II SA/Gd 1458/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Sędziowie NSA Małgorzata Gorzeń Asesor WSA Krzysztof Gruszecki (spr.) Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. R. na decyzję Wojewody z dnia 22 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uznania za osobę bezrobotną uchyla zaskarżoną decyzję. 3 II SA/Gd 1458/03 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 22 września 2003 r. Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514) po rozpatrzeniu odwołania R. R.-L. od decyzji Starosty z dnia 3 września 2003 r. Nr [...] odmawiającej uznania za osobę bezrobotną, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że w dniu 20.08.2003 r. R. R.-L. zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy w celu dokonania rejestracji jako osoba bezrobotna. Podczas postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie ustalono, że R. R.-L. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 hektary przeliczeniowe. W tym stanie rzeczy organ I instancji wydał decyzję w sprawie jak wyżej, od której jej adresat odwołał się. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stwierdza, że bezrobotny to osoba, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit.g, nieucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) powiatowym urzędzie pracy, jeżeli nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Z zacytowanego wyżej przepisu prawnego w sposób jednoznaczny wynika, że do uznania za osobę bezrobotną niezbędne jest m.in. niewładanie jako właściciel nieruchomością rolną w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. R. R.-L. nie kwestionuje faktu bycia współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Dlatego też uznano, że wnioskodawca nie spełniał przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R. R.-L. podnosząc, że jego udział we współwłasności gospodarstwa rolnego wynosi od 1/12 do 1/24 w zależności od konkretnych działek gruntu i odpowiada w sumie powierzchni ok. 0,6 ha. Nigdy nie uprawiał, ani nie posiadał jakiejkolwiek części tej nieruchomości w związku z czym nie powinno stanowić to przeszkody w uznaniu za osobę bezrobotną. W odpowiedzi na powyższą skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dla oceny zasadności powyższej skargi istotne są postanowienia art. 1 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który w dacie orzekania przez organy administracji określał, że bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy w danym zawodzie lub służbie (z wyłączeniami) nieucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy, jeżeli nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W rozpatrywanym przypadku nie budzi wątpliwości, że R. R.-L. jest współwłaścicielem użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, jego udział we współwłasności nie stanowi jednak równowartości 2 ha przeliczeniowych. W związku z czym pojawia się wątpliwość czy powinien być on traktowany jak właściciel użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 2 ha, czy też nie. Rozpatrując ten problem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 565/98, LEX nr 41865 stwierdził, że "każdy współwłaściciel zgodnie z przepisami art. 195, 206 Kodeksu cywilnego jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem lub korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli... Nie jest on ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. Sprawa możliwości czerpania pożytków ze wspólnego gospodarstwa rolnego jest już rzeczą odrębną i możliwości uzyskania tych pożytków przez współwłaścicieli (art. 207 K.c.) nie mają wpływu na ocenę spełnienia negatywnej przesłanki dotyczącej własności nieruchomości rolnej po stronie bezrobotnego". Sąd zaprezentował pogląd, iż przepis ustawy przy sformułowaniu własności nieruchomości rolnej odrywa się od elementu posiadania i czerpania pożytków. Stanowisko to zostało zaprezentowane w indywidualnej sprawie. Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Stąd też przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma mocy wiążącej w rozpatrywanej sprawie. Sąd w tym składzie nie podziela zawartych w zacytowanym orzeczeniu poglądów, w jego przekonaniu przy ocenie w jakich przypadkach współwłasność użytków rolnych o powierzchni 2 ha stanowi podstawę do odmowy uznania za osobę bezrobotną, powinno uwzględniać się cele jakie przyświecały ustawodawcy przy wprowadzaniu instytucji osób bezrobotnych oraz wyłączenia z jej zakresu przedmiotowego osób posiadających użytki rolne o powierzchni powyżej 2 ha. Bez wątpienia jednym z podstawowych założeń, które legły u podstaw całego systemu rozwiązań prawnych mającego na celu przeciwdziałanie bezrobociu była pomoc osobom nie mogącym znaleźć zatrudnienia. Ustawowe wyłączenia z katalogu osób bezrobotnych odnosiły się do tych grup podmiotów, które mogą posiadać stałe źródło dochodów. W przypadku osób posiadających użytki rolne przyjęto, że powierzchnia 2 ha przeliczeniowych jest tą granicą, która powinna umożliwić ich właścicielowi lub posiadaczowi utrzymanie, bez potrzeby korzystania z pomocy państwa w zakresie przeciwdziałania bezrobociu. W związku z tym należy stwierdzić, że w przypadku użytków rolnych stanowiących przedmiot współwłasności powinno brać się pod uwagę wielkość udziałów we współwłasności użytków rolnych. Nie byłoby bowiem niczym uzasadnione różnicowanie pozycji prawnej podmiotów posiadających udziały we współwłasności w wielkości nieprzekraczającej równowartości 2 ha przeliczeniowych w stosunku do tych, którzy są samoistnymi posiadaczami użytków rolnych o takiej właśnie powierzchni. Stanowisko takie nie stoi również w sprzeczności z postanowieniami cytowanego wyżej art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W przepisie tym mówi się bowiem jedynie o właścicielach lub posiadaczach, a nie o współwłaścicielach lub współposiadaczach. Dlatego też nie wyłączają one dopuszczalności badania wielkości udziałów we współwłasności. Taka interpretacja nie pozostaje również w sprzeczności z art. 195 i 206 Kodeksu cywilnego regulującymi zasady korzystania z rzeczy wspólnej oraz czerpania pożytków ze współwłasności. Żaden przepis prawa nie obliguje natomiast organów administracji do badania rzeczywistej wielkości czerpanych z nieruchomości pożytków. Z punktu widzenia przeciwdziałania bezrobociu istotne jest posiadanie własnych możliwości przeciwdziałania bezrobociu, a nie faktyczne z nich korzystanie. Podsumowując zatem powyższe rozważania należy stwierdzić, że interpretacja przepisów prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest błędna, zachodziły zatem przesłanki określone w art. 145 ust. 1 pkt 1 lit.b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające orzeczenie jak w sentencji. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne jedynie w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Zaskarżona i uchylona decyzja miała charakter negatywny i nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było zatem bezprzedmiotowe.