I SA/Wa 120/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) NSA Marek Stojanowski Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2005 r. sprawy ze skargi H. S., W. S. i B.C. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz H. S., W.S. i B.C. kwoty po 30 (trzydzieści) złotych na rzecz każdej z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 120/05 U z a s a d n i e n i e Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2002 r., [...], o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] marca 1955 r., nr [...], dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m². W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy. Orzeczeniem Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1955 r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...], stanowiąca własność S. i H. W. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. po rozpatrzeniu wniosku B.S., W.S. i H.S. – spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości – odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1955 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność S. i H. W. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wskazał, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło pod budowę Stacji Obsługi P., zgodnie z zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] września 1951 r. Przewodniczący PKPG zezwolił na nabycie nieruchomości pod budowę Stacji Obsługi P. i na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli do ich odstąpienia, stosownie do art. 5 i 8 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z pisma z dnia 19 września 1951 r. wynika, że zbiorowe wezwanie do zawarcia umowy było dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych i wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. od 24 września 1951 r. do 2 listopada 1951 r. Odnosząc się do zarzutu, iż właścicielom nieruchomości nie przyznano nieruchomości zamiennej, pomimo iż wywłaszczona miała charakter ogrodniczy organ stwierdził, że brak podstaw do uznania, iż nastąpiło rażące naruszenie art. 30 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Według tego przepisu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowił gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym bądź przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający miał obowiązek zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość stanowiła w całości gospodarstwo rolne (ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym albo przeznaczoną pod budowę takiego domu), a nie jej część. Celem przepisu było zapobieżenie pozbawieniu wywłaszczonego możliwości prowadzenia dotychczasowej działalności bądź wyeliminowanie podstaw do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, a nie jedynie powstanie ograniczeń lub utrudnień w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że objęte wywłaszczeniem [...] m² gruntu stanowiło jedynie część nieruchomości S. i H. W. Po wywłaszczeniu byłym właścicielom pozostała nieruchomość o powierzchni [...] m². Tym samym brak było podstaw do przyznania byłym właścicielom nieruchomości zamiennej i nie został naruszony przepis art. 30 ust. 1 dekretu. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w sprawie brak jest jednoznacznego dowodu, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo ogrodnicze – nieruchomość uprzywilejowaną w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu. Pomimo, że z treści protokółu z dnia 21 maja 1952 r. wynika, iż na wywłaszczonej nieruchomości znajdowały się drzewa i krzewy owocowe, a tym samym była wykorzystywana na cele ogrodnicze, to jednak nie uzasadnia to stanowiska, aby stanowiła gospodarstwo ogrodnicze. W dniu orzekania o wywłaszczeniu brak było bowiem przepisów precyzujących pojęcie gospodarstwa rolnego, hodowlanego i ogrodniczego. Brak precyzyjnej definicji gospodarstwa ogrodniczego powoduje, że wbrew twierdzeniom skarżących nie można przyjąć, iż wywłaszczona część nieruchomości stanowiła zorganizowane gospodarstwo ogrodnicze. W konsekwencji tych ustaleń należy przyjąć, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia o rażącym naruszeniu prawa przez decyzję wywłaszczeniową w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B.S., W.S. i H.S. podniosły, że nieruchomość wywłaszczono dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a obecnie na tej nieruchomości znajduje się składowisko złomu i sklep, co utwierdza w przekonaniu, że wywłaszczona działka nigdy nie była niezbędna do realizacji tych planów. Naruszony został w związku z tym art. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. W sprawie brak dowodów, aby P. nie mógł nabyć działki dla swoich potrzeb od Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych. Zgodnie z art. 30 dekretu, jeżeli nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, wywłaszczający był obowiązany zaoferować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną. Nieruchomość małż. H. i S. W. miała charakter ogrodniczy, uprawiano na niej warzywa, a także znajdował się na niej sad z 70 drzewami owocowymi i 132 krzewami agrestu i malin. Nieruchomość była ogrodzona. Właściciele nie otrzymali odszkodowania, ani działki zamiennej, co naruszało przepisy dekretu. Dlatego kwestionowana decyzja narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 k.pa. Skarżące wnoszą o sprawiedliwe rozpoznanie sprawy i przyznanie odszkodowania za powstałe szkody i krzywdy. Do skargi dołączono oświadczenie z dnia 31 stycznia 1953 r., podpisane przez Z.M., H.S. i M.K., którzy potwierdzają sporządzenie przez właścicieli nieruchomości spisu drzewek i krzewów na wywłaszczonej nieruchomości, a które zdaniem skarżących świadczy, że wywłaszczona nieruchomości stanowiła gospodarstwo ogrodnicze. Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Skarga jest uzasadniona. Przede wszystkim z urzędu należy podnieść, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w przepisach art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 kpa. Przepisy te obligują organy orzekające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przez zebranie i rozważenie wyczerpującego materiału dowodowego, a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wbrew tym wymogom uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w jego części merytorycznej, odnoszącej się do charakteru wywłaszczonej nieruchomości sprowadza się do twierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość nie należy do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 dekretu, gdyż była częścią większej nieruchomości i w związku z tym nie istniały przesłanki do przydzielenia nieruchomości zamiennej. W ocenie Sądu brak w powołanym przepisie wyraźnej normy odnoszącej się do całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, nie oznacza, że została wykluczona możliwość przydzielenia działki zamiennej w przypadku wywłaszczenia istotnej części takiego gospodarstwa. W zaskarżonych decyzjach brak dowodów i ustaleń w zakresie, czy pozostała po wywłaszczeniu część nieruchomości również wykorzystywana była ogrodniczo, czy też jej przeznaczenie było inne. Decyzja w wywłaszczeniu z dnia [...] marca 1955 r. nie zawiera żadnych ustaleń na okoliczność rodzaju wywłaszczonej od S. i H. W. nieruchomości. Nie wskazuje zatem, że nieruchomość nie spełniała wymogów określonych w art. 30 ust. 1 powołanego dekretu. Takimi dowodami - wobec braku w dacie orzekania przez organy wywłaszczeniowe prawnego pojęcia gospodarstwa ogrodniczego - mogły być zapisy w ewidencji gruntów oraz ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie ocenił także, czy wywłaszczenie nieruchomości, która jak wynika z akt sprawy, w tym zwłaszcza z protokółu sporządzonego w dniu 21 maja 1952 r. z ustaleń dokonanych dla określenia odszkodowania za wywłaszczane nieruchomości położone w S. przy ul. [...], objęte wnioskiem wywłaszczeniowym Centralnego Zarządu P. z dnia 30 stycznia 1952 r., nie narusza rażąco innych przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949. Jak wynika z tego protokółu już w 1951 r. "cały teren wywłaszczony został ogrodzony przez P. i po tym terminie żaden z właścicieli nie użytkował tych gruntów, wobec czego istniejący w chwili obecnej budynek oznaczony na plan Nr 1 został wybudowany na gruntach nieuprawianych przez właścicieli". Również z pisma S. W. z dnia 3 lutego 1953 r., adresowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. wynika, że przed dniem wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość była zajęta przez wnioskodawcę wywłaszczenia. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby wydane zostało zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na niezwłoczne objęcie nieruchomości. Zezwolenie takie, stosownie do art. 6 ust. 1 dekretu wydane powinno być równocześnie z zezwoleniem na nabycie lub po jego wydaniu. W zezwoleniu Przewodniczącego PKPG z dnia [...] września 1951 r. mowa jest tylko o zezwoleniu na nabycie nieruchomości pod budowę stacji obsługi P., nie ma natomiast zezwolenia, o jakim mówi art. 6 dekretu. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).