II SA/Wr 1246/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Cisyk – spraw. Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącej E. Z. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] nr [...]; nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu na rzecz A. W. oraz G. W. po połowie do 44 % części gruntu oraz na rzecz E. Z. do 56 % części gruntu, oznaczonego jako działka nr [...], km [...] o pow. 0,0909 ha, położony w O. ul. [...], obręb [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że w budynku położonym na tym gruncie udział w prawie wieczystego użytkowania posiada ww. dwóch współwłaścicieli lokali. Udziały w gruncie są niewydzielone i nie mogą być jednocześnie przedmiotem współużytkowania wieczystego i współwłasności. Organ stwierdził ponadto, że A. i G. W. spełniają warunki art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy, natomiast współużytkownik wieczysty posiadający udział 56% w w/w gruncie tj. E. Z. nie spełnia warunków określonych art. 1 ust. 1 ustawy. Od powyższej decyzji odwołała się E. Z., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska podniosła, że została użytkownikiem wieczystym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O., z dnia [...], jako spadkobierczyni po zmarłej babce E. S., a zatem spełnia warunki, jako następca prawny do nabycia własności nieruchomości na podstawie art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). Podkreśliła, że w pierwszej wymaganej dacie prawo użytkowania posiadała jej babka, a po jej śmierci, w drugiej wymagalnej dacie przywołanej ustawy, wieczystym użytkownikiem była skarżąca. Wskazała, że w ust. 2 art. l zawarty został zapis, który uprawnia osobę fizyczną, jako następcę prawnego osoby wymienionej w ust. l tego art. l do wystąpienia z roszczeniem o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości będących przedmiotem użytkowania wieczystego. Uprawnienie to należy realizować z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, szczególnie, jeżeli prawa te dają nieodpłatnie określone przywileje. W konstytucyjnym Państwie prawa nie może bowiem funkcjonować ustawa krzywdząca określoną grupę podmiotów, a nadająca w tych samych warunkach szczególne przywileje innym. Nie można bowiem uznawać za dopuszczalne następstwo prawne jednego podmiotu, a innego - nie. Dodała, że wg art. 233 kc użytkownik może korzystać z gruntu i rozporządzać swoim prawem w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Granice i treść prawa użytkowania wieczystego określone w art. 233 kc wzorowane są na art. 140 kc dot. własności. W drodze analogii granice prawa własności i prawa wieczystego użytkowania gruntu wyznaczają zasady współżycia społecznego. Ponadto użytkowanie wieczyste jest prawem zbywalnym. Skoro w warunkach określonych w art. l ust. l ustawy strona była użytkownikiem wieczystym w 56 % części gruntu, to stosownie do tych przepisów była uprawniona do nieodpłatnego nabycia prawa własności tego gruntu. Zaakcentowała, że odmowa przyznania jej prawa do nabycia nieodpłatnego użytkowanego gruntu kłóci się z zasadami współżycia społecznego, ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tego prawa jak i z konstytucyjną zasadą równości wszystkich wobec prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, uzależnia skuteczność zgłaszanych w jej trybie roszczeń od spełnienia przez strony lub poprzedników prawnych stron warunków wskazanych art. l ust. l i 2 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące warunki: - były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy to jest 24 października 2001 r., zabudowanych na cele mieszkaniowe lub nieruchomości rolnych. Ponadto organ podkreślił, że niezależnie od spełnienia wyżej wymienionych warunków, w sytuacji współużytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jakie występuje w niniejszej sprawie należy brać pod uwagę uregulowanie zawarte w art. 232 §1 k.c., który wskazuje, że przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być wyłącznie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa oraz grunty stanowiące własność gmin lub ich związków. W tym stanie prawnym oceniając roszczenia stron do przekształcenia prawa niepodzielnych udziałów w użytkowaniu wieczystym organ stwierdził, że A. W. i G. W. są następcami prawnymi osoby, która nabyła prawo wieczystego użytkowania 44/100 gruntu zabudowanego w 1986 r. i posiadała je w dwóch granicznych datach: 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. W innej sytuacji pozostaje E. Z., której poprzedniczka prawna zmarła 23.05.1993 r. co wskazuje, że w dacie 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym pozostawała E. S., a po dniu 23.05.1993 r., również w dniu 24 października 2001 r., na podstawie spadkobrania, prawo to nie przysługiwało E. Z., wnuczce E. S., zatem nie został spełniony warunek określony w art. l ust. l cytowanej wyżej ustawy i roszczenie o nabycie własności 56/100 nie może być uwzględnione. Kolegium dodało, że w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego (w tym poszczególnych udziałów w tym prawie) w prawo współwłasności, jest możliwe wyłącznie co do całego prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości a więc co do 100% udziałów w tym prawie, nie zaś co do jednego udziału. Ponieważ w niniejszej sprawie jeden z współużytkowników nie spełnia warunków do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uzasadniona jest decyzja odmowna w stosunku do wszystkich współużytkowników. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na powyższą decyzję wniosła E. Z., uznając, iż jest ona krzywdząca dla niej i została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż właśnie ona spełnia warunki określone w art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., bowiem przepisy tej ustawy stosuje się do osób fizycznych, które były w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe. Przepisy ustawy stosuje się też do następców prawnych tych osób. Podstawą natomiast odmowy w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego był fakt, iż skarżąca nie spełnia łącznie obu warunków. Zdaniem organu odwoławczego, aby nabyć uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności skarżąca powinna być wieczystym użytkownikiem w dniu 26 maja 1999 r. i w dniu 24 października 2001 r. Tymczasem w ust. 2 tego przepisu stwierdza się, że dotyczy to również następców prawych tych osób. Skoro E. S. była uprawnionym posiadaczem prawa wieczystego użytkowania tego gruntu w dniu 26 maja 1990 r. a w dniu wejścia w życie ustawy, jako spadkobierczyni po babce, wieczystym użytkownikiem tego gruntu była skarżąca (poprzez stosowny zapis o dziedziczeniu), to uważa, że został spełniony warunek określony w ustawie. Skarżąca podkreśliła, że w ustawie chodzi o następstwo prawne wskutek dziedziczenia, jak i nabycia użytkowania wieczystego w drodze umowy. Zdaniem skarżącej nie jest istotne, kiedy następca prawny nabył prawo użytkowania wieczystego, bowiem współwłaściciele budynku, jak wynika z decyzji nabyli prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ponieważ umowa darowizny została sporządzona w 2002 r., natomiast w jej przypadku los był mniej łaskawy, ponieważ babka zmarła "za wcześnie". Kłóci się to z zasadami współżycia społecznego. Wg zaskarżonej decyzji ustawowo jest gorszym obywatelem tego kraju, niż jej sąsiedzi, bo stała się "za wcześnie" następcą prawnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy odnotować, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Na zasadzie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, przy czym rozważa prawo obowiązujące w dniu jej wydania jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy, podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], przez E. Z., wieczystego użytkownika do 56/100 części tej nieruchomości. Podstawą materialnoprawną odmowy, stanowił przepis art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), który w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określał warunki jakie powinna spełniać osoba fizyczna (ust. 1) lub jego następca prawny (ust. 2), będący użytkownikiem wieczystym, aby nabyć nieodpłatnie nieruchomość gruntową. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd podziela stanowisko organu, iż bezwzględnym warunkiem dopuszczającym do nieodpłatnego nabycia prawa własności przez użytkowników wieczystych jest spełnienie warunku posiadania prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. tj. w dniu wejścia w życia przywołanej wyżej ustawy. Organ podkreślił, że E. Z. stała się użytkownikiem wieczystym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po E. S., zmarłej dnia 23 maja 1993 r., która była babką skarżącej. Ponadto, bezsporną okolicznością w rozpoznawanej sprawie jest fakt, co również podkreślił organ, iż w pierwszej wskazanej dacie użytkownikiem wieczystym była babka zmarłej, natomiast w drugiej dacie, prawo to przysługiwało skarżącej na podstawie spadkobrania. W związku z powyższym, organ przyjął, iż żadna z w/w osób nie była użytkownikiem wieczystym w tych dwóch datach, a zatem skarżąca nie jest następcą prawnym, który nabył uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w rozpoznawanej sprawie wystąpiła okoliczność, że w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. dniem 26 maja 1990 r., a dniem wejścia w życie w/w ustawy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika wieczystego. Przedmiotowa zmiana, w osobie użytkownika wieczystego wystąpiła poprzez dziedziczenie, a zatem w drodze sukcesji uniwersalnej, stąd skarżąca stała się następcą prawnym osoby, która była użytkownikiem wieczystym w pierwszej dacie. Dlatego też, należało rozważyć, czy skarżąca jako następca prawny, która w dniu wejścia w życie ustawy była użytkownikiem wieczystym, uzyskała prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. Nie można było pominąć okoliczności, iż na spadkobiercę przechodzą własność i inne prawa majątkowe – jako ogół praw i obowiązków stanowiących majątek. Z art. 922 § 1 kc, statuującego zasadę sukcesji uniwersalnej wynika, że spadkobiercy wstępują w ogół należących do spadku, cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego. Na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać. Przykładem takiej sytuacji prawnej może być przedawnienie, terminy zawite, zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy, które biegną nadal dla i przeciwko spadkobiercy. (vide Kodeks cywilny, Tom II, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., str. 731). Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie również mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności, co do nieruchomości użytkowanej wieczyście, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez zmarłą E. S., prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w zakresie, w jakim przysługiwało spadkodawcy. Skoro babka skarżącej była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., - stanowiącym początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamyka data wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., - a następnie zmarła przed wejściem w życie tej ustawy, to skarżąca jako spadkobierczyni babki jest kontynuatorką jej praw, w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Dlatego też, jeżeli spadkobierczyni - tutaj skarżąca - była użytkownikiem wieczystym w dacie wejścia w życie cyt. ustawy, to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. 1 ust. 1 ustawy odnosząca się do dwóch granicznych dat została spełniona. Zwrócić należy uwagę, iż poprzez przedmiotową ustawę oraz jej nowelizację w roku 2002 i 2003, nabycie prawa własności przez użytkowników wieczystych dotyczy również następców prawnych, bowiem celem powołanej ustawy było stworzenie możliwie szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi. W rozpoznawanej sprawie Sąd, identyfikuje się ze stanowiskiem zawartym w wyroku NSA z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 745/04 (nie publ.), "że spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (zmarła przed dniem wejście w życie ustawy) będąc kontynuatorem jej praw w zakresie użytkowania wieczystego spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości." Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja, w zakresie rozstrzygnięcia wobec skarżącej, została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. Stąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcia w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).