II OZ 118/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2005r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2004r., sygn. akt II SA/Rz 617, 618/04 przyznające E. S. prawo pomocy w zakresie częściowym i zwalniające od kosztów sądowych, a pozostałej części odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na postanowienia Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 15 i 16 czerwca 2004r., Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia i odmowy zawieszenia postępowania w sprawie legalności robót budowlanych p o s t a n a w i a uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie 2 i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, W piśmie z dnia 10 lipca 2004r. E. S. złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie skargi na postanowienia Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 15 i 16 czerwca 2004r., Nr [...] wydane w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oraz odmowy zawieszenia postępowania w sprawie legalności robót budowlanych. Pismem z dnia 29 sierpnia 2004r., uzupełnionym formularzem PPF (złożonym na wezwanie Sądu I instancji) E. S. zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 16 września 2004r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnił ją od opłat sądowych, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałej części, tj. w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez E. S., na podstawie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej ustawą) od rozstrzygnięcia referendarza sądowego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydał postanowienie z dnia 15 listopada 2004r., w którym przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnił ją od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że odczucie skarżącej jakoby miała trudności w zrozumieniu spraw, w których uczestniczy jest subiektywne, albowiem w toku tego i innych postępowań dała wyraz swojej zaradności i orientacji w przepisach prawa, a poza tym sprawy nie należą do skomplikowanych. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone przez E. S. zażaleniem z dnia 20 grudnia 2004r., w którym skarżąca wnosząc o jego uchylenie wskazała, że w jej ocenie wielokrotnie przegrywała sprawy tylko dlatego, że nie pomagał jej profesjonalny pełnomocnik, na którego zatrudnienie aktualnie jej nie stać. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1pkt 1 ustawy wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna skarżącego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Wobec powyższego wskazywana w zaskarżanym postanowieniu zaradność skarżącej ujawniona w toku postępowań sądowych, podobnie jak niski stopień skomplikowania spraw stanowiących przedmiot rozstrzygnięcia i okoliczność brania przez Sąd z urzędu pod uwagę także tych naruszeń prawa, które nie zostały przez stronę podniesione – nie mogą stanowić podstawy odmowy udzielenia skarżącej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Odmowa udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika została więc dokonana w zaskarżonym rozstrzygnięciu z podstaw niedopuszczalnych, nie znajdujących uzasadnienia w ustawie. W ocenie Sądu została natomiast spełniona jedyna przesłanka udzielenia skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec sytuacji materialnej skarżącej, wynikającej z przesłanych przez nią pism, udzielenie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione, a odmienny pogląd Sądu I instancji wyrażony w treści zaskarżonego postanowienia – chybiony. Uzasadnieniem powyższego jest okoliczność bardzo niskich dochodów przypadających miesięcznie na członków rodziny skarżącej (skarżąca, mąż, córka, syn) wynoszących ok. 360 zł na osobę, jak również liczne schorzenia jej i męża oraz choroba nowotworowa syna, które wiążą się z koniecznością ponoszenia dużych wydatków na leczenie. Skarżąca nie posiada też majątku, z którego sprzedaży mogłaby pokryć koszty związane z zatrudnieniem profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd I instancji w zaskarżanym rozstrzygnięciu dokonał niewłaściwej oceny dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosując odpowiednio art. 188 w zw. z art. 197 ustawy postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i orzec o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w tym zakresie.