II GSK 8/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.), Sędziowie NSA Edward Kierejczyk, Andrzej Kuba, Protokolant Marcin Chojnacki, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Fundacji N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2004 r. sygn. akt 6 II SA 2379/03 w sprawie ze skargi Fundacji N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uznania za wygasłe prawa z rejestracji znaku towarowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2379/03 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji N. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2003 r., [...] w przedmiocie uznania za wygasłe prawa z rejestracji znaku towarowego - oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA podał, że w dniu 7 lipca 1965 r. decyzją Urzędu Patentowego został zarejestrowany znak słowny WIŚNIÓWKA, nr R 45025, na rzecz R. w W. z pierwszeństwem ze zgłoszenia od dnia 27 maja 1965 r. Rejestracja została dokonana na podstawie art. 9 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 28 marca 1963 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 14, poz. 73) , w myśl którego wyłączone od rejestracji były znaki nie posiadające dostatecznych znamion odróżniających. W wyniku przekształceń własnościowych uprawnionym ze znaku WISNIÓWKA nr 45025 została [...] Wytwórnia Wódek i Drożdży P. S.A. z siedziba w J. Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego, po rozpoznaniu wniosku Fundacji N. przeciwko [...] Wytwórni Wódek i Drożdży P. S.A. z siedzibą w J. o uznanie za wygasłe prawa z rejestracji znaku towarowego słownego WIŚNIÓWKA nr R 45025 - oddalił ten wniosek. Zdaniem organu za oddaleniem wniosku przemawiał zarówno brak dowodów na okoliczność, że znak WIŚNIÓWKA utracił dostateczne znamiona odróżniające w rozumieniu art. 25 pkt 4 ustawy o znakach towarowych, jak również długotrwałe, blisko 40-letnie używanie tego znaku. Powyższą decyzję Urzędu Patentowego RP zaskarżyła Fundacja N. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż przy rozpatrywaniu wniosku zastosowano niewłaściwe prawo, gdyż jej wniosek został złożony w okresie gdy obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r., a był on rozpatrywany przez organ pod rządami ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r., nr 49, poz. 508 z poźn. zm.). Jednakże Urząd Patentowy w podstawie rozstrzygnięcia zastosował przepisy ustawy o znakach towarowych z 1985 r. Zdaniem skarżącej powinien zastosować w tym wypadku przepisy ustawy o znakach towarowych z 1963 r., a w związku z tym decyzję oparto na niewłaściwych podstawach prawnych, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie. Skarżąca podniosła również zarzut dotyczący kwestii charakteru odróżniającego spornego znaku towarowego, uznając, że nazwa WIŚNIÓWKA miała charakter nazwy rodzajowej towaru. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, uznając jednocześnie za nietrafny zarzut skarżącej dotyczący zastosowania przez organ niewłaściwego prawa, gdyż art. 9 ustawy o znakach towarowych z 1963 r. miałby zastosowanie przy rozpatrywaniu wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji znaku WIŚNIÓWKA, a nie wniosku o uznanie prawa z rejestracji znaku za wygasłe z powodu utraty przez znak znamion odróżniających. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę, uznał że nie zasługiwała ona na uwzględnienie, gdyż poruszona przez skarżącą kwestia dotyczy procesu, który w piśmiennictwie prawniczym określa się pojęciem "degeneracji znaku towarowego", polegającym na zmianie treści informacji przekazywanych przez dane oznaczenie - informacje o pochodzeniu produktu są zastępowane informacjami o produkcie jako takim. Zdaniem Sądu, aktywność uprawnionego ze znaku towarowego słownego WIŚNIÓWKA nr R 45025 - [...] Wytwórni Wódek i Drożdży P. S.A. z siedziba w J. w obronie znaku, zarówno w formach procesowych, jaki i nieprocesowych, wskazuje, iż uprawniony najpierw nabył ( w 1991 r.) licencję na używanie spornego znaku, a następnie na podstawie umowy z dnia 6 sierpnia 1999 r. o przeniesienie prawa z rejestracji tego znaku, po zapłaceniu stosownej ceny, nabył prawa z tego znaku i traktuje znak towarowy WIŚNIÓWKA nr R 45025, jako istotną część szeroko pojmowanego majątku przedsiębiorstwa. Sąd stwierdził, że sporny znak towarowy nie stał się nazwą rodzajową, a w związku z tym nie utracił znamion odróżniających w rozumieniu art. 25 pkt 4 ustawy z 1985 r. o znakach towarowych. Odnośnie zarzutu skarżącej dotyczącego charakteru podmiotu uprawnionego ze znaku towarowego WIŚNIÓWKA - jego powiązań z grupą P., które miały sprawiać, że odbiorcy kojarzą nie tylko WIŚNIÓWKĘ, ale dowolną polską wódkę z monopolistą "P" jako takim, a nie z poszczególnymi zakładami, Sąd stwierdził, że stworzone zostały warunki formalno-prawne służące identyfikacji znaku towarowego WIŚNIÓWKA z firmą uprawnioną ze znaku - [...] Wytwórnią Wódek i Drożdży P. S.A. z siedzibą w J. Na ile znak ten wyróżnia produkt tego przedsiębiorstwa obecnie, po kilku (kilkunastu) latach jego wyłącznego stosowania przez uprawnionego, mogły w ocenie Sądu, wyjaśnić jedynie badania demoskopijne, których skarżąca nie przeprowadziła. Sąd podzielił stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, iż zarzut Fundacji N. zastosowania przy orzekaniu przed organem w niniejszej sprawie niewłaściwego prawa, był również nieuzasadniony. Od tego wyroku Fundacja N. złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - zwanej dalej p.p.s.a. Opierając się na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skarżąca zaskarżyła wyrok w całości zarzucając: - naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na wydaniu zaskarżonego wyroku bez podstawy prawnej rozstrzygnięcia, - nieustosunkowaniu się przez WSA do zarzutu postawionego Urzędowi Patentowemu RP na podstawie art. 6 i 7 w związku z art. 77 k.p.a. (Dz. U. nr 98, poz. 1071) dotyczącego niepodjęcia przez ten organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, - nie uzasadnienie przyczyny odmowy zawieszenia postępowania z urzędu na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. /zgłoszonego na wniosek skarżącej na rozprawie przed WSA/ z uwagi na inne toczące się przed Urzędem Patentowym RP postępowanie administracyjne o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego WIŚNIÓWKA nr R 45025, którego rozstrzygnięcie miało zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie rozpatrywanej skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca zakwestionowała zastosowanie przez WSA teorii subiektywnej degeneracji znaku towarowego, zgodnie z którą, dopóki podmiot uprawniony broni swego znaku nie można uznać, że znak uległ degeneracji. Jej zdaniem art. 25 pkt 4 ustawy o znakach towarowych z 1985 r. nie zawiera żadnego takiego obwarowania. Stwierdziła, iż Urząd Patentowy wręcz cytował materiały świadczące o uznawaniu przez ten organ nazwy "wiśniówka" jako nazwy rodzajowej alkoholu, co uzasadnia twierdzenie, że nastąpiło naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. W opinii skarżącej, zarówno w postępowaniu przed organem administracji jak i sądem administracyjnym doszło do naruszenia prawa. Organ administracji publicznej działał z pogwałceniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6 i 7 k.p.a., które nakładają na organy administracji państwowej obowiązek działania na podstawie przepisów prawa i podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną organ skonstruował dowolne oceny stanu faktycznego i prawnego, naruszając przepisy zawarte w treści art. 77 i 80 k.p.a., co nie zostało zakwestionowane przez WSA. [...] Wytwórnia Wódek i Drożdży P. S.A. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną, zważył co następuje: Skarżący kwestionuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2004 r. opierając skargę kasacyjną na dwóch podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., a więc na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji ocena zasadności skargi kasacyjnej wymaga wpierw rozważania zasadności zarzutów o charakterze procesowym, odnoszących się do ustaleń faktycznych Sądu. Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być bowiem zweryfikowane tylko w odniesieniu do określonego stanu faktycznego, stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, a to art. 6 i 7 w związku z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały jednak zastosowania a zatem nie mogły zostać przez ten Sąd naruszone. Zauważyć w tym miejscu należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Ze względu na przyjęty model orzekania przez NSA ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym, według strony skarżącej, uchybił Sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej służyć ma więc ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd nie powinien bowiem domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 141§4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji spełnia wymogi określone w tym przepisie. Wbrew zarzutom skargi w uzasadnieniu tego wyroku wskazano też podstawę rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 151 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się również na mające - jego zdaniem - zastosowane w sprawie przepisy art. 25 pkt 4, art. 30 i art. 49 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. nr 5, poz. 17 ze zm.) w związku z art. 315 ust. 1 i 3 ustawy - Prawo własności przemysłowej. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie zachodziła też konieczność zawieszenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania na podstawie art. 125§1 pkt 1 P.p.s.a. z uwagi na toczące się postępowanie przed Urzędem Patentowym w sprawie unieważnienia prawa z rejestracji spornego znaku towarowego. Zawieszenie postępowania na podstawie omawianego przepisu następuje z urzędu, lecz jego celowość pozostawiona została ocenie Sądu. Uznanie Sądu nie było w przedmiotowej sprawie dowolne, gdyż nie zachodziły przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania i Sąd mógł samodzielnie dokonać ustaleń potrzebnych do rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie sporna kwestia dotyczyła wygaśnięcia prawa z rejestracji znaku towarowego opartego na podstawie z art. 25 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. nr 5, poz.17 ze zm.), tj. utraty przez znak towarowy dostatecznych znamion odróżniających. Natomiast kwestia unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego na podstawie art. 29 ustawy o znakach towarowych dotyczy braku ustawowych warunków wymaganych do rejestracji. Tak więc ta ostatnia kwestia nie pozostaje w związku z rozpoznawana sprawą dotycząca wygaśnięcia prawa z rejestracji znaku towarowego. Z kolei jeżeli chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 pkt 4 ustawy o znakach towarowych, to stwierdzić należy, iż naruszenie tego prawa przejawiające się w jego wykładni polega na mylnym zrozumieniu, a więc wadliwej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z przepisu objętego zarzutem naruszenia. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy kasacyjnej, obejmującej zarzut błędnej wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd, jest więc wyraźne wskazanie, na czym polega wadliwa interpretacja dokonana przez tenże Sąd, a także wyjaśnienie jak - zdaniem strony skarżącej - przepis ten powinien być rozumiany. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca tych okoliczności nie wykazała. Stawiając ten zarzut strona skarżąca podała, że Sąd pierwszej instancji wadliwie zinterpretował przepis art. 25 pkt 4 ustawy o znakach towarowych odnosząc go wyłącznie do subiektywnej degeneracji znaku towarowego. Tymczasem z uzasadnienia kwestionowanego wyroku wynika, że Sąd rozważył zarówno subiektywną, jak i obiektywna teorię degeneracji znaku towarowego, a reasumując stwierdził m.in. "...Generalnie jednak powszechny jest pogląd zarówno na gruncie teorii obiektywnej, jak i subiektywnej, że przekształcenie znaku w nazwę towaru ma charakter wyjątkowy. Sam fakt, że znak bywa używany w obrocie jako nazwa towaru i że przeciętny konsument nie łączy ze znakiem wyobrażenia o pochodzeniu towaru w żadnym razie nie wystarczają, by można było uznać znak za zdegenerowany". Z uzasadnienia skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie wynika, że strona skarżąca upatruje naruszenie prawa materialnego w błędnej wykładni tego przepisu poprzez wadliwe ustalenia faktyczne oraz ocenę dowodów na podstawie których został ustalony stan faktyczny. Zarzuty podane w tym zakresie sprowadzają się bowiem w głównej mierze do przedstawienia danych rejestrowych Urzędu Patentowego i twierdzeniu, iż brak było dowodów lub danych potwierdzających faktyczne używanie w obrocie tylko przez [...] Wytwórnię Wódek i Drożdży P. S.A. znaków ze wzorem wiśniówka. Nie wskazano przy tym naruszenia obowiązujących w tym zakresie przed Sądem pierwszej instancji przepisów o postępowaniu administracyjnym. Jeżeli nie ma naruszeniu przepisów o postępowaniu, to nie można twierdzić, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego, w tym wypadku art. 25 pkt 4 ustawy o znakach towarowych, tylko dlatego, że zdaniem strony skarżącej stan faktyczny jest inny. Instytucja skargi kasacyjnej uregulowanej w przepisach Prawa o p.s.a. stanowi odwzorowanie kasacji przewidzianej w procedurze cywilnej, stanowiącej środek odwoławczy od orzeczeń sądów drugiej instancji w sprawach cywilnych. Uwaga ta dotyczy w szczególności określenia podstaw skargi kasacyjnej (art. 174 ustawy - Prawo o p.s.a.) oraz przyjęcia zasady związania sądu granicami tej skargi (art. 183 § 1 ustawy - Prawo o p.s.a). Z tych też powodów stosowanie przepisów tej ustawy o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi zaś wątpliwości teza, że kasacja nie odpowiadająca wymaganiom ustawowym w zakresie określenia podstaw i ich uzasadnienia zawiera istotny brak, ponieważ uniemożliwia sądowi ocenę zasadności tego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy wielokrotnie przy tym podkreślał, że jeśli podstawę kasacji stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania wskazanego przepisu prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu jest wyjaśnienie, dlaczego przyjęty za podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis sąd powinien był zastosować (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., II UKN 56/00 Prok. i Pr. 2002/6/50). Zdaniem Sądu Najwyższego zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, bowiem próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 256/01 - Lex nr 78889). Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 181, 183 § 1 oraz art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.