II SA/Wr 1761/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Mieczysław Górkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Siedlecka, Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Protokolant apl. prok. Tomasz Słowik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2005r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Starosta Powiatu O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej nieodpłatnie własność gruntu pod budynkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]Starosta O. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53) przyznał nieodpłatnie na własność M. G., grunt stanowiący dotychczas własność Skarbu Państwa pod budynkami wpisanymi do księgi wieczystej KW nr [...] obejmujący działkę nr [...]o powierzchni [...]w obrębie S. gmina T. W uzasadnieniu podatno, że rodzice wnioskodawczyni A. i P. małżonkowie G. przekazali w dniu [...] na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne z wyłączeniem zabudowań zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] Sądu Rejonowego w O. Wnioskodawczyni jest wyłącznym spadkobiercą zgodnie z postanowieniem spadkowym z 1999r. Decyzją z dnia [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po zbadaniu z urzędu wskutek wystąpienia Prokuratora Okręgowego we W. zgodności z prawem powyższej decyzji, na podstawie art. 157 § 1 i 2 w związku z art. 158 § 1 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu organ przytoczył pogląd prawny prokuratora, według którego w dniu wydania decyzji wnioskodawczyni wbrew treści księgi wieczystej nie była właścicielką budynków, zatem nie przysługiwała jej nieodpłatnie własność działki na podstawie art. 6 powołanej ustawy. Gospodarstwo rolne zostało bowiem przekazane przez jej rodziców na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15 ze zm.), zaś art. 4 tej ustawy przewidywał, że z chwilą śmierci rolnika budynki wyłączone spod przejęcia przechodzą na własność Skarbu Państwa, co w odniesieniu do nin. sprawy nastąpiło w dniu [...]tj. w dacie śmierci ostatniego z małżonków G. Tymczasem, zdaniem organu, organy administracji publicznej oraz wszystkie inne podmioty są związane ustaleniami wynikającymi z prawomocnych wpisów do księgi wieczystej, co wynika z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Do obalenia domniemania o zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym służy postępowanie przewidziane w art. 10 tej ustawy. Prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego uległo oddaleniu powództwo Skarbu Państwa przeciwko M. G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zatem omawiane domniemanie nie zostało skutecznie wzruszone. W tej sytuacji nie zachodziła również ustanowiona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarb Państwa – Starosta O. podniósł, że omawiane domniemanie nie ma zastosowania w przypadku nabycia prawa własności z mocy prawa, natomiast H. T. (najemca mieszkania na nieruchomości objętej decyzją) podkreślał nadał, że badana decyzja w sposób rażący naruszyła prawo oraz opisywał jej niekorzystne skutki dla niego i jego rodziny. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał powyższą decyzję w mocy. Według oceny tego organu, decyzja wydana na podstawie wpisu prawa własności w księdze wieczystej nie mogła być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Teza prawna wyroku NSA z 6.04.1999r. IV SA 2338/98 Lex nr 47173 potwierdza stanowisko prawne organu I instancji, że wykluczona jest jakakolwiek kontrola treści wpisów własności w księdze wieczystej w postępowaniu administracyjnym. Jedynie usunięcie skutków prawnych wywołanych prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego oddalającym powództwo Skarbu Państwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i ustalenie Skarbu Państwa jako właściciela budynków, mogłoby stworzyć ewentualne podstawy do podważenia badanej decyzji. Domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych może być obalone jedynie w drodze powództwa z art. 10 tej ustawy, nie zaś przeciwdowodem w toku postępowania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję Skarb Państwa – Starosta Powiatu O. przytoczył dotychczasowe twierdzenia i zarzuty oraz podkreślił, że oddalenie powództwa Skarbu Państwa nastąpiło jedynie z uwagi na skutki prawne badanej decyzji i dlatego wyrok oraz ta decyzja pozostają w odwrotnej zależności, od przyjętej w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację oraz zwrócił uwagę, że nie rozważał w ogóle kwestii własności działki, chociaż w tym zakresie miarodajna jest treść księgi wieczystej, ponadto zaś przedstawione przez strony względy społeczne nie mogły mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy nieważności ostatecznej decyzji. W piśmie złożonym w toku postępowania H. T. ponownie omówił swoją sytuację jako najemcy budynku w nieruchomości objętej postępowaniem oraz opisał i udokumentował dotychczasowy przebieg postępowania oraz okoliczności podejmowania badanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak trafnie stwierdził organ oraz strony, zgodnie z art. 4 ust. 2 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. nr 3, poz. 15) z chwilą śmierci obojga małżonków G., zatrzymane przez nich na własność budynki stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa (por. art. 41 i art. 11 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, Dz. U. nr 21, poz. 118 w związku z art. 51 i art. 55 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, Dz. U. nr 32, poz. 140). Jak wyjaśniono w orzecznictwie sądowym i literaturze prawniczej skutek ten wynikał w szczególności z faktu, że otwarcie spadku nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1978r. (patrz A. Oleszko "Moc dowodowa uwłaszczeniowych decyzji administracyjnych w sprawach rolnych w postępowaniu wieczystoksięgowym" Rejent 2002/12/13 oraz wyrok SN II CKU 63/97 z 25.06.1997r. OSNC 1997/12/208 z cyt. tam orzecznictwem). Fakty te oraz wynikające z nich skutki prawne powinny być znane zarówno sądowi wieczystoksięgowemu, który dokonał sprzecznego z ustawą wpisu wnioskodawczyni do księgi wieczystej jako właścicielki zabudowań (przyjmując za podstawę wpisu postanowienie spadkowe i dysponując wzmianką w treści wpisu w I dziale KW, że grunty odłączono na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z dnia [...]) oraz organowi wydającemu decyzję uwłaszczeniową w oparciu o postanowienie spadkowe, odpis z księgi wieczystej i wypis z rejestru gruntów. Jak stwierdził organ, na przeszkodzie uwzględnienia powyższego bezspornego stanu prawnego stała wadliwa jego rejestracja w księdze wieczystej. Pogląd ten był nietrafny. Nieprawdziwe było twierdzenie, jakoby powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych było wyłącznym środkiem udowodnienia prawa własności przez rzeczywistego właściciela nie wpisanego do księgi wieczystej i przesłanką dochodzenia przez niego uprawnień wynikających z własności. Ten błędny pogląd istotnie jest szeroko rozpowszechniony i dlatego co pewien czas publikowane być muszą tezy prawne wyjaśniające prawdziwe znaczenie systemu ksiąg wieczystych, wpisu do księgi wieczystej, domniemania z art. 3 i powództwa z art. 10 tej ustawy (patrz S. Rudnicki "Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece" WPr 1996 s. 11, 16-17, 22-25, 30, 35-36 i 46, 51-57 oraz tezy do art. 3 w systemie Lex, w szczególności wyrok SN z 10.12.1993r. I CRN 202/93 i uchwała SN z 26.03.1993r. III CZP 14/93 wraz z cyt. tam tezami prawnymi). Wymaga jedynie wyjaśnienia, że powołana teza prawna NSA z wyroku IV SA 2338/98 z 6.04.1999r. Lex nr 47173 wyrażona została na marginesie rozważań prawnych istotnych na tle stanu faktycznego tamtej sprawy i nie została niczym umotywowana, natomiast obok opublikowana została teza prawidłowa, chociaż również bez rozbudowanego uzasadnienia – wyrok NSA I SA 1125/98 z 11.03.1999r. Lex nr 47352. Uwzględniając również postulat zwięzłości uzasadnienia należy jedynie powtórzyć, że celem powództwa z art. 10 ustawy o księgach wieczystych jest uzyskanie podstawy do wpisu w księdze wieczystej lub prościej, uzyskanie wpisu rzeczywistego prawa, gdyż sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do ustalania podstawy wpisu nieudokumentowanej w ściśle określony sposób, natomiast domniemanie prawidłowości wpisu z art. 3 tej ustawy może być obalone każdym dowodem w każdym innym postępowaniu prawnym. Można dodać, że w nin. sprawie domniemanie to nigdy nie powinno powstać w odniesieniu do organu dysponującego jednocześnie obok treści wpisu dokumentami stanowiącymi podstawę tego wpisu i wykazującymi oczywistą nielegalność tego wpisu od samego początku. Wymaga jeszcze przypomnienia, że roszczenie z art. 6 cyt. ustawy przysługuje jedynie "właścicielom budynków", a skoro błędny wpis do księgi wieczystej nie stworzył tego prawa dla wnioskodawczyni, to oczywiście sprzeczne z tym przepisem było przyznanie jej własności gruntu pod tymi budynkami. Jak trafnie podnieśli skarżący, podstawą oddalenia powództwa Skarbu Państwa opartego na art. 10 ustawy o księgach wieczystych było uwzględnienie przez sąd powszechny stanu prawnego stworzonego badaną decyzją z dnia [...]i organ nie mógł z powołaniem się na treść wyroku sądu powszechnego przekonywać, że przeciwnie, to istnienie tego wyroku stanowi przeszkodę do rozważania przesłanek nieważności decyzji. Nie miał również racji organ, że stwierdzenie stanu własności wyłączone jest samodzielnie przez organ administracji w toku postępowania administracyjnego bądź że ważniejszy od wynikającego z ustawy stanu własności nieruchomości jest błędny zapis tego stanu przez kogokolwiek i w jakimkolwiek urządzeniu rejestrującym. Kwestia skutków prawnych wpisu na obszarze prawa cywilnego oraz potrzeba uwzględnienia jego treści w braku dowodu przeciwnego, to zagadnienia prawne obojętne dla rozstrzygnięcia sprawy ważności decyzji w nin. sprawie. Mając powyższe na uwadze oraz zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 152, a ponadto mając na uwadze art. 210 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), orzeczono jak na wstępie.