I FSK 1838/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zając (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Krzysztof Stanik, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi T. F. - L. Spółki Akcyjnej w Z. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 922/05 oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2423/04 w sprawie ze skargi T. F. - L. Spółki Akcyjnej w Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia 2 października 2001 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za wrzesień 1995 r. oddala skargę o wznowienie postępowania. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 922/05 oddalono skargę kasacyjną T. F.-L. S.A. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2423/04 w sprawie ze skargi spółki na decyzję Ministra Finansów z dnia 2 października 2001 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie podatku od towarów i usług za wrzesień 1995 r. W dniu 20 listopada 2007 r. pełnomocnik skarżącej spółki wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej prawomocnym wyrokiem. Działając na podstawie art. 273 § 2 i art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wniesiono o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 922/05 oraz poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2423/04 oraz decyzji Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. Nr [...] i umorzenie postępowania na podstawie przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ewentualnie wniesiono o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 922/05 oraz poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2423/04 i przekazanie sprawy ze skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. Nr [...] do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi o wznowienie w odniesieniu do podstawy z art. 273 § 2 p.p.s.a. wskazano, że wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I FSK 919-924/05, jak też poprzedzające je wyroki WSA sygn. akt III SA/Wa 2420-25/05 zapadły po uchyleniu w dniu 29 grudnia 2003 r. przez Ministra Finansów decyzji tegoż organu z dnia 8 czerwca 2002 r., stwierdzającej nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r. Zdaniem wnoszącego skargę nieważność decyzji Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2003 r., uchylającej decyzje Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r., stwierdzającej nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r. stwierdzona została po podjęciu orzeczenia objętego przedmiotowym żądaniem (jako dowód w załączeniu do skargi strona przedstawiła wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt I FSK 1439/06). W ocenie strony skarżącej powyższa sytuacja oznacza, że w dacie rozstrzygnięcia NSA z dnia 16 lutego 2006 r. i WSA z dnia 22 marca 2005 r., decyzji wymiarowych Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r. nie było w obrocie prawnym, ponieważ cały czas, to jest od dnia 8 czerwca 2002 r., obowiązywały decyzje Ministra Finansów stwierdzające nieważność wyżej wymienionych decyzji Izby Skarbowej. Powoduje to, że będące przedmiotem kontroli sądowej decyzji Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. odmawiały stwierdzenie nieważności nieistniejących decyzji Izby Skarbowej. W tej sytuacji sąd administracyjny zobowiązany był wziąć tę okoliczność pod uwagę przy rozstrzygnięciu. Jednak z uwagi na - jak się później okazało - rażąco bezprawne wycofanie z obrotu prawnego przez Ministra Finansów decyzją z dnia 29 grudnia 2003 r. decyzji Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. Sąd oddalił skargę strony skarżącej, albowiem wówczas ani Sąd, ani też skarżąca nie wiedziały o niezgodności z prawem działania Ministra Finansów. Dalej autor skargi o wznowienie przytoczył wynikające z art. 273 § 2 p.p.s.a. podstawy wznowienia i wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych dokonał interpretacji zawartych w przepisie pojęć. Zdaniem wnoszącego skargę o wznowienie decyzja Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. miała decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. Mamy bowiem do czynienia z okolicznością nową, istniejącą w dacie podejmowania rozstrzygnięcia objętego przedmiotowym żądaniem, a przy tym - nieznaną, skoro nie tylko strona skarżąca, ale i Sąd orzekający jej nie dostrzegły. Okoliczność ta jest w ocenie strony niewątpliwie istotna, bowiem gdyby nie zapadło także - rażąco wadliwe - orzeczenie (decyzja Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2003 r., uchylające decyzję Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r., stwierdzającej nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r.) to skarżącą poinformowałaby Sąd, że decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. rozstrzygają o nieistniejących decyzjach Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r., albowiem stwierdzona została ich nieważność decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. W tej sytuacji Sąd, rozpatrując skargi na decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. winien był wycofać z obrotu prawnego te decyzje Ministra Finansów, odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej z dnia 20 grudnia 2000 r., ponieważ sprawa stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych Izby Skarbowej z 20 grudnia 2000 r. rozstrzygnięta jest decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. Powyższa decyzja ma walor prawomocności i nie podlega uchyleniu w żadnym trybie przewidzianym w ustawie Ordynacja podatkowa. Odnosząc się do drugiej z podstaw wznowienia, tj. do przepisu art. 272 § 1 p.p.s.a. zaznaczono, że strona podnosi ją jedynie z ostrożności procesowej. W ocenie strony podstawa ta uzasadniona jest treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt SK 63/06 (Dz. U. Nr 195 z dnia 23 października 2007 r.), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. w zakresie, w jakim nie wyłącza naliczania odsetek za zwłokę, w przypadku gdy w postępowaniu zabezpieczającym organ podatkowy, przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, dokonał zajęcia środków pieniężnych, rzeczy lub praw majątkowych, a następnie środki pieniężne, w tym kwoty uzyskane ze sprzedaży rzeczy lub praw, zostały zaliczone na poczet zaległości podatkowych, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 84 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP". Podkreślono, że decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. odmawiające stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa decyzji Izby Skarbowej w Z. zostały oparte między innymi na treści przepisu art./ 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, który okazał się niezgodny z Konstytucja RP, co powoduje, że decyzje Izby Skarbowej wydane zostały, w zakresie odsetek za zwłokę, bez podstawy prawnej i w związku z tym rażąco naruszają prawo. W odpowiedzi na skargę o wznowienie Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. I FSK 923/05 uzasadniona nie jest. Mając na względzie taką jej ocenę odnotować w punkcie wyjścia należy, że wznowienie postępowania umożliwia rozpoznanie sprawy, w której zapadł wyrok prawomocny. Wznowienie postępowania może jednak nastąpić wyłącznie z przyczyn przewidzianych w Dziale VII ustawy z 30.08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Skarga o wznowienie postępowania powinna spełniać także wymogi określone w art. 277 i 279 p.p.s.a. Tak więc powinna ona: 1) być wniesiona poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach w terminie trzymiesięcznym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, 2) zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, 3) zawierać podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, 4) zawierać okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do jej wniesienia, 5) zawierać żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Poza tym warunkiem rozpatrzenia skargi o wznowienie, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 p.p.s.a, jest wniesienie skargi w terminie i oparcie jej na ustawowej podstawie wznowienia. Brak jednego z tych warunków powoduje to, że rozpatrywanie skargi o wznowienie jest niemożliwe, skutkuje więc jej odrzuceniem. Badanie dopuszczalności skargi o wznowienie nie jest badaniem zasadności skargi, a jedynie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie samej skargi. Oceny dokonuje się na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Na tym etapie sąd nie bada trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, a tylko fakt ich powołania. To wstępne badanie skargi o wznowienie co do zasady odbywa się na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 p.p.s.a). Może być ono jednak połączone z rozpoznaniem sprawy. W takiej sytuacji stosownie do art. 281 p.p.s.a. Sąd wyznacza rozprawę, na której bada dopuszczalność wznowienia. Badanie to może przy tym przeprowadzić w dwojaki sposób, tj.: 1) traktując tę kwestię odrębnie, jako pewnego rodzaju samodzielne postępowanie, po zakończeniu którego albo odrzuca skargę, albo przystępuje do badania sprawy, 2) łącząc badanie dopuszczalności wznowienia z badaniem istoty sprawy (vide: T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Część pierwsza, Tom I, Wyd. Praw., W - wa 1997 r., który omawia podobne do stosowanych w tej sprawie uregulowania instytucji wznowienia postępowania cywilnego). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za celowe łączne badanie dopuszczalności wznowienia z badaniem istoty sprawy. Dokonując tej oceny odnotować trzeba, że przedmiotowa skarga o wznowienie w tej sprawie oparta została na dwóch podstawach określonych w: 1) art. 273 § 2 p.p.s.a, tj. wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu i 2) art. 272 § 1 p.p.s.a., tj. wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W przypadku tej pierwszej podstawy strona powołała się na okoliczność, o której dowiedziała się z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. I FSK 1439/06, że będące przedmiotem kontroli sądowej decyzje Ministra Finansów odmawiały stwierdzenia nieważności nieistniejących decyzji Izby Skarbowej, gdyż przez cały czas była w obrocie prawnym decyzja Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. stwierdzająca nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej. Skargę o wznowienie postępowania co do zasady, jak to już wyżej wskazano, ze względu na treść art. 277 p.p.s.a. wnosi się w terminie trzymiesięcznym, licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2007 r. strona otrzymała 03 września 2007 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy o sygnaturze I FSK 1439/06, skargę o wznowienie wniosła zaś 21 listopada 2007 r., a więc w terminie trzymiesięcznym, o którym mowa wyżej. Przyjąć więc należy, że zachowany został termin do wniesienia skargi, powołana też została ustawowa podstawa wznowienia, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. . W przypadku podstawy określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a. ustawodawca określił inny termin na wniesienie skargi o wznowienie niż w pozostałych podstawach, wskazując w § 2 art. 272 p.p.s.a., że w sytuacji określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Strona opierając skargę o wznowienie na podstawie określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a. wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 października 2007 r., sygn. SK 63/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23.10.2007 r., w którym stwierdzono niezgodność art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zakresie wskazanym w tym wyroku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 84 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Mając na uwadze datę ogłoszenia wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz datę wniesienia skargi o wznowienie postępowania należy również i w przypadku tej podstawy stwierdzić, że zachowany został termin, o którym mowa wyżej, a także, że powołana została ustawowa podstawa wznowienia, określona w art. 272 § 1 p.p.s.a. Przechodząc w tym stanie rzeczy do oceny pierwszej z przytoczonych podstaw należy stwierdzić, że w myśl art. 272 § 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Z przepisu tego wynika, że chodzi o wykrycie późniejsze tych okoliczności tj. dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Wykrycie, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas nie zgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Sytuacja taka nie odnosi się jednak do okoliczności i dowodów jawnych, wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 19.04.2005 r., sygn. GSK 1242/04, System Informacji Prawniczej LEX - Lex nr 176988) czy też nawet orzekający w sprawie Sąd. Okoliczności te muszą przy tym istnieć w trakcie zakończonego postępowania, ale nie były nim objęte. Muszą być też tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Strona nową okoliczność upatruje w wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2003 r. uchylającej własną decyzję z dnia 08 czerwca 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych. Wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanej wyżej decyzji nastąpiło wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 05 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. III SA/Wa 1190/06. W wyroku tym Sąd ten w pkt 1 stwierdził bowiem nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z dnia 08 czerwca 2002 r., które to rozstrzygnięcie uprawomocniło się na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Skarga kasacyjna wniesiona bowiem została od pkt 2 tego wyroku stwierdzającego nieważność decyzji Ministra Finansów z dnia 08 czerwca 2002 r. Wskazany wyżej wyrok, jak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający skargę kasacyjną od pkt 2 tegoż wyroku - ten ostatni bowiem wyrok ogłoszony został dnia 10 lipca 2007 r., sygn. I FSK 1439/06, zapadły po wydaniu wyroku objętego skargą o wznowienie postępowania. Okoliczności powołane przez stronę nie istniały zatem w trakcie zakończonego postępowania objętego skargą o wznowienie. Postępowanie to bowiem zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r. Nie ma też przy tym większego znaczenia to, że stwierdzenie przez sąd administracyjny nieważności decyzji nawiązuje do stanu prawnego z dnia wydania wadliwej decyzji. Wskazana przez stronę jako podstawa wznowienia okoliczność nie istniała w trakcie zakończonego postępowania, nie może więc stanowić podstawy wznowienia postępowania. Nie można też zgodzić się ze stroną, by zachodziła w tej sprawie podstawa do wznowienia postępowania określona w art. 272 § 1 p.p.s.a.. Z przepisu tego wynika, że można żądać wznowienia także w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Akt normatywny zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny stanowi ustawową podstawę wznowienia postępowania sądowego, w sytuacji, gdy akt ten był podstawą wydania orzeczenia objętego skargą o wznowienie. W sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r. przepis art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zakresie zakwestionowanym nie był podstawą rozstrzygnięcia Sądu. Przedmiotem tej sprawy była ocena wydanych przez organ podatkowy decyzji wszczętych w trybie nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowych dotyczących przy tym należności podatkowych powstałych przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej. Badaniem objęte więc były przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, tj. między innymi, czy doszło do naruszenia prawa obowiązującego przy wydawaniu decyzji wymiarowych w sposób kwalifikowany, a nie ocena prawidłowości zastosowania art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, w sytuacji objętej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego tj. w przypadku dokonania w postępowaniu zabezpieczającym przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego zajęcia środków pieniężnych, rzeczy lub praw majątkowych, a następnie zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży rzeczy lub praw na poczet zaległości podatkowych. Wobec powyższego uznać należało i zgłoszone w tej sprawie podstawy wznowieniowe za bezzasadne w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 282 § 2 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przedmiotową skargę o wznowienie postępowania oddalił. O kosztach postępowania nie orzekano bowiem regulacje rozdz. 1 Działu V p.p.s.a. nie dają ku temu podstaw.