II SA/Ka 768/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie: NSA Łucja Franiczek (spr.) WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g ę Wnioskiem z dnia [...] r. I. R. zwróciła się o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a ponadto o wystąpienie do sądu powszechnego o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, zawartej w dniu [...] r. ze Spółdzielnią Mieszkaniową " [...]" w D. G. wobec niezrealizowania celu wywłaszczenia. Powyższy wniosek poparł D. N. jako spadkobierca poprzedniego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości L. M. (postanowienie o nabyciu spadku Sądu Rejonowego w D. G. z dnia [...] r. sygn.akt [...]). Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z up. Prezydenta D.G. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 136, art. 142 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) i art. 105 kpa, umorzono postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...]k.m. [...], położonej w D. G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, iż wywłaszczenie nieruchomości, oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r. od I. R. i L. M. z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego. Aktem notarialnym z dnia [...] r. powyższa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" i zgodnie z zawiadomieniem PBN w S. w dniu [...]r. dokonano wpisu prawa w księdze wieczystej KW Nr [...]. Następnie działka ta uległa podziałowi na działki nr [...] i była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, zaś obecnie prawo użytkowania działki nr [...], objętej żądaniem zwrotu, przysługuje Spółce "[...]". W tej sytuacji organ I instancji stwierdził, iż w świetle art. 229 cyt. ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, gdyż przed dniem 1 stycznia 1998 r. zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to ujawniono w księdze wieczystej. Stąd też, zdaniem organu, postępowanie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W odwołaniu od decyzji I. R. i D.N. podnieśli, iż z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia, obowiązkiem Prezydenta Miasta było rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego po upływie terminu zabudowania działki, określonego w akcie notarialnym o ustanowieniu wieczystego użytkowania. Tymczasem sporna nieruchomość była przedmiotem spekulacyjnego – ich zdaniem – obrotu. Stąd też odwołujący się uznali za krzywdzącą decyzję o umorzeniu postępowania. Zaskarżoną decyzją, wydaną z up. Wojewody [...], utrzymano w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem, bowiem wobec spełnienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. N. ponowił zarzuty, zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji co do obowiązku rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w sytuacji niezrealizowania celu wywłaszczenia i zasadności żądania zwrotu nieruchomości, będącej następnie przedmiotem obrotu. Organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Uczestnik postępowania M. R., działający również w imieniu J. R. (spadkobiercy zmarłej w dniu [...] r. I. R.) przychylili się do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też Sąd nie dopatrzył się uchybienia regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania, przy czym sądowa kontrola decyzji sprawowana jest wg stanu prawnego i faktycznego, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jest poza sporem, iż wywłaszczona działka nr [...] aktem notarialnym zawartym w dniu [...] r. Rep. [...] została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w C. i na podstawie wniosku, zawartego w tym akcie, prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu [...] r. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu reguluje zatem przepis art. 137 ust. 1 tej ustawy. Jednakże z mocy art. 229 powołanej ustawy, roszczenie o którym mowa w art. 136 ust.3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia jej w życie, czyli przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (w brzmieniu nadanym ustawę z dnia 7 stycznia 2000 r. – Dz.U. Nr 6, poz. 70, która weszła w życie z dniem 15 lutego 2000 r.) Ustawodawca zatem jednoznacznie przesądzi, iż mimo zbędności nieruchomości, roszczenie o jej zwrot nie może być realizowane w przypadku, gdy m.in. przed dniem 1 stycznia 1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Tymczasem jak prawidłowo ustaliły organy administracji wywłaszczona nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to ujawniono w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r., co wyczerpuje dyspozycję art. 229 cyt. ustawy. Istnienie przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego w trybie art. 240 kodeksu cywilnego, nie miało zatem znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle regulacji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nieistotna jest także kwestia obrotu nieruchomością po dniu 1 stycznia 1998 r. z punktu widzenia możliwości uwzględnienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zatem podniesione w skardze kwestie co do niezagospodarowania spornej działki nie mogły odnieść skutku, jako że ustawodawca z mocy art. 229 cyt. ustawy wykluczył możliwość ubiegania się o zwrot nieruchomości, na których ustanowiono prawo użytkowania wieczystego przed dniem 1 stycznia 1998 r. i prawo osoby trzeciej zostało ujawnione w księdze wieczystej. Aczkolwiek w orzecznictwie Sądu Administracyjnego jak i literaturze, sporna jest kwestia, czy przepis art. 229 ugn stanowi podstawę umorzenia postępowania administracyjnego, czy też negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzić przyjdzie, iż forma rozstrzygnięcia organu administracji nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Zdaniem składu orzekającego, odpowiedzieć się jednak należy za poglądem, iż stwierdzenie przesłanek z art. 229 ustawy stanowi podstawę do wydania decyzji merytorycznej o odmowie zwrotu nieruchomości, a nie – o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa, jak to uznały organy administracji. Uchybienie to nie mogło jednak prowadzić do uwzględnienia skargi, jako że nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Skutkiem decyzji jest bowiem nieuwzględnienie roszczenia strony, co w istocie prowadzi do stanu, zgodnego z wolą ustawodawcy. Z tych wszystkich względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). SW