II SA/Kr 526/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś Sędziowie WSA : Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr. ) Renata Czeluśniak Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 grudnia 2000r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego skargę oddala. Sygn. akt II SA/Kr 526 /01 UZASADNIENIE Skarżące Przedsiębiorstwo "A" Spółka z o.o. Jako następca prawny Przedsiębiorstwa "A" w S., wnioskiem z dnia 26.09.1994 r./k. 5/ wystąpiło do Wójta Gminy o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Z., stanowiącej działki ewid. nr 1 i nr 2 -w trybie art. 2 ustawy z dnia 29.09.1990 r o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. Nr 91, poz. 455 z 1992 r./ Decyzją z dnia [...].09.1995 r. [...] Zarząd Gminy w [...] odmówił przekazania w wieczyste użytkowanie objętych wnioskiem nieruchomości z braku ustawowych przesłanek do stwierdzenia nabycia z mocy prawa, przez wnioskodawcę prawa użytkowania wieczystego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Województwa w B. decyzją z dnia [...].10.1995 r po rozpatrzeniu odwołania P "A" Sp. z o.o. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Zarządowi Gminy [...] z uwagi na uchybienia formalne i nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia sprawy. Zarząd Gminy w [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją znak; [...] z dnia [...].09.1996 r. odmówił przekazania w użytkowanie wieczyste przedmiotowego gruntu wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Województwa decyzją z dnia [...].11. 1996 r. znak; [...] uchyliło zaskarżoną przez P "A" Sp. z o.o. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Zarządowi Gminy [...] wskazując okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a także w jakim zakresie należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Zarząd Gminy w [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją znak; [...], z dnia [...].04.1997 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa przedmiotowych nieruchomości podając w motywach uzasadnienia, że zgodnie z wytycznymi Kolegium wzywano kilkakrotnie wnioskodawcę do przedłożenia stosownych dokumentów, z których by wynikało, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy, jednakże takie dokumenty nie zostały przedłożone. Zaś z treści księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości KW [...] wynika, że została ona wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa "G" w K., i w dniu [...].12.1990 r stanowiła własność Skarbu Państwa. W księdze wieczystej brak wpisu odnośnie zarządu nieruchomością, z czego należy wnioskować, że nawet gdyby zarząd ten faktycznie istniał, to wygasł wdacie likwidacji Wojewódzkiego "G" w K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Województwa rozpatrując odwołanie P "A" od powyższej decyzji, postanowieniem z dnia [...].06.1997 r. znak: [...] zleciło organowi I instancji przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, stosownie do zaleceń zawartych w uzasadnieniu. Zarząd Gminy w [...] ponownie rozpatrzył sprawę i decyzją; znak.: [...] z dnia. [...].08.1997 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, przez P "A" Sp. z o.o. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego mienie Gminy [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Województwa decyzją z dnia [...].10.97 r. znak. [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i zobowiązało Zarząd Gminy do przeprowadzenia postępowania uzupełniającego zgodnie z postanowieniem Kolegium z dnia [...].06.1997 r. znak; [...] i uzupełnienia dowodów w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Zarząd Gminy w [...] decyzją znak; [...], z dn. [...].12.1997 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił stwierdzenia z mocy prawa nabycia przez P "A", prawa użytkowania wieczystego, z uwagi na brak dowodów w sprawie dotyczących, oddania w zarząd przedmiotowych nieruchomości poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy i przeniesienia tego prawa na następcę prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].03.1998 r. znak [...] uchyliło powyższa decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia ze względu na zmianę stanu prawnego i konieczność zastosowania przepisów nowej ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 115, poz. 741/. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, po rozpoznaniu skargi P "A." Sp. z o.o., wyrokiem z dnia 20.01.2000 r. sygn. akt. IISA/Ka 741/98, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...].03.1998 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż mimo braku rozstrzygnięcia przez Kolegium o decyzji Zarządu Gminy z dnia [...].04.1997 r. były podejmowane dalsze decyzje. Słuszna, co do istoty była decyzją Kolegium z dnia [...].10.1997 r. odpowiadająca dyspozycji art. 138 par 1 pkt. 2 k.p.a., chociaż nie zawierała orzeczenia o umorzeniu postępowania pierwszej instancji, w zakresie wydania przez tę instancję decyzji. W stosunku do decyzji Zarządu Gminy z dnia [...].12.97. Kolegium powinno wydać takie samo rozstrzygnięcie tzn,. uchylić w całości zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, z uwagi na toczące się postępowanie odwoławcze od decyzji Zarządu Gminy z dnia [...].04. 1997 r. Bez uchylenia tej decyzji, organ podstawowego stopnia nie mógł wydawać w sprawie jakichkolwiek rozstrzygnięć, gdyż stosownie do art. 110. k.p.a. jest decyzją tą zawiązany. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, w związku z czym winien to uczynić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z uwagi na niekompletność akt administracyjnych nie da się bowiem nawet wykluczyć, że zostało wydane jakieś rozstrzygnięcie dotyczące decyzji Zarządu Gminy z dnia [...].04.1997 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dn. [...].09.2000 r. Nr: [...], uchyliło decyzję Zarządu Gminy [...] z dnia [...].12.1997 r. znak: [...] i umorzyło postępowanie w sprawie w/w decyzji przed organem I instancji - usuwając wadę stwierdzoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w związku z naruszeniem przez organ I instancji zasady wyrażonej wart. 110k.p.a. Decyzją z dnia [...].12.2000 r. Nr: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], uchyliło decyzję Zarządu Gminy [...] z dnia [...].04.1997 r. znak: [...] w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał w pierwszym rzędzie na konieczność uwzględnienia zmiany stanu prawnego, w związku z wejściem w życie w dniu 1.01.1998 r. ustawy z dnia 21.08.1997 r o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 - tekst jednolity/, a ponadto wykazał istotne braki w materiale dowodowym, niekompletność akt, konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części przez organ I instancji. W szczególności wyjaśnienia wymaga czy obecna Spółka z o.o. Przedsiębiorstwo "A" powstała w wyniku zmian organizacyjnych lub przekształceń podmiotowych dawnego Przedsiębiorstwa "A", czy też jest to nowy podmiot prawny i kto ma w nim udziały, a to celem wykazania interesu prawnego wnioskodawcy w żądaniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego. Bezsporną bowiem jest okoliczność, że w dacie 5.12.1990 r skarżącą Spółka jeszcze nie istniała. Ponadto ustalenia wymaga czy P "A" od którego skarżący wywodzi swoje uprawnienia posiadało w swoim zarządzie przedmiotowe działki w dniu [...].12.1990 r. W celu ustalenia powyższej okoliczności należało wezwać wnioskodawcę do przedstawienia umów notarialnych z dnia [...].07.1993 r., Rep A Nr [...] oraz z dnia [...].01.1994 r., Rep A Nr [...] i z dn. [...].10.1993 r. Rep A Nr [...] odnotowanych w Postanowieniu Sądu Rejonowego w B. z dn. [...].04.1994 r. lub inne dokumenty dot. przejęcia przedmiotowych nieruchomości. Organ I instancji winien ponownie przeprowadzić rozprawę administracyjną i zgodnie z przepisami k.p.a. przesłuchać świadków, a także odebrać oświadczenia od strony, gdyż zeznania świadków w braku dowodów z dokumentów mogą być dowodem w sprawie. Nie może natomiast stanowić dowodu odbitka ksero protokołu Zarządu Gminy z dnia [...].08.1997 r., który był sporządzony po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie spełnia wymogów art. 68 k.p.a. Brak w aktach decyzji komunalizacyjnej i odpisu z księgi wieczystej, co ma znaczenie dla określenia właściwego do orzekania organu w przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt. 2 u.g.n. Ponadto akta są niekompletne, na co zwracał uwagę już Naczelny Sąd Administracyjny. Bez uzupełnienia postępowania dowodowego, nie można wydać decyzji merytorycznej, a organ I. instancji będzie musiał w orzeczeniu uwzględnić zmianę stanu prawnego . Skargę od powyższej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, wniosła Spółka z o.o. P " A" domagając się jej uchylania. Skarżąca podnosząc, że jest dość dowodów w sprawie do wydania decyzji reformatoryjnej w trybie art. 138 par. 2 k.p.a., stwierdzającej nabycie przez nią z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego, zarzuciła; że decyzja kasacyjna jest dopuszczona wyjątkowo w kodeksie postępowania administracyjnego i stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozpoznania sprawy. W dniu 21.02.2005 r. skarżący dołączył do akt na poparcie swojego stanowiska wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, z dnia 30.09.1998 r. sygn. akt. II SA/Ka 1985/96, uchylający decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Województwa z dnia [...].11.1996 r. Nr [...], w przedmiocie nabycia prawa wieczystego użytkowania.. Z uzasadnienia wyroku wynika, że przedmiotowa sprawa była już rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny w 1994 r. w sprawie do sygn akt SA/Ka II 12/94. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w osnowie decyzji i motywy zawarte w jej uzasadnieniu. Kolegium podniosło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy (a właściwie jego brak) nie pozwalał na ocenę czy zachodzą przesłanki, od spełniania których ustawodawca uzależnił nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego i do wydania innej w treści decyzji. Sąd rozpoznając skargę zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 par 1 ust. z dnia 30.08.2002 r - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2002 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a Sąd nie jest związany granicami skargi i zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie Skarga nie jest zasadna. Wbrew poglądowi strony skarżącej oceniającej zebrany materiał dowodowy, jako wystarczający do wydania decyzji reformatoryjnej trzeba stwierdzić, że w sprawie nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie pozwalającym na wydanie decyzji merytorycznej pozytywnej lub negatywnej. Mimo długotrwałego postępowania sprawa nie został wyjaśniona. Akta sprawy są niekompletne , na co zwracał już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 20.01.2000 r sygn. IISA/Ka 741/98. Potwierdzeniem zaś tej kontestacji jest też przełożony przez skarżącą wcześniejszy wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 30. 09. 1998 r. sygn. IISA/Ka 196/96, z uzasadnienia którego wynika, że jeszcze wcześniej bo 1994 r. sprawa była już rozpoznawana przez NSA, jednakże brak decyzji których dotyczą te wyroki w aktach sprawy. Stojąc na gruncie stanu sprawy wynikającego z akt postępowania administracyjnego trzeba stwierdzić, że zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, a organ stopnia podstawowego wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisu art. 75, 77 k.p.a nie dopuścił z urzędu dowodów, o podstawowym znaczeniu dla sprawy, jak chociażby odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości i decyzji komunalizacyjnej (o ile taka została wydana) - chyba, że okoliczności te znane były organowi z urzędu. Jednakże w takim przypadku fakty te powinny znaleźć właściwe odzwierciedlenie w aktach sprawy i w uzasadnieniu decyzji. Nie przeprowadził też organ I instancji postępowania dodatkowego w zakresie zleconym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze Województwa, postanowieniem z dnia [...].06. 1997 r. [...] w trybie art. 136 k.p.a. Uchybiający bowiem wszelkim zasadom postępowania dowodowego jest znajdujący się w aktach "protokół Zarządu Gminy w [...] z dnia [...].08.1987 r.", a dokładnie to jego odbitka ksero, bez daty, w częściach (str. 6 znajduje się na k. 60 akt, a str.2 na k . 53), z licznymi skreśleniami dużych fragmentów tekstu bez omówień.. Nie spełnia on w ogóle pod żadnym względem warunków jakim powinien odpowiadać protokół przesłuchania świadka, czy odebrania oświadczenia od strony i wymogu przepisów zawartych w art. 67 par. 1 i 2 pkt. 2 k.p.a. i art. 68, art. 69 par l k.p.a. oraz art. 71 i 75 par 2 k.p.a. Nie może więc on stanowić materiału dowodowego w sprawie. W pierwszym rzędzie jednak trzeba stwierdzić, iż kolegium trafnie zaleciło wyjaśnić kwestię własności przedmiotowych nieruchomości; czy stanowią one mienie gminy czy Skarbu Państwa. Brak bowiem w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, a w aktach, jak już wyżej wspomniano brak jest aktualnego odpisu księgi wieczystej, jak również brak decyzji komunalizacyjnej obejmującej wnioskowane do uwłaszczenia nieruchomości. Natomiast z znajdującej się aktach mapy z 1994 r. wynika, że jako właściciel tych nieruchomości figuruje Skarb Państwa. Zgodnie z treścią art. 200 ust. l pkt. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami; tylko w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy właściwym organem do orzekania w sprawie nabycia prawa użytkowania wieczystego jest Zarząd Gminy. Należy dodać że taka sama regulacja obowiązywała pod rządami ustawy z dn. 29.09.1990 r. zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( art. 2 ust. 3 ). Brak ustalenia w czyim zasobie znajdują się przedmiotowe nieruchomości stwarza niepewność, co do właściwości rzeczowej organów orzekających w sprawie. Zgodnie z postanowieniem art. 19 k. p. a. organy administracji publicznej maj ą obowiązek z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Decyzja wydana z naruszeniem przepisów o właściwości jest pierwszą przesłaną z art. 156 par 1 k.p.a. do stwierdzenia j ej nieważności. Zaskarżona decyzja Zarządu Gminy [...] z dnia [...].04.1997 r. Nr [...] została wydana pod rządami ustawy z dnia 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. nr 79, poz. 464/. W związku z wejściem w życie w dniu 1.01.1998 r., ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r. /Dz. U. z 2000 r. Nr 47 poz. 543 tekst jedn./ nastąpiła zmiana stanu prawnego. Przepis art. 200 ust. l u.g.n. wprowadził zasadę natychmiastowego działania nowej ustawy do spraw nie zakończonych przed dniem jej wejścia wżycie. Oznacza to konieczność uwzględnienia regulacji wynikającej z powołanego wyżej przepisu art. 200 u.g.n. i prowadzenia sprawy o uwłaszczenie nieruchomości na podstawie jej przepisów. Trafnie zauważa organ odwoławczy, że zasadnicza kwestią do wyjaśnienia jest wykazanie przez wnioskodawcę swego interesu prawnego w żądaniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego, poprzez wykazanie, że jest następcą prawnym P "A" gdyż w dniu 5. 12. 1990 r. Przedsiębiorstwo "A" -Spółka z o.o. jeszcze nie istniała. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].04.1994 r. wynika, że skarżąca Spółka powstała w 1994 r. w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa P "A". Nie jest jednak jasne czy jest to zmiana organizacyjna czy też powstanie nowego podmiotu prawnego i kto ma w nim udziały. Dalszym istotnym zagadnieniem w sprawie, o fundamentalnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia jest kwestia czy przedmiotowe nieruchomości zostały oddane w zarząd Przedsiębiorstwu, "A", od którego skarżący wywodzi swoje uprawnienia i czy posiadało je w zarządzie w dniu 5.12.1990 r. Należy tu mieć na uwadze, że oddanie gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarząd następowało na podstawie decyzji właściwego organu administracji lub na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu miedzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Jakie dokumenty należało przy uwłaszczeniu przedstawić, określało Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.03.1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz. U. Nr 23 poz. 97 z 1993 r./. Po zmianie stanu prawnego o czym wyżej wspomniano - reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10.02.1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. /Dz. U. Nr 23 poz. 120 ze zm. / Paragraf 4 ust. 1 Rozporządzenia RM stanowi, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu wedle stanu na dzień 5.12.1990 r. na podstawie-co najmniej jednego z wymienionych w punktach od 1 do 10 dokumentów. W przypadku nie zachowania się żadnego z wymienionych dokumentów stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczenia stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości w zarząd. Postanowienia zawarte w powołanym wyżej Rozporządzeniu Rady Ministrów ukierunkowują postępowanie dowodowe w sprawach uwłaszczeniowych. Jednakże dopuszczenie możliwości udowodnienia istniejącego prawa do zarządu, przy pomocy dowodów osobowych nie zwalnia organu od przeprowadzenia postępowania dowodowego z powinna starannością, przy zachowaniu obowiązujących zasad i od wszechstronnej, wnikliwej, rzetelnej i obiektywnej oceny tego materiału. Stosownie do art. 107 par 3 k.p.a. organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu swojej decyzji m.in. dowody, na jakich się oparł oraz przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności Przed stwierdzeniem dotychczasowego prawa zarządu organ ma obowiązek zbadać stosownie do przepisu art. 200 ust. 4 u.g.n. i par. 4 ust. 4 powołanego wyżej Rozporządzenia Rady Ministrów, czy nie zostały zgłoszone roszczenia poprzednich właścicieli w stosunku do nieruchomości będących przedmiotem uwłaszczenia oraz, czy uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich.. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.