II SA/Ol 938/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Asesor WSA Katarzyna Matczak Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A Spółka z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie obciążenia karą pieniężną I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 3556 zł (trzy tysiące pięćset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego III. Orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 5 lipca 2004r. Dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w O. obciążył Przedsiębiorstwo A Spółka z o.o. karą pieniężną w wysokości 38520 zł za przejazd w dniu 17 października 2003r. pojazdem nienormatywnym marki "[...]" po drodze wojewódzkiej bez zezwolenia. W uzasadnieniu podano, iż zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych zabronione jest poruszanie się po drogach pojazdów, których masa, naciski osi lub wymiary są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi. Wskazano przy tym, iż w myśl przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym przejazd takiego pojazdu po drogach publicznych wymaga uzyskania stosownego zezwolenia, którego strona nie okazała. Wyjaśniono, iż przejazd powyższym pojazdem nienormatywnym został potwierdzony protokołem z zatrzymania i kontroli pojazdu z dnia 17 października 2003r., stanowiącym integralną część decyzji. Od decyzji tej odwołał się pełnomocnik Spółki A, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Podał, iż kontrolowany pojazd wedle wiedzy kierowcy pojazdu przewoził normatywnie dopuszczalną ilość ładunku, a jego masa całkowita nie powinna być przekroczona. Wskazał, iż na tę okoliczność przedłożył dokument wydania przewożonego kruszywa. Zarzucił, iż zachodzi sprzeczność pomiędzy wagą przewożonego towaru a wynikiem ważenia pojazdu, co wskazuje na błąd w pomiarach i nie może skutkować negatywnym konsekwencjami dla przewoźnika. Podał ponadto, iż kierujący pojazdem nie mógł przewidzieć przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, a co za tym idzie dopuszczalnych nacisków na osie, skoro z posiadanych przez niego dokumentów wynikało, iż dopuszczalna masa zespołu nie została przekroczona. Podniósł przy tym, iż przewoźnik nie ma możliwości zbadania nacisku na osie, a przekroczenia takiego nie sposób przewidzieć. Decyzją z dnia 7 października 2004r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż w toku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, iż w pojeździe należącym do Spółki A, poruszającej się po drodze wojewódzkiej nr "[...]", na której dopuszczalny nacisk osi pojedynczej wynosił 80 kN, naciski na osie przekroczyły dopuszczalną normę. Także łączna masa zespołu przekroczyła dopuszczalną masę całkowitą. Z uwagi na fakt, iż kierowca pojazdu nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego wymierzona została stosowna kara. Wskazano, iż przeprowadzone pomiary nie budzą zastrzeżeń, gdyż wykonano je przy użyciu wagi posiadającej świadectwo legalizacji, wydane przez Prezesa Głównego Urzędu Miar. Ponadto zostały przeprowadzone przez wyspecjalizowane służby, w obecności kierowcy kontrolowanego pojazdu, który nie zgłosił żadnych zastrzeżeń co do sposobu dokonywania pomiaru. Odnosząc się do podnoszonego zarzutu odnośnie nieprzekroczenia masy całkowitej pojazdu wskazano, iż nawet po odjęciu tolerancji błędu przekroczenie masy wynosiło ponad 9 ton. Wyjaśniono, iż w przypadku gdy istnieją trudności w równomiernym rozmieszczeniu ładunku należy uzyskać zezwolenie na przejazd pojazdu nienormatywnego. Przy czym wskazano, iż wysokość kary nie jest oparta na stopniu zawinienia sprawcy przekroczenia, lecz ma ona charakter obligatoryjny. Podniesiono przy tym, iż jej wysokość została ustalona prawidłowo. Na powyższą decyzję skargę wniósł pełnomocnik Spółki A, wnosząc o jej uchylenie. Ponownie przytoczył argumenty podniesione w odwołaniu, wskazując iż wyniki dokonanych pomiarów nasuwają wątpliwości, skoro przewożona masa ładunku nie przekroczyła dopuszczalnej normy, a zatem cały zespół pojazdu także nie mógł jej przekroczyć. W związku z tym przewoźnik nie mógł przewidzieć, iż zostanie przekroczony dopuszczalny nacisk na osie pojazdu. Karanie zaś za niedochowanie wymogów, których przewoźnik nie jest stanie spełnić jest sprzeczne z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniono, iż miarodajnym dowodem na okoliczność przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu nie jest dokument potwierdzający ilość wydanego ładunku, lecz wyniki pomiaru dokonanego w trakcie kontroli. Wskazano przy tym, iż kierowca został pouczony o zasadach dokonywania pomiaru, jednak nie zgłosił żadnych zastrzeż ani uwag w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 póz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji. W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnieść należy, iż stosownie do art. 61 ust. l i ust. 2 pkt l ustawy z 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2003 roku, nr 58, póz. 515 ze zm.) ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu i powinien być umieszczony w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę. Jeżeli zaś masa, naciski osi lub wymiary pojazdu wraz z ładunkiem są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi, przejazd pojazdu jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia. Za przejazd zaś po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez stosownego zezwolenia wymierza się karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej, w wysokości określonej w załączniku do ustawy o drogach publicznych (art. 13g ust. l i 2 ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych - tekst jedn. Dz.U. z 2000 roku, nr 71, poz. 838 ze zm.). Jednakże dla prawidłowego wymierzenia wspomnianej kary pieniężnej niezbędne jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, stosownie do wymogów określonych w art. 7 i 77 § l Kodeksu postępowania administracyjnego. Przy czym w niniejszej sprawie znaczenie ma przede wszystkim dokumentacja związana z dokonanym ważeniem pojazdu, gdyż wynik tego ważenia stanowi podstawowy dowód w sprawie. Tymczasem główne zarzuty podnoszone w skardze dotyczą właśnie wyników dokonanego pomiaru. Wskazać przy tym należy, iż z protokołu z kontroli pojazdu z dnia 17 października 2003r. wynika, że pomiaru nacisków osi i masy całkowitej pojazdu dokonano przy użyciu wag przenośnych, posiadających świadectwo legalizacji Prezesa Głównego Urzędu Miar, ważne do dnia 31 grudnia 2003r. Jednakże sam fakt dokonania ważenia pojazdu przy użyciu wagi posiadającej świadectwo legalizacji nie przesądza jeszcze o prawidłowości przeprowadzonego pomiaru. Musi on bowiem spełniać także inne wymagania przewidziane prawem, a mianowicie wymogi zachowania przewidzianej procedury jego przeprowadzenia. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 roku Prawo o miarach (Dz.U. nr 63, póz. 636 ze zm.), która weszła w życie z dniem l stycznia 2003r. minister właściwy do spraw gospodarki został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, przy uwzględnieniu rodzajów tej kontroli, a także warunków właściwego stosowania i warunków technicznych ich użytkowania. Wymagania te zostały określone rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz.U. nr 35, póz. 316 ze zm.), które zaczęło obowiązywać z dniem 13 marca 2004 roku. Oznacza to, że pomiędzy wejściem w życie cytowanego rozporządzenia a wejściem w życie ustawy nie istniały żadne przepisy określające nie tylko wymagania metrologiczne dotyczące przyrządów pomiarowych, lecz także warunki ich właściwego stosowania i użytkowania. Nie można przy tym uznać za obowiązujące w tym zakresie przepisy zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar z 22 grudnia 2000 roku nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz.Urz. Miar i Probiernictwa nr 6/2000, póz. 40), które zostały wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w przepisie art. 8 pkt l i 2 ustawy z 3 kwietnia 1993 roku Prawo o miarach (Dz.U. nr 55, póz. 248 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 87 ust. l Konstytucji RP przepisy zarządzenia nie mogą być źródłami powszechnie obowiązującego prawa. Zarządzenie to mogło zatem jedynie obowiązywać jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu ten akt, natomiast nie mogło stanowić podstawy do wydania decyzji wobec obywateli, co wynika wprost z art. 93 ust. 2 Konstytucji. Ponadto cytowane zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar utraciło moc (niezależnie od przytoczonych wyżej przepisów rangi konstytucyjnej) najpóźniej z dniem 30 czerwca 2002 roku na podstawie art. 51 ustawy z 21 grudnia 2001 roku o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 154, póz. 1800). Zatem po dniu 30 czerwca 2002 roku, aż do czasu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 10 lutego 2004r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu brak było jakichkolwiek przepisów, które regulowałyby zasady dokonywania pomiarów w zakresie niezbędnym do ustalenia kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Pomimo zatem istnienia podstaw prawnych co do samego nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym, w chwili dokonywania ważenia przedmiotowego pojazdu brak było przepisów regulujących dokonywanie pomiarów nacisku na osi pojazdu oraz masy całkowitej pojazdu. Skutkiem tego brak jest możliwości ustalenia, czy sposób dokonania pomiaru przebiegał zgodnie z obowiązującym prawem. Przy czym na marginesie należy zaznaczyć, iż gdyby nawet obowiązywały przepisy regulujące procedurę pomiaru nacisków osi w pojeździe, to protokół znajdujący się w aktach sprawy nie dokumentuje sposobu dokonanego ważenia, a jedynie treść pouczenia skierowanego do kierowcy. Zatem nawet w tym przypadku sprawa nie zostałaby dostatecznie wyjaśniona, co uniemożliwiałoby ocenę zasadności argumentów podnoszonych przez skarżącego. Dodatkowo należy podnieść, iż zastrzeżenia budzi także określenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazano bowiem, iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowania znowelizowane przepisy ustawy o drogach publicznych, wprowadzone ustawą z dnia 14 listopada 2003r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 200 póz. 1953). Jednakże w podstawie prawnej rozstrzygnięcia Kolegium powołano się na art. 13g ust. l ustawy o drogach publicznych, który został wprowadzony właśnie powyższą ustawą nowelizującą. Co więcej, pierwotna decyzja organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie z dnia 6 stycznia 2004r. została uchylona przez organ odwoławczy właśnie z powodu niezastosowania przepisów znowelizowanej ustawy o drogach publicznych. Brak zatem jednoznacznego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia uniemożliwia ocenę prawidłowości zastosowanych przepisów prawa. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku, zasądzając koszty postępowania sądowego stosownie do art. 200 powołanej ustawy. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyj nymi.