustawa p.e.a. nie przewiduje środka zaskarżenia na postanowienie wydane w trybie art. 34 § 1a tej ustawy. Zdaniem tego organu postanowienie wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu wydawane jest w toku jednoinstancyjnego postępowania administracyjnego i nie podlega dalszemu zaskarżeniu, co stanowi wyjątek od ogólnej zasady dwuinstancyjnego postępowania przed organami administracji publicznej. Stanowisko takie ulega wzmocnieniu z uwagi na treść art. 34 § 4 ustawy p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny orzeka w przedmiocie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Nieprawidłowe pouczenie zawarte w zakwestionowanym postanowieniu co do prawa do wniesienia zażalenia nie mogło stanowić podstawy do jego rozpoznania wbrew obowiązującym przepisom. W skardze z sierpnia 2004 r. (brak daty dziennej) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia A wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z uwagi na naruszenie art. 34 § 1 i § 1a w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy p.e.a. przez błędną ich interpretację oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż zgłoszone zarzuty dotyczące prowadzenia egzekucji administracyjnej dotyczyły wymagalności należności pieniężnej. W odpowiedzi na skargę z dnia 16 września 2004 r. wnoszono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie niezależnie od jej zarzutów i wniosków oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270, cyt. dalej jako "ustawa p.p.s.a"). W ocenie Sądu w sprawie niniejszej przedmiotem rozstrzygnięcia może być tylko kwestia dopuszczalności zażalenia na postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu, gdyż zaskarżone postanowienie, tamujące merytoryczne rozpoznanie zarzutów, ograniczyło się do tej kwestii. Zatem płaszczyzna rozstrzygania Sądu w granicach danej sprawy obejmować będzie sedno zaskarżonego postanowienia. Według przepisu art. 18 ustawy p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Komentarz do tego przepisu (R. Hauser, Z. Leoński – Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2003, str. 64) wyjaśnia, że odpowiednie stosowanie K.p.a. oznacza różne możliwości stosowania kodeksu, a mianowicie pełne, ze zmianami lub wreszcie niemożliwość stosowania K.p.a. ze względu na inne unormowanie postępowania przez ustawę p.e.a. Zasada ogólna K.p.a. zawarta w przepisie art. 15 K.p.a., że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne nie może być stosowana w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż z zasady tej wynika prawo odwołania się strony od każdej decyzji nieostatecznej. Po drugie zaś na przeszkodzie stoi przepis art. 17 § 1 ustawy p.e.a. stanowiący, iż rozstrzygnięcia (zajmowanie stanowiska) przez organ egzekucyjny lub wierzyciela w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W tym stanie rzeczy rozważania organu rozpatrującego zażalenie co do jedno- czy dwuinstancyjności postępowania egzekucyjnego uznać należało za bezzasadne. Natomiast rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia, niezależnie od jego uzasadnienia, tkwiło w zdaniu drugim art. 17 § 1 ustawy p.e.a. ustanawiającym zasadę, że na postanowienie wyżej określone służy zażalenie, jeżeli ustaw p.e.a. lub K.p.a. tak stanowi. Zmiana przepisu art. 34 ustawy p.e.a. ogłoszona w Dz.U. z 2003 r. Nr 193, poz. 1884 pozostawiła w § 1 zasadę, iż organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, natomiast dodała przepis § 1a. W przepisie tym wprowadzono nowy rodzaj postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu w ściśle określonych warunkach. Wykładnia tego przepisu w nawiązaniu do treści art. 17 § 1 ustawy p.e.a. mogłaby prowadzić do wniosku, że jeżeli w dodanym przepisie nie zawarto formuły, że na takie postanowienie przysługuje zażalenie, to zażalenie faktycznie nie przysługuje. Jednakże z wykładni systemowej dojść należy do odmiennego wniosku mając na uwadze, że przepis § 1a jest także jednostką redakcyjną § 1 art. 34. Wobec tego, iż w art. 34 § 1 mowa jest o stanowisku wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, to postanowienie z § 1a o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu jest niczym innym, niż tylko stanowiskiem wierzyciela. Łącznie zatem § 1 i § 1a art. 34 cyt. ustawy zawierające stanowisko wierzyciela poprzedzają przepis § 2 art. 34 stanowiący, iż na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Odmienna wykładnia co do środka zaskarżenia byłaby nie tylko contra legem (art. 17 § 1 ustawy p.e.a.), lecz również pozbawiałaby zobowiązanego możliwości obrony swych uzasadnionych praw w sytuacji, gdy każda skarga na decyzję wymiarową do sądu administracyjnego mogłaby rodzić w postępowaniu egzekucyjnym postanowienie o niedopuszczalności zarzutu bez możliwości jego weryfikacji, bowiem wysokość należności pieniężnej określona została w orzeczeniu, od którego wniesiono odwołanie (skargę). Za stanowiskiem organu rozpatrującego zażalenie nie przemawiała treść § 4 (zmienionego) art. 34 ustawy p.e.a., który otrzymał brzmienie, iż organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu wydaje postanowienie.Po pierwsze, wymienienie postanowień w § 4 art. 34 nawiązuje do układu w art. 34 § 1 i § 1a z konsekwencją w zakresie wyrażonego na tle tych przepisów poglądu. Po drugie, sformułowanie o "ostateczności" postanowień tłumaczyć można poprzez dwa zdania spięte funktorem "lub", a mianowicie ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela oraz ostateczne postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, co potwierdza pogląd o zaskarżalności tego ostatnio wymienionego postanowienia zażaleniem. W konkluzji zatem stwierdzić należy, iż na postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, o czym stanowi art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) przysługuje – na podstawie art. 34 § 2 cyt. ustawy – zażalenie. W ponownym postępowaniu, wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia, przedmiotem rozważań organu rozpatrującego zażalenia winna być merytoryczna treść zażalenia skarżącej Spółdzielni z dnia 31 maja 2004 r. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a na podstawie art. 200 cyt. ustawy orzekł o zwrocie kosztów postępowania. Z uwagi na niewykonalność zaskarżonego postanowienia nie orzeczono według art. 152 cyt. ustawy.