II GSK 182/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.), Sędziowie NSA Jan Bała, Halina Wojtachnio, Protokolant Marcin Chojnacki, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 1044/04 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego w Warszawie z dnia 30 marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia dewizowego postanawia : 1. uchylić zaskarżony wyrok 2. odrzucić skargę Wyrokiem z dnia 30 marca 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 1044/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. S. na decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 30 marca 2004 r. o nr [...] w przedmiocie zezwolenia dewizowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd oparł się na następującym stanie faktycznym: decyzją dewizową z dnia 14 listopada 2003 r. Prezes Narodowego Banku Polskiego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 2 czerwca 1981 r. podając w jej uzasadnieniu, iż wnioskodawca - J. P. - nie jest właścicielem ani współwłaścicielem rachunku jak i nie posiada stosownego pełnomocnictwa do zarządzania rachunkiem Pana T. S. Zdaniem organu, domagający się stwierdzenia nieważności decyzji nie wykazał również własnego interesu prawnego, a zatem nie mógł być uznany stroną postępowania administracyjnego. Wyjaśniono przy tym, że decyzją z dnia 2 czerwca 1981 r. wydaną w drodze szczególnego wyjątku, zezwolono na przekazanie kwoty 67.902 zł do byłej NRD na rzecz właściciela rachunku – T. S., natomiast reszta kwoty zgromadzonej na rachunku pozostała na tzw., rachunku zagranicznym zablokowanym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. P. oświadczył, iż nie domagał się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 2 czerwca 1981 r., ale zdarzenia faktycznego polegającego na pozbawieniu T. S. w nieustalonym dniu 1979 r. możliwości dysponowania pieniędzmi będącymi jego własnością. Nadto przedstawił pełnomocnictwo od ojca T. S. uprawniające go do występowania w jego imieniu . Decyzją z dnia 30 marca 2004 r., Prezes NBP, uchylił w całości własną decyzję dewizową z dnia 14 listopada 2003 r. i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1979 roku. Zdaniem Prezesa Narodowego Banku Polskiego rachunek Pana T. S. stał się rachunkiem zablokowanym z mocy ustawy, a nie indywidualnej decyzji organu. Z uwagi na brak decyzji indywidualnej nie było według Prezesa NBP podstaw prawnych do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Na powyższą decyzję w części odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1979 r. T. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Oddalając skargę na to rozstrzygnięcie, Sąd I instancji uznał ,że przepisy prawa dewizowego z 1952 r. nie przewidywały procedury przekształcenia rachunku w trybie administracyjnym i wydawania w sprawie decyzji indywidualnej. Brak możliwości swobodnego dysponowania oszczędnościami zgromadzonymi na rachunku bankowym przez Pana T. S. nie wynikał z decyzji Prezesa NBP, ale z ustawy dewizowej oraz aktu wykonawczego do ustawy, a mianowicie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej (Dz. U. Nr 21, poz. 137). Przekształcenie rachunku nie następowało decyzją administracyjną, czy też innym rozstrzygnięciem administracyjnym bowiem nie zawierało rozstrzygnięcia o indywidualnych prawach lub obowiązkach, a miało jedynie na celu dostosowanie uprawnień skarżącego do zmienionej sytuacji prawnej wynikającej z działań o charakterze faktycznym, które miało miejsce w przeszłości. Od wyroku Sądu I instancji T. S. wniósł skargę kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Stosownie do treści art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ Dz.U. Nr 153, poz.1270/, zwanej dalej ustawą procesową , skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach: 1. Naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: - art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy dewizowej, - § 18 pkt 2, § 19 pkt 1, § 20 oraz § 21 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej w zw. z art. 27 ustawy dewizowej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. 2. naruszeniu przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania. - art. 133 § 3 ustawy procesowej i art. 145 § 1 1 pkt 1 tej ustawy poprzez ich niezastosowanie, - art. 113 § 1, art. 141 § 4 ustawy procesowej poprzez ich błędne zastosowanie. Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji przede wszystkim to , iż nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych i zaniechał otwarcia na nowo zamkniętej rozprawy mimo , że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ujawniły się dopiero po zamknięciu rozprawy. Okoliczności te były ściśle związane z ustaleniem daty wyjazdu skarżącego z kraju, a dokonanie ustaleń faktycznych w tym zakresie miałoby decydujący wpływ na treść rozstrzygnięcia, Uzasadniając zarzuty naruszenia prawa materialnego strona skarżąca konsekwentnie prezentowała pogląd , iż przekształcenie rachunku w rachunek zablokowany nie następowało z mocy prawa, lecz na skutek indywidualnej decyzji administracyjnej. Przyjęcie poglądu przeciwnego przez Sąd I instancji pozostaje w sprzeczności z przepisami rozporządzeniem Ministra Finansów, z dnia 15 kwietnia 1952 r. w sprawie wykonania ustawy dewizowej ,gdyż rozporządzenie to określa tylko rodzaje rachunków oraz konsekwencje ich powstania. Natomiast nie uregulowano w nim, ani w żadnym innym akcie prawnym przesłanek powstania poszczególnych rodzajów rachunków zagranicznych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Banku Polskiego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I W postępowaniu kasacyjnym toczącym się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zasada związania tego sądu granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta, stanowiąca podstawowy element kształtujący zakres kontroli zaskarżonego orzeczenia, oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany wnioskiem skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia /całość lub oznaczona część zaskarżonego orzeczenia/ jak i związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Zasada związania Sądu granicami skargi kasacyjnej nie obowiązuje w całości w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 ustawy procesowej i w ograniczonym zakresie w sytuacjach wymienionych w art. 189 komentowanej ustawy. Pierwszy z wymienionych przepisów zawiera enumeratywnie wymienione przyczyny nieważności postępowania. Natomiast art. 189 ustawy procesowej przewiduje dwie sytuacje, w których Naczelny Sąd Administracyjny może załatwić sprawę sądowoadministracyjną we własnym zakresie, a to wówczas, gdy skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Uchylenie orzeczenia wojewódzkiego sąd administracyjnego i odrzucenie skargi lub umorzenie postępowania następuje wówczas z urzędu, z tym jednak zastrzeżeniem, że może ono dotyczyć jedynie zaskarżonej skargą kasacyjną części orzeczenia. II W myśl art. 52 § 1 ustawy procesowej skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba, że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Wyczerpanie środków zaskarżenia przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego stanowi przesłankę dopuszczalności skargi, a zatem jest warunkiem prawidłowego zaskarżenia określonego aktu lub czynności. Niedopełnienie tego warunku musi skutkować odrzuceniem skargi przez wojewódzki sąd administracyjny w oparciu, o art. 58§ 1 pkt 6 ustawy procesowej. III W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości. Wyrokiem tym oddalono skargę na decyzję Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 30 marca 2004 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji z 1979 r. Przypomnieć i podkreślić przy tym należy, że decyzją z dnia 14 listopada 2003 r., ten sam organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 2 czerwca 1981 r.. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Narodowego Banku Polskiego zaskarżoną decyzją uchylił w całości uprzednie rozstrzygniecie i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Prezesa NBP z 1979 r. Rozstrzygnął, zatem w tym zakresie w nowej sprawie. Przedmiotem skargi do sądu administracyjnego była decyzja odmawiająca wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r., w której właściwy organ administracji publicznej orzekał li tylko decyzją z dnia 30 marca 2004 r. Od tej decyzji w części odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. przysługiwał środek odwoławczy określony w art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Strona skarżąca, między innymi na skutek niepełnego pouczenia, nie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. Tym samym nie wyczerpała przysługujących jej przed organem właściwym w sprawie środków zaskarżenia, co czyniło jej skargę niedopuszczalną. IV Z naprowadzonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem wydanym w oparciu o art. 189 ustawy procesowej uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.