II FSK 828/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędziowie NSA Edyta Anyżewska, Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2005 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Marka G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 228/05 odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. akt III SA 1807/99 w sprawie ze skargi Marka G. na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 1999 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku obrotowego i dochodowego za 1990 r. uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 marca 2005 r., III SA/Wa 228/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Marka G. o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2000 r., III SA 1807/99, oddalającego skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 1999 r., (...), wydaną w przedmiocie podatku obrotowego i dochodowego za 1990 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazano, że skarżący Marek G. w dniu 24 stycznia 2005 r. wniósł skargę o wznowienie powołanego postępowania sądowego, żądając zmiany zaskarżonego orzeczenia przez uznanie zarzutów nieważności wymienionych w uzasadnieniu skargi o wznowienie, podjęcia przez Sąd wszelkich niezbędnych kroków dla ustalenia powszechnej wykładni prawa przesłanek wznowienia postępowania oraz przeprowadzenia przez Sąd dowodu zgodnie z uzasadnieniem przedstawionym przez skarżącego w załączniku do wniosku o wznowienie postępowania. Wskazano dalej, że jako podstawę wznowienia postępowania Marek G. wskazał: /1/ art. 273 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej: "ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"/ w związku z wykryciem w dniu 10 grudnia 2004 r. nowych środków dowodowych, z których skarżący nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu; /2/ art. 273 par. 1 pkt 2 w związku z art. 274 ww. ustawy w związku z niedopełnieniem obowiązków oraz nadużyciem uprawnień władczych przez sędziów oraz poświadczeniem nieprawdy w uzasadnieniu wyroku. Skarżący powołał przepisy Kodeksu karnego, do przekroczenia których /jego zdaniem/ doszło w toku postępowania przed NSA. Ponadto, skarżący, odwołując się do zaskarżonego wyroku, uzasadniał istnienie nowego środka dowodowego, poprzez dokonanie interpretacji przepisów prawnych stanowiących podstawę jego wydania. Wskazał również, że dopiero w trybie wznowienia postępowania może wskazać w ramach "spekulacyjnej wykładni określającej" wady nieważności orzeczeń organów administracji z powodu rażącego naruszenia prawa /postanowienie Izby Skarbowej w Z./ oraz naruszenia właściwości rzeczowej /decyzja Urzędu Skarbowego w Z. i decyzja Izby Skarbowej w Z./. Zażądał również przeprowadzenia dowodu przez ustalenie powszechnej wykładni prawa przesłanek wznowienia. Odnosząc się do wniesionej skargi o wznowienie postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że wprawdzie na podstawie art. 273 par. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można żądać wznowienia, jeżeli prawomocne orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa, jednak w myśl art. 274 ww. ustawy z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. Nawiązując do przedstawionej regulacji prawnej, Sąd stwierdził, że w złożonej skardze Marek G., powołując powyższe przepisy, nie wykazał istnienia przesłanek określonych w cytowanym art. 274. Zdaniem Sądu, powołanie przez skarżącego przepisów Kodeksu karnego nie oznacza istnienia przesłanki do wznowienia postępowania, bowiem fakt popełnienia przestępstwa musi zostać ustalony prawomocnym wyrokiem skazujący. Skarżący nie poparł zaś żadnym dowodem zarzutu "uzyskania wyroku za pomocą przestępstwa", nie wskazał wyroku, nie przytoczył również okoliczności uniemożliwiających wszczęcie postępowania karnego lub powodujących jego umorzenie z innych powodów niż brak dowodów. Odnosząc się do drugiej z przywołanych przez stronę w skardze podstawy wznowienia, Sąd stwierdził, nawiązując do regulacji zawartej w art. 273 par. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że w przepisie tym mowa o "wykryciu" okoliczności faktycznych lub dowodu, a to oznacza, że chodzi wyłącznie o te okoliczności lub dowody, które istniały już w poprzednim postępowaniu, ale nie weszły w skład podstawy faktycznej wyrokowania. W związku z tym Sąd stwierdził, że środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania. Mająca zaś stanowić nowy dowód w sprawie interpretacja przepisów prawa, które stanowiły podstawę orzekania przez Sąd w zakończonym postępowaniu, nie stanowi ustawowej przesłanki wznowienia postępowania, bowiem nie stanowi takiej podstawy zarzut naruszenia przez Sąd w skarżonym wyroku przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w skardze żadnej innej ustawowej podstawy wznowienia postępowania, w konsekwencji uznał, że uprawdopodobnienie dochowania terminu do wniesienia skargi pozostaje bez znaczenia. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skoro skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia, to podlega odrzuceniu na podstawie art. 279 i art. 280 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ sam fakt przywołania przepisów określających przesłanki wznowienia nie wystarcza do wznowienia postępowania, jeżeli już z samego sformułowania skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem WSA w Warszawie, wniósł Marek G. /udzielając pełnomocnictwa do sporządzenia tej skargi doradcy podatkowemu/, zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając naruszenie przepisów art. 273 par. 2, art. 280 i art. 281 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołując się na powyższą podstawę kasacyjną, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także "rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za wszystkie instancje". Uzasadniając skargę kasacyjną zaakcentowano, że rozstrzygnięcie Sądu podjęte na posiedzeniu niejawnym narusza przepisy art. 280 i 281 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż ogranicza prawo strony do rozstrzygnięć w trybie jawnym, tj. po przeprowadzeniu rozprawy. Zwrócono uwagę, że z treści art. 280 par. 1 tej ustawy wynika, że strona ma tylko uprawdopodobnić dopuszczalność wznowienia i ewentualnie w razie wątpliwości Sąd ma możliwość żądania od strony dalszych wyjaśnień /art. 280 par. 2/. Wojewódzki Sąd Administracyjny z takiej możliwości nie skorzystał i wobec tego odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym stanowi ewidentne naruszenie praw strony, w tym zagwarantowanych w Konstytucji RP. Podstawą do takiego stanowiska jest także treść art. 281 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który przewiduje, że na rozprawie istnieje możliwość odrzucenia wniosku o wznowienie z uwagi na brak ustawowej podstawy wznowienia. Wobec tego ocenę Sądu zawartą w zaskarżonym postanowieniu, opartą na ugruntowanym orzecznictwie, uznano za niewystarczającą przesłanką do odrzucenia skargi na tym etapie postępowania. Zwrócono dodatkowo uwagę, że Sąd w zaskarżonym postanowieniu w części ocenił negatywnie zarzuty strony w odniesieniu do podania nowych dowodów w sprawie. W związku z tym podniesiono, że ta ocena nie jest całościowa, ponieważ pomija np. zarzut wynikający z pism podatnika dotyczących przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach, tj.: na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 183 par. 1 ww. ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 ww. ustawy skarga kasacyjna, poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przepisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Autor skargi powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nawiązując do przedstawionej regulacji prawnej należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej sformułował wyraźnie podstawę kasacyjną naruszenia przepisów postępowania z art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazując w tych ramach na naruszenie przepisów art. 273 par. 2, art. 280 i art. 281 ww. ustawy. Odnosząc się do tak sformułowanej podstawy kasacyjnej należy zauważyć, że skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego powinna czynić zadość ogólnym wymaganiom dotyczącym pism w postępowaniu sądowym, określonym w art. 46 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oraz szczególnym wymogom tego typu skargi wynikającym z art. 279 tej ustawy /z uwagi na konstrukcję art. 277 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do jej wniesienia/. Powinna więc zawierać m.in. podstawę wznowienia i jej uzasadnienie. W tym ostatnim przypadku nie wystarczy samo powołanie się na przepisy ustawy podające te przyczyny, lecz konieczne jest uzasadnienie powołanej przyczyny. Uzasadnienie to będzie oczywiście subiektywne. Samo bowiem sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W przypadku podstaw wznowienia postępowania należy wskazać, że nie chodzi o stwierdzenie, czy rzeczywiście one istnieją, gdyż to będzie dopiero przedmiotem badania na rozprawie w związku z dopuszczalnością skargi, czyli chodzi tu jedynie o stwierdzenie, czy zachowane zostały warunki, które uniemożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania /por. K. Sobieralski: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Zakamycze, Wyd. I, Kraków 2003, s. 176/. Jeżeli sąd uzna za niewystarczające podane przez skarżącego okoliczności uzasadniające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia, może zażądać ich uprawdopodobnienia na podstawie art. 280 par. 2 ww. ustawy. Jeżeli w wyniku badania sąd ustali wystąpienie jednej z przesłanek uniemożliwiających nadanie skardze dalszego biegu, to wydaje postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania /art. 280 par. 1 ww. ustawy/. Należy podkreślić, że oceny tej sąd dokonuje w zasadzie na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Wbrew poglądowi przyjętemu w zaskarżonym postanowieniu, nie bada jednak trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, a tylko fakt ich prawidłowego powołania. Sąd administracyjny dokonuje oceny wskazanych przez skarżącego podstaw wznowienia postępowania pod kątem ich ustawowej dopuszczalności, a więc, czy są to podstawy wymienione w art. 271-273 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /por. np. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. I, Warszawa 2005, s. 678; K. Sobieralski: Wznowienie..., s. 280; B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, Wyd. I, Kraków 2005, s. 650-651; J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. I, Warszawa 2004, s. 355/. Jeżeli sąd administracyjny nie może odrzucić skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym to wyznacza rozprawę, podczas której, w myśl art. 281 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bada przede wszystkim dopuszczalność samego wznowienia postępowania. Ową dopuszczalność określają te same okoliczności, które były badane na posiedzeniu niejawnym, tj. ustawowa podstawa wznowienia i zachowanie terminu przewidzianego w ustawie do jej wniesienia. Na tym etapie sąd bada już jednak rzeczywiste, realne zaistnienie przesłanek procesowych, uzasadniających wznowienie i ponowne rozpoznanie sprawy. Zatem właściwe postępowanie rozpoznawcze odbywa się na rozprawie, która jest centralnym punktem postępowania wznowieniowego przed sądem administracyjnym /art. 90 ww. ustawy/. Jeśli więc brak było podstaw prawnych do badania przez Sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania z art. 273 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to kierując się przytoczonymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy konieczne będzie jednak zajęcie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie również kwestią zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Odnosząc się do wniosku strony wnoszącej skargę kasacyjną w zakresie kosztów postępowania kasacyjnego, należy stwierdzić, że brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie komentowanego przepisu rozstrzygnięcie wniosku strony o zwrot kosztów /art. 210/ należy zamieścić w sentencji każdego wyroku I instancji uwzględniającego skargę /art. 200 w związku z art. 145-150/ oraz wyroku NSA, wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej /uwzględniającego skargę - art. 203 oraz ją oddalającego - art. 204/. Ponadto należy je zawrzeć w postanowieniach o umorzeniu postępowania wskutek zastosowania przez organ samokontroli /art. 54 par. 3/, a także przeprowadzenia skutecznej mediacji /art. 118 par. 2/, o których mowa w art. 201. Należy jednak zauważyć, że w przypadku wydania wyroku uwzględniającego skargę /art. 203 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego: 1/ od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyroku sądu I instancji oddalający skargę, 2/ od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu I instancji uwzględniający skargę. Z powyższego wynika, że przedstawiona regulacja prawna nie przewiduje możliwości zwrotu zasądzenia zwrotu kosztów, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej zostało uchylone postanowienie sądu I instancji odrzucające skargę /w tym skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego/, co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku. Przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą być bowiem interpretowane w sposób rozszerzający.