III SA/Łd 630/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Asesor Ewa Alberciak, Protokolant asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005r. sprawy ze skargi S. P. następcy prawnego B. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [..] Nr [..] w przedmiocie odmowy anulowania czynności materialno - technicznej zameldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [..] z dnia [..] nr [..] 2. nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa adwokat H. M. Kancelaria Adwokacka w Ł. ul. A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia 4 sierpnia 1997 roku B. P. zwrócił się do Wójta Gminy T. M. z wnioskiem o wymeldowanie w trybie natychmiastowym ze swojej posesji W J. P. wraz z rodziną, podnosząc, iż ani wnioskodawca, ani jego żona nie wyrazili zgody na jego zameldowanie, w domu stanowiącym ich własność. Pismem z dnia 28 października 1997 roku B. P. doprecyzował swój wniosek wskazując, iż domaga się uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania J. P. oraz jego rodziny. Decyzją z dnia [..] Wójt Gminy T. M. odmówił anulowania czynności materialo-technicznej zameldowania J. P. z rodziną w posesji nr [..] w miejscowości W. W uzasadnieniu wskazano, iż J. P. oraz M. P. i G. P. zostali zameldowani w miejscowości W. w dniu 27 lutego 1997 roku. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 września 1974 roku w sprawie wykonania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności (Dz. U. Nr 33, poz. 196) obowiązujące w dacie zameldowania przy zameldowaniu na pobyt stały nie przewidywało obowiązku przedstawienia organowi meldunkowemu zgody lub innego dokumentu potwierdzającego uprawnienie do przebywania w lokalu. Organ wskazał, iż ewentualny brak zgody właściciela nie przesądzał o odmowie zameldowania, wystarczającą bowiem przesłanką zameldowania był fakt pobytu w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, iż J. P. wraz z rodziną zamieszkiwał na spornej posesji od 1979 roku z przerwami w latach 1991 orz 1995 i 1996 kiedy to matka J. P. uniemożliwiła mu zamieszkiwanie na posesji W., powyższe jednak przerwy w pobycie pod spornym adresem pozostają bez znaczenia z uwagi na przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie. Od powyższej decyzji odwołał się B. P. podnosząc ponownie, iż organ meldunkowy niezasadnie dokonał czynności zameldowania bez zgody właściciela nieruchomości. Ponadto wskazał, iż w dacie zameldowania J. P. z żoną i synem nie zamieszkiwał pod adresem, pod którym został zameldowany. Decyzją z dnia [..] Wojewoda [..] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dacie zameldowania J. P. wraz z rodziną w miejscowości W. istniał tylko obowiązek potwierdzania przez właściciela, podpisem na formularzu meldunkowym, faktu pobytu lub opuszczenia lokalu przez osobę obowiązaną do zameldowania lub wymeldowania. Brak takiego stwierdzenia nie stanowił przeszkody do dokonania wskazanych czynności, gdyż ustalenia w tym zakresie mógł dokonać organ meldunkowy. W związku z tym ewentualny brak zgody na zameldowanie ze strony B. P. i jego żony M. nie może stanowić przesłanki do anulowania czynności zameldowania ich syna J. P. i jego rodziny. Z analizy dokumentów zebranych w sprawie przez organ I instancji wynika, iż J. P. mieszkał w W. od urodzenia. Miejsce stałego pobytu opuścił dnia 10 lutego 1973r zamieszkując w Ł., potem w N., a następni powrócił do rodzinnego domu w W. wraz z rodziną, meldując się tam na pobyt stały w dniu 27 lutego 1979r. J. P. wskazał, iż czynności tej dokonał za zgodą matki, gdyż w okresie od 1977r do lipca 1996r (t.j. do dnia śmierci żony) B. P. nie zamieszkiwał w spornej nieruchomości. Tak ustalony stan faktyczny potwierdzają zeznania świadków - sąsiadów rodziny P. Natomiast postanowienia Prokuratury Rejonowej w T., na które powołuje się B. P. zawierają m.in. informacje o uniemożliwianiu korzystania z mieszkania synowi J. P. przez matkę M. P. dopiero od 1991r i orzekają o odmowie wszczęcia dochodzenia. Z aktu oskarżenia Prokuratury Rejonowej w T. z dnia [..] przeciwko M. P., na który powołuje się odwołujący, wynika jedynie, iż "w okresie od roku 1979 do dnia 6 maja 1994r w miejscowości W. gmina T. nie udostępniła zamieszkiwania ... synowi J. P. i jego rodzinie, mimo że są zameldowani na pobyt stały." Organ odwoławczy wskazał, że powyższe nie pozwala na stwierdzenie, iż przed dokonaniem czynności zameldowania na pobyt stały osoby te nie przebywały pod tym adresem. W tym stanie rzeczy nieuprawnionym było orzekanie o anulowaniu czynności materialno-tecnnicznej zameldowania J. i M. P. z synem G. na pobyt stały w miejscowości W. W dniu 28 kwietnia 1998 roku do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi wpłynęła skarga B. P. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..]. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumenty podnoszone uprzednio w postępowaniu przed organami administracyjnymi podkreślając, iż ani on, ani jego żona nie wyrazili na stosownym formularzu meldunkowym zgody na zamieszkiwanie J. P. w należącej do nich nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [..] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz argumentację podnoszoną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [..] Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na śmierć skarżącego B. P. Postanowieniem z dnia [..] Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie z udziałem S. P. następcy prawnego zmarłego B. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż podniesione przez w skarżącego . Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Wojewody [..] mocą której odmówił on anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania J. P. wraz z żona M. i synem G. w miejscowości W. Nie przesądzając rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, i art. 107 par. 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zagadnienia związane z powstaniem i realizacją obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14 poz. 85 ze zm.). Na mocy art. 5 ust. 1 tej ustawy obywatel polski przebywający stale na terytorium Polski jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego, przez co rozumie się zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 powołanej ustawy). Zameldowanie to czynność materialno-techniczna polegająca na zarejestrowaniu danych dotyczących osoby i jej miejsca pobytu. Podkreślić należy, iż obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w postaci decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu właściwemu organowi danych wymaganych do zameldowania i wymeldowania. Jeżeli czynność ewidencyjna jest niezgodna z prawem, organ administracyjny właściwy do spraw ewidencji ludności rozstrzyga w sprawie zameldowania na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W postępowaniu o uchylenie czynności materialno-technicznej należało stwierdzić, czy w dacie zameldowania spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania czynności zameldowania tj. czy osoba dopełniająca obowiązku meldunkowego w dacie zameldowania zamieszkiwała w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania i czy okoliczność ta został potwierdzona podpisem na formularzu meldunkowym przez właściciela posesji, przy czym brak takiego stwierdzenia nie stanowił przeszkody do dokonania czynności zameldowania, gdyż organy administracji uprawnione były do samodzielnego dokonywania ustaleń w tym zakresie. Zameldowanie dokonane bez spełnienia przewidzianych przepisami prawa przesłanek było niezgodne z prawem. W przypadku ustalenia zostanie stwierdzone, że zameldowanie nastąpiło mimo tego, iż osoba nie mieszkała w lokalu, w którym została zameldowana, to właściwy organ jest zobowiązany orzec o usunięciu zapisu o zameldowaniu z ewidencji ludności. Dokonując ustaleń w tym zakresie organ administracyjny powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, uwzględnić wszystkie okoliczności przedstawione przez strony, a w razie wątpliwości dokonać własnych ustaleń (art. 7 i art. 77 kpa). Czynności ewidencyjne prowadzone są na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej własny obowiązek meldunkowy. Zakres danych oraz sposób ich zgłoszenia i przyjmowania, w 1979 roku, kiedy to miało miejsce zameldowanie będące przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, określony został w rozporządzeniu Minister Spraw Wewnętrznych z dnia 20 września 1974 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności (Dz. U. Nr 33, poz. 196), wydanym w oparciu o upoważnienie zawarte w art. 51 ustęp 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dokonanie zatem materialno-technicznej czynności zameldowania na pobyt stały przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i jej miejsca pobytu (art. 47 ust. 1 powyższej ustawy) mogło nastąpić jedynie na podstawie wniosku osoby wykonującej obowiązek meldunkowy, który powinien odpowiadać warunkom określonym w § 7 powołanego rozporządzenia. W przepisie tym wymienione zostały dane podlegające zgłoszeniu, które stosownie do postanowień § 7 ust. 2 tego rozporządzenia zgłaszane były przez wypełnienie i podpisanie formularza "Zgłoszenie pobytu stałego". Na podstawie zgłoszenia obejmującego wymagane dane organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany był dokonać zameldowania czyli czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku z 27 czerwca 1991 roku w sprawie sygn. akt III SA 320/91 opubl. w ONSA 1991/2/51 wskazał, iż brak wypełnionego i podpisanego przez stronę formularza "Zgłoszenia pobytu stałego" wyłącza możliwość dokonania zameldowania na pobyt stały w drodze czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Ponieważ zameldowanie w drodze wydania decyzji na podstawie art. 47 ust. 2 omawianej ustawy następuje wówczas, gdy "zgłoszone dane budzą wątpliwości", to wydanie decyzji tej treści jest oczywiście niedopuszczalne bez wcześniejszego złożenia "Zgłoszenia pobytu stałego" przez osobę ubiegającą się o zameldowanie. Decyzja w omawianym przedmiocie, wydana z pominięciem tego koniecznego warunku zameldowania na pobyt stały, rażąco narusza prawo materialne, to zaś prowadzi do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jak to przewiduje art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W materiale dowodowym zgromadzonym przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie brak jest formularza "Zgłoszenia pobytu stałego" pochodzącego od J. P. W aktach sprawy znajduje się jedynie pismo Wójta Gminy T. z dnia 6 marca 1995 roku skierowane do pani M. P., w którym organ ten informuje, iż dokumenty te, po wykorzystaniu zostały przesłane do Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego w P.. W toku postępowania organy administracyjne nie podjęły jednak nawet próby ich uzyskania. Powyższy brak w materiale dowodowym sprawy uniemożliwia merytoryczną kontrolę decyzji podjętych przez organy administracyjne i czyni ich decyzje wadliwymi. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż organy administracyjne obu instancji nie wyjaśniły w stopniu dostatecznym zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa stanu faktycznego sprawy, a także nie zebrały wyczerpująco i nie rozpatrzyły należycie materiału dowodowego naruszając swoim postępowaniem art. 77 kpa stanowiący gwarancję procesową realizacji tej zasady. Kolejną naczelną zasadą postępowania administracyjnego, której naruszenia dopuściły się organy administracyjne w rozstrzyganej sprawie jest statuowana przepisem art. 10 kpa zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. urzeczywistnieniu tej zasady służy w szczególności przepis art. 79 § 1 i 2 kpa określający szczegółowe zasady dotyczące powiadamiania stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu oraz o możliwości udziału w jego przeprowadzeniu. Zgodnie z art. 79 § 2 kpa strona ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia. Przepis art. 81 kpa stanowi zaś, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kodeksu. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia organów administracyjnych zostały oparte na dowodach z przesłuchania świadków S. F. oraz A. P., w aktach sprawy nie ma jednak dokumentów świadczących o tym by strony zostały poinformowane o przeprowadzeniu tych dowodów oraz o możliwości wzięcia udziału przesłuchaniach świadków. Z protokołów przesłuchań świadków wynika zaś, iż strony nie były przy tych czynnościach postępowania obecne. Taki sposób przeprowadzenia dowodów nie wątpliwie naruszał gwarantowaną przez art. 10 kpa zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu uniemożliwiając im podjęcie czynności procesowych w obronie swoich interesów. Reasumując powyższe należy stwierdzić, iż decyzja Wojewody [..] z dnia [..] oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy T. z dnia [..] wydane zostały z naruszeniem obowiązującego prawa w szczególności art. 7, art. 77, art. 10, art.79 , art. 81 oraz art. 107 § 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.