II SA/Lu 108/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA - Jerzy Drwal (spr.), Sędzia NSA - Witold Falczyński, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie zmiany stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. G. kwotę 300 ( trzysta ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. nr 115, poz. 1229 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 z późn.zm.), po rozpatrzeniu wniosków J. i A.I. oraz K.G. w sprawie usunięcia przeszkód i zmian w odpływie wody z działki Nr 4307/3 przez działkę Nr 4308/5 do przepustu przy ul. W., Burmistrz nakazał J. i A.I., właścicielom działki Nr 4308/5 , położonej w R. przy ul. W., przywrócenie do stanu poprzedniego zmienionego stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływającego na działkę Nr 4307/3 K.G., poprzez: - usunięcie w terminie do dnia 31 sierpnia 2004r., pryzmy o wymiarach dł. 4 m x szer. 1,5 m x wys. 0,6 m wykonanej z siana przy rowie opaskowym celem usunięcia przeszkody w odpływie wody i przywrócenia kierunku jej odpływu; - nie podwyższanie naturalnego poziomu terenu działki nr 4308/5, gdyż będzie to stanowić przeszkodę w odpływie wody i powodować zmiany stanu wody na gruncie oraz wyrządzać szkody na działce Nr 4307/3; - utrzymywanie odpływu wody z działki sąsiedniej Nr 4307/3 przez działkę Nr 4308/5 w kierunku przepustu drogowego pod ul. W. W świetle uzasadnienia decyzji motywy rozstrzygnięcia organu były następujące: Na żądanie J. i A.I. oraz K.G., zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody z działki Nr 4307/3 przez działkę Nr 4308/5 do przepustu przy ul. W. Zdaniem J. i A.I., wykonany zbiornik wodny przez K.G. na działce Nr 4307/3 nie powinien odprowadzać wody przez ich działkę Nr 4308/5, w kierunku przepustu drogowego przy ul. W. W związku z tym wykonali przeszkodę na swojej działce Nr 4308/5 przy granicy z działką Nr 4307/3 w bliskiej odległości od rowu opaskowego, co uniemożliwia odpływ nadmiaru wody z tego rowu. Natomiast K.G. w swoim podaniu porusza sprawę braku odpływu wody z rowu opaskowego na jego działce Nr 4307/3, spowodowanego wykonaniem przez J. i A.I. przeszkody w postaci pryzmy z siana. Celem wyjaśnienia przedmiotowej sprawy w dniu 16 lipca 2004r. z udziałem stron przeprowadzono oględziny miejsca zdarzenia i ustalono, że na działce Nr 4307/3 jest wykonany zbiornik wodny z groblą czołową z przewałem oraz rowem opaskowym na długości grobli od strony granicy z działką Nr 4308/5. Zbiornik wodny wraz z towarzyszącymi mu urządzeniami został wybudowany na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego K.G. Pozwolenie wodnoprawne zawierała decyzja znak: [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. wydana przez Wojewodę. Powyższa decyzja regulująca korzystanie z wody łącznie z wykonaniem urządzeń wodnych mających wpływ na tereny sąsiednie była przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, wywołanej skargą J.I. W dniu 5 grudnia 2002 r. Sąd oddalił skargę J.I.. Organ wskazał także, iż na działce Nr 4308/5 będącej własnością J. i A.I. użytkowanej jako łąka stwierdzono, że przy granicy tej działki z działką sąsiednią Nr 4307/3 w pobliżu rowu opaskowego ułożono pryzmę z siana, która uniemożliwia odpływ wody z rowu opaskowego, a co za tym idzie z działki Nr 4307/3. Podczas oględzin miejsca zdarzenia stwierdzono, że pryzma z siana musiała być układana od dłuższego czasu, gdyż dolna część siana zgniła od zalegania w wodzie, a część górna jest szarobrunatna. Tak więc przeszkoda w postaci pryzmy z siana prowadzi do zmian stanu wody na gruncie uniemożliwiając odpływ wody z działki Nr 4307/3 i przepływ przez działkę Nr 4308/5. Powyższa zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na stan rowu opaskowego, gdyż nie można wykonać jego okresowej konserwacji tj. odmulania, pogłębiania i wykaszania roślinności. Zatrzymanie wody odpływowej z rowu opaskowego, który kierunkuje przesiąki przez groblę do najniższego punktu występującego na działce Nr 4308/5 – naturalnego obniżenia terenowego, powoduje podtapianie (rozlewiska i zastoiny wody) rowu opaskowego i przyległego gruntu na działce Nr 4307/3 K.G.. Taki stan rzeczy uniemożliwia również wykonanie ogrodzenia tej działki przy granicy z działką Nr 4308/5 J, i A.I. Organ zwrócił uwagę, że działka Nr 4308/5 J. i A.I. jest naturalnym zagłębieniem terenu, przez który przepływają okresowo wody drenarskie i powierzchniowe do wlotu przepustu drogowego przy ul. W. Przez powyższe działki przebiega więc naturalnie ukształtowany okresowy ciek wodny. Nie ma więc innej możliwości odprowadzenia wód powierzchniowych i drenarskich jak tylko do przepustu przy ul. W. a dla usprawnienia przepływu wody przez działkę Nr 4308/5 pomimo spadku terenu w kierunku ul. W. – J. i A. I. powinni dążyć we własnym zakresie do wykonania i utrzymywania bruzdy lub rowka odpływowego na swojej działce, co wpłynie także korzystnie na użytkowanie łąki. Nie bez znaczenia jest również systematyczne koszenie trawy, które ułatwi przepływ wody przez ich działkę. Nie można więc zarzucać K.G., że usytuowany zbiornik na jego działce niekorzystnie wpływa na działkę J. i A. I. Tym bardziej, że K.G. spełnia określone przepisami prawa wymogi w sprawie korzystania z wód. Natomiast J. i A.I. układając pryzmę z siana uniemożliwiają odpływ wody z działki Nr 4307/3 przez co wyrządzają szkody na tej działce. Celem przeciwdziałania niekorzystnym zmianom stanu wody na gruncie należało nakazać J. i A. I. usunięcie pryzmy z siana, co umożliwi odpływ wody przez ich działkę w kierunku przepustu drogowego przy ul. W. i usunie przyczyny szkód na gruncie sąsiednim tj. na działce Nr 4307/3 K.G.. Wbrew twierdzeniom J. i A. I. , że nikt nie może im zabronić składowania siana w tym miejscu, nie można gromadzić siana w pryzmie na głównym kierunku odpływu wody z rowu opaskowego w stronę najniższego punktu występującego na działce Nr 4308/5. Biorąc powyższe pod uwagę, wniosek J. i A. I. jest bezprzedmiotowy. Swoim działaniem naruszyli oni przepisy prawa określone w art.29 ust.1 pkt 1 oraz ust.2 i 3 ustawy Prawo wodne. Wykonali bowiem przeszkodę w odpływie wody oraz wywołali zmianę kierunku odpływu wody, powodując zmianę stanu wody na gruncie K. G. i wyrządzając przez to szkody na jego działce Nr 4307/3. W myśl cytowanych przepisów Prawa wodnego , właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie można w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W tej sytuacji jest zasadne żądanie K. G. odnośnie przywrócenia poprzedniego stanu wody na jego działce Nr 4307/3. Po rozpatrzeniu odwołania J.I. ,Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r. wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa i art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 z późn.zm.) – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, rozważając zarzuty J.I. podnoszącej, że to K.G. zmienił stan wody na działce Nr 4308/5 stanowiącej własność odwołującej się, poprzez realizację na działce Nr 4307/3 sadzawki, której wykonanie spowodowało zniszczenie budowlanej działki Nr 4308/5, a to skutkować powinno zobowiązaniem K.G. do wykonania urządzeń zapobiegających zmianom stanu wody na gruncie obejmującym działkę Nr 4308/5 i odprowadzających wody z działki Nr 4307/3 po granicy działek Nr 4308/5 oraz Nr 4308/2, że organ I instancji nie wykazał w sposób jednoznaczny, że dokonane przez J. i A. I. zmiany wody na gruncie stanowiącym ich własność wpływają szkodliwie na działkę Nr 4307/3. Kolegium zauważyło, że nakazy zawarte w zaskarżonej decyzji nie znajdują uzasadnienia w istniejącym stanie faktycznym na gruncie oznaczonym jako działka Nr 4308/5. Wątpliwości Kolegium w przedstawionym wyżej zakresie wynikały również i miały potwierdzenie w sporządzonej w październiku 2004r., na zlecenie organu odwoławczego, opinii biegłego sądowego J.M. Z tych względów Kolegium uznało za konieczne przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ I instancji, z uwzględnieniem opinii biegłego sądowego, która może mieć wpływ na wynik sprawy. Organ zwrócił uwagę, że ponowne postępowanie powinno być przeprowadzone z udziałem stron stosownie do zasad określonych w art. 7 i 10 kpa . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K.G. zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art. 35 § 3, 36 § 1, 68 § 1, 74 § 2, 75 § 1, 77 § 1, 79 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazując jednocześnie, że dołączona do akt opinia została wykonana przez osobę, która nie posiada stosownej wiedzy i kwalifikacji w zakresie rozpoznawanej sprawy. We wnioskach domagał się uchylenia zarówno decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa) jak i opinii biegłego sądowego. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wnosiło o jej oddalenie argumentując, iż wywody skarżącego były bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż podnoszone przez skarżącego. Należy wskazać, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną przez skarżącego podstawą prawną Z akt sprawy wynikało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając wątpliwości co do prawidłowości poczynionych przez organ I instancji ustaleń, we własnym zakresie przeprowadziło uzupełniające postępowanie dowodowe dokonując w dniu 14 września 2004r. oględzin działki J. i A.I. oraz działki K.G. – na dowód czego sporządzono protokół wizji lokalnej w terenie (w R. ), a następnie w październiku 2004 r. zlecając biegłemu sądowemu w zakresie geologii wykonanie opinii dotyczącej warunków hydrogeologicznych w obrębie działek Nr 4307/3 i 4308/5. W świetle dołączonej do akt sprawy opinii J.M., podtopienie działki J.I. jest efektem nie tylko przesiąkania wód poprzez groblę czołową ale przede wszystkim podsiąkania od dołu na skutek ciśnienia hydrostatycznego wywieranego na warstwę wodonośną w obrębie podstawy zbiornika. Wykonanie wału z siana przez J. I. nie chroni działki przed jej podtapianiem, gdyż podsiąkanie związane jest z powierzchnią zakreśloną zasięgiem oddziaływania ciśnienia hydrostatycznego zbiornika, które znacznie wykracza poza rów opaskowy i jego najbliższe otoczenie. Niewykonanie zaplanowanego zadania melioracyjnego zgodnie z opracowanym w 1974 r. projektem i przegrodzenie spływu wód drenażowych i powierzchniowych groblami czołowymi – zdaniem biegłego - skutkowało zmianą warunków wodnych na terenach niżej położonych poprzez ich nawadnianie. Okoliczności sprawy i przebieg postępowania odwoławczego, prowadziły do wniosku, że Kolegium skorzystało z uprawnień przewidzianych w art. 136 kpa, określającym dopuszczalny zakres postępowania dowodowego przed organem odwoławczym oraz formy jakie może przybrać to postępowanie. Przepis powyższy przewiduje, iż organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Z treści tego przepisu wynika, że organ odwoławczy może przeprowadzić postępowanie dowodowe wyłącznie o charakterze uzupełniającym. Nie dokonując oceny tejże opinii, Kolegium stwierdziło, uchylając decyzję Burmistrza - na podstawie art. 138 § 2 kpa , że organ I instancji nie wykazał po pierwsze, że dokonane przez J. i A. I. zmiany stanu wody na ich gruncie szkodliwie wpływają na działkę należącą do K.G., a po drugie, nakazy zawarte w zakwestionowanej decyzji nie znajdują uzasadnienia w istniejącym stanie działki gruntu Nr 4308/5. Wątpliwości Kolegium, co do prawidłowości poczynionych przez organ I instancji ustaleń, potwierdzała przedmiotowa opinia biegłego sądowego. Jednakże zastosowany przez Kolegium tryb postępowania był trybem, który poprzedza merytoryczne rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Przeprowadzenie przez Kolegium postępowania dowodowego, wymagało od tego organu – stosownie do art. 80 kpa – dokonania oceny także nowego materiału dowodowego ( w tym opinii biegłego sądowego J.M.). Należy zwrócić uwagę, że skarżący, w myśl art. 79 § 2 kpa, miał prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu i zadawać pytania biegłemu oraz składać wyjaśnienia w zakresie wynikającym z ustaleń poczynionych przez biegłego. Do dowodów Kodeks postępowania administracyjnego zalicza opinie biegłych (art. 75 § 1). Jeśli już Kolegium zdecydowało się na uzupełniające postępowanie dowodowe, to powinno zastosować się do wymogów stawianych przez ustawodawcę w przytoczonych wyżej przepisach art. 79 § 2 i 80 kpa, niezbędnych do merytorycznego rozstrzygnięcia. Treść art. 138 § 1 i 2 kpa, określającego rodzaje rozstrzygnięć organu odwoławczego oraz sposoby zakończenia postępowania odwoławczego, wskazuje jednoznacznie, że uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego mają charakter wyjątkowy, a zasadą powinno być orzekanie co do istoty sprawy. Przepis art. 138 § 2 kpa stanowi, iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ( odwoławczy) może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (zdanie drugie art. 138 § 2 kpa). Orzeczenie Kolegium nie zawierało uzasadnienia celowości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W szczególności nie wskazuje ono jakie okoliczności organ I instancji powinien wyjaśnić ponownie rozpatrując sprawę, ani jakie dowody należy w tym celu jeszcze przeprowadzić. Uzupełnienie postępowania dowodowego przez organ odwoławczy obligowało ten organ do wydania orzeczenia merytorycznego chyba, że w wyniku tegoż postępowania uzupełniającego ujawniłaby się konieczność przeprowadzenia jeszcze innych dowodów a to z kolei, oznaczałoby konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Tego jednak uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wykazało. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 kpa, które miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze , Sąd orzekł jak w sentencji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uzasadniał przepis art. 200 cyt. ustawy.