III SA/Wa 2319/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.), asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Karolina Zawadzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2005 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek ZUS oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] września 2004r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 28, art. 32, art. 83 ust.l pkt. 3. art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, iz. 887 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), po rozpatrzeniu wniosku C. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji napisał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki jej występowania określa w sposób wyczerpujący art. 28 ust. 3. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy), w przypadku gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodzinny, w szczególności w sytuacjach opisanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jedyną okolicznością wskazaną przez stronę jest trudna sytuacja majątkowa i niska dochodowość prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle wskazanych przepisów prawa, okoliczności te są jednak niewystarczające do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji, tym bardziej, że nie mają one charakteru wyjątkowego i trwałego. Zdaniem organu nie jest również prawnie dopuszczalne umorzenie samych odsetek za zwłokę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził nadto, że nie może też wyrazić zgody na warunek postawiony przez dłużnika polegający na uiszczeniu [...] zł w zamian za umorzenie pozostałych należności, ponieważ umorzenie należności z tytułu składek może zostać dokonane jedynie w przypadku wystąpienia ustawowych .okoliczności, o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodał, że decyzja Zakładu w tym zakresie ma charakter decyzji opartej na uznaniu administracyjnym. W złożonej skardze na wymienioną decyzję skarżący wnosząc o jej uchylenie i nakazanie umorzenia zaległości podatkowych zarzucił mylną interpretację art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie strony skarżącej jego sytuacja materialna i rodzinna wypełnia przesłanki z art. 28 ustawy, co w konsekwencji powinno stanowić podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Dodał, że nigdy przedtem nie zalegał z zapłatą zobowiązań. Jego niskie dochody z działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia usług "taxi" oraz deratyzacji wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb. Podniósł, iż już spłaca należność z tytułu podatku VAT za 1998 i 1999 rok oraz alimenty na rzecz córki. Wskazał, iż drewniany dom, którego jest właścicielem i grunt o pow. [...] ha nie ma nabywców. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że strona jako płatnik wniosek o umorzenie zaległości podatkowej z powodu braku wpłat z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uzasadnia uzyskaniem pomocy z wyjścia z kryzysu finansowego. Jednocześnie deklaruje, że w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku jednorazowo wypłaci należność główną. Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane mimo, braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże, a co wynika z § 3 cyt. wcześniej rozporządzenia z 31 lipca 2003r., że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziną możliwości .zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności . Powyższe oznacza, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach. Decyzje oparte na powyższym przepisie mają charakter uznaniowy. Organ podatkowy może, ale nie musi umorzyć zaległości podatkowej (por. uchwałę SN z 6 maja 2004r., Sygn. akt II 4206/04 OSNP 2004/16/285). Zależy to od jego uznania i ten typ decyzji w przypadku negatywnego załatwienia wniosku uchyla się w zasadzie od kontroli pod względem zgodności z prawem. Sąd praktycznie nie ma możliwości ustosunkowania się do tego, jakim względem dać w tej sytuacji prymat. Każdorazowo decydują o tym okoliczności konkretnego przypadku. W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle regulacji zawartej w art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137/97 poz. 926 ze zm.) utrwalił się pogląd, który jest także aktualny w rozpatrywanej sprawie, iż umorzenie zaległości podatkowej będzie uzasadnione jedynie w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które strona nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jej postępowania. Taki pogląd znalazł swój wyraz w treści § 3 rozporządzenia, w którym prawodawca uprawnił właściwy organ na zasadzie uznania administracyjnego do wydania decyzji przyznającej ulgę w szczególności w przypadkach wystąpienia strat spowodowanych klęską żywiołową, przewlekłą chorobą czy też wystąpieniem okoliczności związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga więc, że wspomniana ocena, dokonywana przez organy, była zagadnieniem natury słusznościowej, która wymyka się spod kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Kontroli tej podlega natomiast poprawność postępowania dowodowego wyjaśniającego i wynikających z niej konkluzji. Innymi słowy zatem, sądowa kontrola tego rodzaju decyzji polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W tym zakresie trudno zaś dopatrzyć się okoliczności, które wskazywałyby na to, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. W ocenie Sądu organy podatkowe należycie oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną podatnika. Należy zwrócić uwagę, że należność główna była wynikiem systematycznego nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej. Przypomnieć wypada, iż ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze podatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań podatkowych i nie mogą stanowić automatycznie podstawy, jak mylnie sądzi skarżący, do udzielenia ulgi podatkowej. Wskazać trzeba, że choć decyzja o umorzeniu zaległości i odsetek oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym to wierzyciel podatkowy – w przeciwieństwie do wierzyciela w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych – nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Istotne są, z punktu widzenia zasady równości i powszechności opodatkowania kryteria prawne rezygnacji z wierzytelności podatkowej poprzez jej umorzenie (por. K. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, komentarz, Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2000r., str. 88). Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji.