II SA/Ka 691/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Łucja Franiczek /spr./ Sędziowie: NSA Ewa Krawczyk WSA Włodzimierz Kubik Protokolant sekr. sąd. Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2005 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia [...] nr[...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. działając na podstawie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane /Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm./, nakazał W. J. rozbiórkę orurowanego cieku wodnego, położonego pomiędzy posesjami nr [...] i [...] /[...] / w W. przy ul. [...] oraz przywrócenie cieku do stanu poprzedniego i uporządkowanie terenu po rozbiórce. W uzasadnieniu organ I instancji podał, iż W. J. w [...] wykonał samowolnie /bez wymaganego zezwolenia bądź zgłoszenia/ orurowania istniejącego cieku na odcinku ok. 10 m rurami betonowymi i kamionkowymi, które następnie zasypał, powodując zawężenie cieku i inny przepływ wody, co stwarza zagrożenie zatkania przepustu i wypływu nadmiaru wody poza ciek. W odwołaniu od decyzji W. J. wyjaśnił, iż do wykonania powyższych robót został zmuszony przez działania sąsiada P. P., który w roku [...] wykonał mur oporowy na długości około 12 m końcowego odcinka cieku wodnego, powodując jego zwężenie, co spowodowało zalewanie jego posesji. Zaskarżoną decyzją, wydaną z up. [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem, bowiem wykonane roboty zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego wymagały zgłoszenia właściwemu organowi. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. J. ponowił argumentację, podniesioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podniósł nadto, iż nie jest w stanie wykonać nakazu z powodu wybudowania przez sąsiada ogrodzenia i muru zwężającego ciek wodny, co jego zdaniem dokumentuje zdjęcie przedłożone w toku rozprawy sądowej. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Uczestnik postępowania P. P. również domagał się oddalenia skargi z braku dowodów, iż wykonany przez niego mur oporowy uniemożliwia wykonanie nakazu rozbiórki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane /obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 z zm./ - w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy obydwu instancji – właściwy organ nakazywał w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie dla wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Zastosowanie tej sankcji wymagało zatem stwierdzenia, iż roboty budowlane polegały na budowie obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego i wymagały uzyskania pozwolenia na budowę lub uprzedniego zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Nadto w trybie art. 48 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego władny był orzec jedynie o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części. Na tej podstawie prawnej lub jego części nie było zatem dopuszczalne wydanie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego. Tymczasem w niniejszej sprawie organy nadzoru budowlanego działając w trybie art. 48 cyt. ustawy orzekły o wykonaniu rozbiórki orurowanego cieku wodnego oraz przywróceniu stanu poprzedniego tego cieku i uporządkowaniu terenu po rozbiórce, co przede wszystkim nie mieści się w ich kompetencjach. W kwestii naruszenia stosunków wodnych nie rozstrzygają bowiem organy nadzoru budowlanego. Nadto, wskazać należy, iż z treści rozstrzygnięcia nie wynika przedmiot nakazu, co uniemożliwia jego wykonanie. Nie wiadomo bowiem, czy rozbiórka dotyczy cieku wodnego, czy tez rurociągu. Organ odwoławczy nie odniósł się także do zarzutu, iż z uwagi na wykonanie muru oporowego na działce sąsiedniej, nie jest możliwa rozbiórka rurociągu. Brak tez ustaleń faktycznych co do zakresu wykonanych robót budowlanych, pozwalających na stwierdzenie, iż polegały na budowie obiektu budowlanego, co miało istotne znaczenie dla dopuszczalności zastosowania sankcji z art. 48 Prawa budowlanego. Wyjaśnić bowiem przyjdzie, iż roboty polegające na montażu nie stanowią budowy w rozumieniu art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego, co wynika z treści art. 3 pkt 8 tej ustawy. O ile nawet na wykonanie takich robót montażowych wymagane było pozwolenie lub zgłoszenie właściwemu organowi, samowola budowlana nie podlegała likwidacji w trybie art. 48 tej ustawy, lecz podlegała trybowi z art. 51 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 1 /wg stanu prawnego z daty orzekania przez organy administracji/. Wreszcie, organy nadzoru budowlanego nie wskazały kwalifikacji prawnej wykonanych robót budowlanych. W tym zaś względzie miarodajny był stan prawny z daty wykonania spornych robót. Obowiązująca w roku 2000, kiedy skarżący dokonał "orurowania" cieku wodnego, ustawa z dnia 24 października 1997 r. – Prawo wodne /Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm./ zaliczała urządzenie służące do regulacji stosunków wodnych w tym cieki wodne naturalne i sztuczne oraz rurociągi o średnicy do 1 m z wyjątkiem rurociągów o średnicy większej niż 0,4 m na odcinkach przebiegających przez zabudowane tereny wsi i miast do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych /art. 91 ust. 4 pkt 1 Prawa wodnego z 1974 r./. Zatem w świetle art. 29 ust. 2 pkt 4 Prawa budowlanego, wykonanie urządzeń melioracji szczegółowych, poza obszarami parków narodowych, rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych oraz ich otulin, nie było wymagane pozwolenie na budowę, lecz zgłoszenie /art. 30 ust. 1 pkt 1 tej ustawy/. Jednakże sankcją rozbiórki w trybie art. 48 Prawa budowlanego objęte było jedynie wykonanie robót budowlanych, polegających na budowie obiektu budowlanego lub jego części. Roboty budowlane, polegające na montażu, a wymagające zgłoszenia właściwemu organowi, w razie niedopełnienia powyższego obowiązku nie były objęte automatycznie nakazem rozbiórki, lecz możliwa była ich legalizacja na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Skoro w niniejszej sprawie organy nadzoru budowlanego nie poczyniły ustaleń faktycznych, czy wykonane przez skarżącego roboty budowlane polegały na budowie obiektu budowlanego, a co więcej orzekały o nakazie rozbiórki, nie precyzując przedmiotu rozstrzygnięcia i wreszcie nakazano o przywróceniu cieku do stanu poprzedniego, decyzje organów obydwu instancji oparte na przepisie art. 48 Prawa budowlanego, nie mogły się ostać jako wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego /art. 7, 77 § 1 i 80 kpa/, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów podlegały one uchyleniu na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 193, poz. 1270 ze zm./ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./. Wobec uwzględnienia skargi należało orzec o niewykonalności zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Roszczenie skarżącego o zwrot kosztów postępowania wygasło z uwagi na niezłożenie wniosku po myśli art. 210 § 1 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem poczynić ustalenia faktyczne co do zakresu i sposobu wykonania przez skarżącego robót budowlanych, co dopiero umożliwi ocenę, czy polegały one na budowie obiektu budowlanego i wymagały w dacie ich wykonania uprzedniego zgłoszenia bądź uzyskania pozwolenia na budowę. Należy również uwzględnić zmianę stanu prawnego, a mianowicie art. 48 Prawa budowlanego, dokonana ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. Nr 80, poz. 718/ oraz ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. – o zmianie ustawy – Prawo budowlane /Dz.U. Nr 93, poz. 880/. SJ/