VI SA/Wa 1123/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Zdzisław Romanowski Sędzia WSA - Maria Jagielska ( spr. ) Asesor WSA - Andrzej Czarnecki Protokolant: Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2005 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Generalnego p.p.u.p. Poczta Polska, 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. B. H., zwany dalej skarżącym, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej ustalającej opłaty w wysokości 3129,00 zł za użytkowanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiowych. Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej Poczta Polska – Rejonowy Urząd Poczty w [...], pismem z dnia [...] grudnia 2003 r. wszczął postępowanie administracyjne w związku ze stwierdzeniem używania niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i radiowych przez B. H. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" w [...]. Powyższe ustalenie dokonało się w oparciu o kontrolę przeprowadzoną przez dwóch kontrolerów Poczty Polskiej w dniu [...] listopada 2003r., z której sporządzony został protokół. B. H. w przesłanych wyjaśnieniach podniósł, że prowadzony przez niego dom służący wynajmowaniu pokoi nie posiada, jak to stwierdza protokół kontroli, anteny zewnętrznej ani satelitarnej, a podany przez niego stan faktyczny, że w domu znajduje się 7 odbiorników telewizyjnych i jeden radiowy winien być uzupełniony o informację, iż odbiorniki te nie służyły obiektowi ze względu na przeprowadzany w nim remont. Skarżący dodał, że niezarejestrowanie odbiorników nie było świadomym unikaniem płacenia abonamentu, lecz wspomnianym remontem, w wyniku którego odbiorniki nie były użytkowane. Mając na uwadze powagę sprawy mimo dalszego nieużytkowania aparatów TV zobowiązał się do natychmiastowego uiszczenia opłaty i wniósł o zaniechanie postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2004r. Nr [...] nałożono, na podstawie art. 51 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji, na B. H. opłatę za użytkowanie niezarejestrowanych siedmiu odbiorników telewizyjnych i jednego radiowego w wysokości 3129,00 zł. W uzasadnieniu podano, że uprawnieni kontrolerzy stwierdzili podczas kontroli dnia [...] listopada 2003r. przeprowadzonej w domu "[...]" używanie niezarejestrowanych 7 odbiorników TV i jednego radiowego, do których doprowadzona była antena zewnętrzna. Po uruchomieniu odbiorników przez B. H. okazały się one sprawne, a odbiór był dobry, zaś z wyjaśnienia skarżącego wynikało, że odbiorniki były użytkowane od sierpnia 2003r. Nie potwierdzono podnoszonych przez skarżącego w wyjaśnieniach zastrzeżeń, że budynek nie posiada anteny zewnętrznej; akcentowana przez skarżącego okoliczność, że w domu prowadzony był remont, co prowadziłoby według niego do zwolnienia z rejestracji, jest zdaniem organu nie do przyjęcia. Ustalenie zdatności odbiorników do natychmiastowego odbioru jest równoznaczna ze stwierdzeniem, iż odbiornik jest używany, co skutkować musi obowiązkiem posiadacza uiszczenia opłat abonamentowych. We wniesionym od decyzji odwołaniu B. H. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zasadniczym zarzutem odwołania było, iż kontrola została przeprowadzona nieprofesjonalnie podczas jego nieobecności, a protokół został podpisany przez żonę. Za błędny uznał zapis protokołu o uruchomieniu odbiorników telewizyjnych i nieprawdziwy o posiadaniu anteny satelitarnej. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Powołując się na przepis art. 48 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 49 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji, podał, że za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe a osoba, która posiada odbiornik w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Skarżący nie zarejestrował odbiorników, których liczbę i sprawność wykazała przeprowadzona kontrola; nie odprowadzał od nich również należnych opłat abonamentowych. Opłata abonamentowa odprowadzana od odbiornika znajdującego się w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego nie zwalnia od obowiązku uiszczenia takich opłat od odbiorników znajdujących się w pokojach gościnnych i użytkowanych przez osoby wynajmujące te pokoje. Organ powołał się na orzeczenie z dnia 10 grudnia 1999r. Nr VSA 946/99, zgodnie z którym nieznajomość przepisów nie może usprawiedliwiać niewykonania w terminie obowiązku rejestracji odbiornika. W złożonej do sądu skardze, B. H. zarzucił obu decyzjom, że zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i stwierdził, że decyzja Ministra Infrastruktury, a także decyzja poprzedzająca ją, wydane zostały w oparciu o nieistniejący stan faktyczny, a kontrola przeprowadzona została niezgodnie z przepisami przez "bezimienne osoby, które poświadczyły nieprawdę". Zakwestionował ustalenia protokołu, podkreślając, że nigdy w jego obecności nie przeprowadzono żadnej kontroli dotyczącej posiadanych odbiorników, a on nigdy nie podpisywał protokołu z takiej kontroli. Zażądał przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustaleń protokołu kontroli. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę. Dodatkowo, w piśmie procesowym, skarżący podkreślił, że ustalenia protokołu kontroli, w szczególności to, iż kontrola została przeprowadzona w obecności skarżącego, który podpisał protokół, są nieprawdziwe, a osoby podpisujące ten protokół oraz decyzję II instancji poświadczają nieprawdę, co skłoniło skarżącego do zawiadomienia Prokuratury w [...]. Załączył kopię nadanego w Urzędzie Pocztowym zawiadomienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury zważył, co następuje. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. Nr 101, poz. 1114 ze zmianami) za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Odbiorniki te, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, podlegają zarejestrowaniu w jednostkach nadzorowanych przez właściwego ds. łączności ministra - art. 49 ust. 1 cyt. ustawy. Organ ten został na mocy art. 51 ust. 1 cyt. ustawy zobowiązany do kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika, do wydania w oparciu o art. 51 ust. 4 ustawy decyzji, w której nakaże rejestrację odbiornika i ustali, zgodnie z zasadami określonymi w art. 49 ust. 2 ustawy, opłatę za jego używanie. W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że organ naruszył prawo procesowe w stopniu mającym wpływ na treść decyzji. Zrealizowana dnia [...] listopada 2003r. w domu "[...]", w którym skarżący prowadzi wynajem pokoi gościnnych, kontrola została przeprowadzona w sposób naruszający zasady postępowania administracyjnego. Jak stanowi art. 51 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji do wykonywania kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ przeprowadzając przez upoważnionych pracowników rejonowych Urzędów Poczty (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993r. w sprawie kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych – Dz.U. Nr 70, poz. 339 oraz Dz.U. z 1996r. Nr 104, poz. 481 § 1) kontrolę obowiązany jest stosować wprost wszystkie przepisy procedury administracyjnej określone kodeksem, a przede wszystkim zasady ogólne postępowania, przepisy działu II Kodeksu, w tym przepisy rozdziału 2 Protokoły i adnotacje oraz przypisy rozdziału 4 – Dowody. Konsekwentnie do wyrażonej w art. 14 k.p.a. zasady pisemności postępowania, przepis art. 67 k.p.a. przewiduje, iż z każdej czynności postępowania organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół. Musi on być sporządzony tak, aby w sposób jasny wynikało z niego kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne podczas kontroli osoby. Należy w tym miejscu podkreślić, że uchybienia organu w tym zakresie będą rzutowały na wartość dowodową sporządzonego w wyniku kontroli dokumentu, co tym samym może spowodować, iż podnoszone przez organ okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą zostać uznane za nieudowodnione. Sporządzony w przedmiotowej sprawie protokół być może za sprawą formularza protokołu, cechuje wysoki stopień ogólności i skrótowości, co powoduje, że nie spełnia on wymogów stawianych takim dokumentom przez art. 68 ust. 1 k.p.a. i czyni tym samym wątpliwe ustalenia faktyczne w nim zawarte. Na niektóre mankamenty protokołu wskazuje złożona skarga. Za zasadny należy uznać ten spośród zarzutów skargi, który mówi o tym, iż "kontrolę przeprowadzały osoby bezimienne". Niemożność zidentyfikowania w protokole osób kontrolujących z pewnością narusza przepisy dotyczące sposobu sporządzania protokołu z przeprowadzonych czynności. Brak jest również informacji dotyczących stanowiska osoby kontrolowanej. Taką informacją byłaby zarówno zgłoszona przez osobę kontrolowaną uwaga do protokołu, jak też podana przez nią informacja, z której wynikałoby, że uwag do protokołu nie zgłoszono. Jednak najistotniejszą kwestią jest ustalenie, które musi znaleźć swoje źródło właśnie w zapisach protokołu kontrolnego, czy osoba kontrolowana jest w posiadaniu i w jakiej liczbie, odbiorników radiofonicznych czy telewizyjnych, od kiedy oraz czy odbiorniki te znajdują się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Przepis art. 48 ust. 2 wprowadził zasadę, zgodnie z którą domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Oznacza to, że organ kontrolujący wykonanie obowiązku rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego zobowiązany jest ustalić stan gotowości odbioru odbiornika. Protokół kontrolny z dnia [...] listopada 2003r. znajdujący się w aktach sprawy zawiera wprawdzie stwierdzenie co do liczby znajdujących się w kontrolowanym obiekcie odbiorników, jednak brak jest stwierdzenia czy każdy z tych odbiorników nadaje się do natychmiastowego odbioru czy tylko, co wynika z protokołu, jeden z nich do którego doprowadzona jest antena zewnętrzna. W świetle przedstawionych niedostatków protokołu, trudno uznać za udowodnione, że opisane w nim 7 telewizorów i jeden odbiornik radiowy znajdują się, zgodnie z wymogiem art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji, w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Jeśli tak, to zważywszy, że opisana wyżej zdolność natychmiastowego odbioru jest konieczna dla zastosowania domniemania używania takiego odbiornika, za wadliwą należy uznać decyzję nakładającą opłatę za stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika. Organ przeprowadzając kontrolę używania niezarejestrowanego odbiornika musi mieć na uwadze konieczność dokonania precyzyjnych ustaleń w tym względzie w formie pisemnej przewidzianej przez art. 14 § 1, 67 § 1 i 68 § 1 k.p.a., przy uwzględnieniu przyjętego art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji rozumienia terminu "używanie odbiornika" jako stanu umożliwiającego natychmiastowy odbiór programu. Nie mogą być uznane za zdolne do natychmiastowego odbioru programu odbiorniki uszkodzone, nie podłączone do anten umożliwiających odbiór programu z uwagi na niezainstalowanie takich urządzeń czy wreszcie odbiorniki, które jako niespełniające warunku określonego w art. 4 pkt 8 ustawy o radiofonii i telewizji, niedostosowane do odbioru programu, nie mogą zostać uznane za odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, w rozumieniu cyt. ustawy. W ocenie Sądu odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, o których stanowi ustawa potencjalnie zdolne do natychmiastowego odbioru programu, a celowo czasowo odłączone przez użytkownika od źródła zasilania i przekazu, np. z powodu przeprowadzanego remontu budynku, czy lokalu w którym się znajdują, nie mogą zostać uznane za odbiorniki, których posiadacze zwolnieni są z obowiązku zarejestrowania ich i odprowadzania należytych opłat abonamentowych. Nie znalazły uznania Sądu zarzuty skargi kwestionujące ustalony protokołem fakt przeprowadzenia kontroli w obecności skarżącego oraz fakt podpisania przez niego tego protokołu. Wyjaśnienia z dnia [...] grudnia 2003r. złożone przez skarżącego wskazują, iż to on podał do protokołu stan posiadania określonej liczby odbiorników telewizyjnych i radiowego. Kwestionowanie złożonego w protokole podpisu, wobec znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej dokumentu wyjaśniającego może wywołać skutki wobec osób trzecich jednak w innych ewentualnie prowadzonych postępowaniach. Mając na względzie wadliwość postępowania kontrolnego przeprowadzonego w badanej sprawie i związany z tym fakt braku jednoznacznych ustaleń, co do liczby używanych niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych należało wydane na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego decyzje uznać za naruszające przepisy art. 7, 14 § 1, 68 § 1, 77 § 1 k.p.a. i w związku z tym uchylić je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). O niewykonalności uchylonych rozstrzygnięć orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.