I SA/Wa 1344/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2005 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczegp w S. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności zabudowanej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu odwołania M. M. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...]. Decyzją tą odmówiono M. M. i jego żonie F. M. oraz M. M. i jej mężowi M. M. stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności, nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] ha (a wg KW [...] ha) położonej w S. przy ul. [...], do której posiadają prawo użytkowania wieczystego w częściach równych. W uzasadnieniu decyzji wskazano. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz.U. Nr 205 poz. 1991 z późn. zm.), został sporządzony wykaz nieruchomości, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113 poz. 1209 z późn. zm.). Wykaz ten został wyłożony do publicznego wglądu w siedzibie Urzędu Miasta S., od dnia 18 marca 2004 r. przez okres 30 dni. W dniu 1 marca 2004 r. M. M. złożył pismo, w którym wnosił o umieszczenie go wraz z pozostałymi współużytkownikami wieczystymi gruntu w tym wykazie, a następnie w kolejnych pismach powołując się na stosowny wpis w księdze wieczystej nieruchomości, dowodził, iż są oni następcami prawnymi, poprzedniego użytkownika wieczystego. Tymczasem stan prawny ujawniony w księdze wieczystej nieruchomości nr Kw [...] wykazuje: - w dziale l - opis nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 i pod nr [...][...] jako "działka gruntu oddana w wieczyste użytkowanie od 1 lipca 1958 r. do 1 lipca 2038 r. i budynek o kubaturze [...] m3 stanowiący od gruntu odrębny przedmiot własności" wpisano 14 kwietnia 1998 r. - w dziale II - własność Miasto S., a jako wieczystych użytkowników M. M. s. F. i M. i jego żonę F. M., właścicieli budynku, stanowiącego odrębną nieruchomość, na zasadach współwłasności ustawowej w ½ części oraz M. M. M. c. M. i F. oraz jej męża M. M. s. A. i D. na zasadach wspólności ustawowej w ½ części gruntu i właścicieli budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, na podstawie umowy darowizny z dnia 8 czerwca 1990 r. Nr Rep. [...] wpisano dnia 27 czerwca 1990 r. W tym stanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wywiodło. Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113 poz. 1209 z późn. zm.) przyznała użytkownikom wieczystym roszczenie o bezpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego we własność. Zgodnie z art.1 ust. 1 ustawy uprawnienie to zostało ograniczone do osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Nabycie prawa własności do tych nieruchomości nastąpiło z mocy prawa z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stała się ostateczna. Przepis ten dotyczył tak użytkowników wieczystych jak i współużytkowników. Jednak w przypadku współużytkowników wszyscy musieli spełniać ten warunek, a więc być współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, przeznaczonej na cele mieszkaniowe, w dwóch datach: 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. Z ustalonego stanu taktycznego sprawy wynika, iż M. i M., małżonkowie M. legitymują się prawem współużytkowania wieczystego od dnia 8 czerwca 1990 r., a więc nie byli użytkownikami wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., a tym samym nie spełniają warunku określonego w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, w którym ustawodawca oznaczył krąg osób uprawnionych do skorzystania z "uwłaszczenia" z mocy prawa. Nie spełniona jest również przesłanka wynikająca z treści art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, w którym ustawodawca wskazał, iż prawo własności nieruchomości nabywają również osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1. Następcą prawnym w rozumieniu ustawy, uprawnionym do nabycia własności nieruchomości, jest tylko i wyłącznie osoba, która nabyła użytkowanie wieczyste po dniu 24 października 2001 r. Jedynie M. i F. M. jako współużytkownicy wieczyści spełniają warunki ustawowe do nabycia własności nieruchomości w stosownym udziale, bowiem w obu zakreślonych przez ustawodawcę datach legitymowali się prawem użytkowania wieczystego nieruchomości. Stwierdzić więc należy, iż nie wszyscy współużytkownicy wieczyści spełniają przesłanki określonej w art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy. Pogląd taki wynika z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1995 r. Sygn. III CZP 127/95 (opubl. OSNC 1996/1/12). Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż należy wyłączyć dopuszczalność takiego rozporządzania prawami do gruntu, które prowadzą do powstania współwłasności i współużytkowania wieczystego na tym samym gruncie. Również stosownie do treści art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego w użytkowanie wieczyste mogą być oddawane tylko grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gmin lub ich związków. Niemożliwe jest zatem istnienie ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest użytkowanie wieczyste dla osoby fizycznej w stosunku do nieruchomości, która jest jednocześnie przedmiotem prawa współwłasności innej osoby fizycznej. M. M. na opisaną decyzję złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wywodząc, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając orzeczenie nie wzięło pod uwagę treści księgi wieczystej gruntu, wykazanej na dzień 14 kwietnia 1998 r. oraz argumentów z jego pisma z dnia 12 lipca 2004 r. W odpowiedzi na skargę - Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył. Na wstępie zaznaczyć należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), a zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje Sąd uznał, iż przy ich podejmowaniu doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 10, art. 61 i art. 77 kpa, a więc skarga została uwzględniona nie tylko z przyczyn w niej wskazanych. Niesporne jest, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz.U. Nr 205, poz. 1991) przed wydaniem decyzji o nabyciu własności nieruchomości właściwy organ sporządzał wykaz nieruchomości, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy (przepis § 2 ust. 1); wykaz, niezwłocznie po sporządzeniu, wykładał do publicznego wglądu w urzędzie gminy, starostwie powiatowym lub urzędzie marszałkowskim, na okres 30 dni (przepis § 2 ust. 3), a po upływie terminu osoby uprawnione mogły składać do właściwego organu zastrzeżenia dotyczące wykazu, w terminie 30 dni (przepis §2 ust. 4). Właściwy organy rozpatrywał niezwłocznie zastrzeżenia i w razie ich uwzględnienia odpowiednio zmieniał dane zawarte w wykazie (przepis § 2 ust. 5). Natomiast nieuwzględnienie zastrzeżeń, o których mowa w ust. 4, nie stanowiło przeszkody do wydania przez właściwy organ decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości (przepis § 2 ust. 6). Zgodnie z przepisem § 3 powołanego rozporządzenia o wszczęciu postępowania właściwy organ zawiadamiał osoby uprawnione. W sprawie niniejszej nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne (art. 61 kpa), brak jest takiego postanowienia w aktach. Nie jest więc znana Sądowi istota tej sprawy. Stwierdzić należy, że M. M. domagał się - zgodnie z cytowanym rozporządzeniem, umieszczenia nieruchomości, wobec której posiada użytkowanie wieczyste, na sporządzonym, wyłożonym do wglądu wykazie. Wskazuje na to treść pisma z dnia 1 marca 2004 r. oraz z dnia 9 kwietnia 2004 r. Tymczasem wydana w dniu [...] kwietnia 2004 r. decyzja Prezydenta Miasta S. dotyczy odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności, przedmiotowej nieruchomości. Jako podstawę prawną wskazano art. 1 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Treść decyzji nie odpowiada więc wnioskowi, który miał stanowić podstawę wszczęcia postępowania. Zaznaczyć też należy, że w piśmie z dnia 9 kwietnia 2004 r. M. M. określił siebie i pozostałych użytkowników wieczystych jako następców prawnych poprzedniego użytkownika wieczystego, popierając ten pogląd treścią postanowienia sądowego, znajdującego się w księdze wieczystej nieruchomości. Jednocześnie w załączonym do pisma odpisie, zatytułowanym "zawiadomienie", kierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia 3 kwietnia 1998 r. powołał się na Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. Nr 157 poz.1037). Rozporządzenie to zostało wydane z upoważnienia ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz.U. Nr 123 poz. 781 ze zm.), która stanowiła bezpośrednio, przed stosowaną w tej sprawie, podstawę przekształceń własnościowych. Organ nie wezwał M. M. do przedłożenia dowodów i oceny materiału (art.10 kpa), co spowodowało, iż nie zostały usunięte w decyzjach istniejące wątpliwości, co do podstawy prawnej postępowania administracyjnego. W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta S., M. M. zarzucił, iż nie wyjaśniono w jej uzasadnieniu wszystkich zarzutów w tym, podniesionych pismem z dnia 14 maja 1998 r. związanych z następstwem prawnym po poprzednim użytkowniku wieczystym . Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało ustaleń i rozważań w tym zakresie. Stwierdzić należy, że ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zawiera formułę, iż do osób ubiegających się w jej trybie o prawo własności nieruchomości, nie stosuje się przepisów cytowanej ustawy z 1997 r. Powołanie się przez M. M. na wcześniejsze uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania w prawo własności mogło wskazywać, że wnosił o wszczęcie postępowania na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, a nie ustawy, którą zastosował organ administracji publicznej. Organy administracji publicznej nie wyjaśniły tej kwestii pomimo, iż ma ona zasadnicze znaczenie dla określenia praw strony i zakresu postępowania, a w konsekwencji na jego wynik (art. 7 i art. 77 kpa). W tym stanie Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) decyzje organów obu instancji uchylił i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.