I SA/Gd 2432/01

Sygn. akt I SA/Gd 2432/0 l WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 marca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Kolanowski NSA Sławomir Kozik Protokolant Zuzanna Baca po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R.L. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 30 października 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty i zwrotu opłaty skarbowej z tytułu umowy sprzedaży 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 22 grudnia 2000 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 12.550 zł (dwanaście tysięcy pięćset pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 2432/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 22 grudnia 2000r. Urząd Skarbowy, kierując się m. in. § 58 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994r. w sprawie opłaty skarbowej ( Dz. U. Nr 136, poz. 705, ze zm. ) oraz § 17 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 1999r. w sprawie sposobu pobierania, uiszczania i zwrotu opłaty skarbowej, sposobu prowadzenia rejestru tej opłaty oraz przypadków, w których zapłata opłaty skarbowej następuje znakami tej opłaty lub przez nabycie urzędowego blankietu wekslowego (Dz. U. Nr 109, poz. 1247 ), art. 1 ust. 1 pkt. 2a/ oraz art. 5 pkt. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej ( Dz. U. Nr 4, poz. 23 ze zm. ) odmówił skarżącemu R.L. zwrotu opłaty skarbowej. Do wniosku skarżącego z dnia 27 czerwca 2000r. o zwrot opłaty skarbowej, oparty o dyspozycję art. 13 ust. 1 pkt. 3a/ cyt. ustawy, dołączony został akt notarialny z dnia 17 kwietnia 2000r. nabycia nieruchomości położonej w [...] ze wskazaniem pobrania opłaty skarbowej w wysokości [...],-zł. Dołączono również akt notarialny z dnia 19 czerwca 2000r. zawierający oświadczenie stron ww. umowy o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu oraz umowę przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na jej zbywców. Od decyzji tej pełnomocnik skarżącego złożył odwołanie, w wyniku rozpoznania którego Izba Skarbowa, decyzją z dnia 30 października 2001r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Organ podatkowy I instancji stanął na stanowisku, iż dokonana ocena merytorycznej zasadności uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli ( nabyta nieruchomość nie była w całości przeznaczona na cele budownictwa mieszkaniowego jak zapewniali zbywcy) wyrażona w akcie notarialnym z dnia 19 czerwca 2000r. nie stwarza podstawy do stwierdzenia względnej nieważności umowy nabycia nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał zaś na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2001r. ( I SA/Od 87/99 ), w którym wskazano, że o nieważności względnej jako wyniku uchylenia się od skutku prawnego oświadczenia woli orzeka sąd; innymi słowy brak prawomocnego orzeczenia Sądu w tym zakresie stanowi o braku podstaw do uznania umowy sprzedaży za czynność prawną nieważną. W wyroku NSA z dnia 21 listopada 1994r. ( III S.A. 248/94 ) postawił tezę, iż nie jest sprawą organów podatkowych ocena zasadności i skuteczności zmian oświadczenia woli stron umów cywilnoprawnych, czy sposobu realizacji tych umów. Odstąpienie od realizacji umowy, które w tej sprawie nastąpiło, zdaniem organu odwoławczego nie uzasadniało zwrotu prawidłowo naliczonej i uiszczonej opłaty skarbowej. Od decyzji tej pełnomocnik skarżącego złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji Izby Skarbowej, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 13 ust. 1 pkt. 3a/ ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wskazano na dyspozycję art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego zgodnie z którym uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Nieważność względna umowy stanowi odrębną i zarazem niezależną podstawę zwrotu opłaty skarbowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując na prawną różnicę pomiędzy pojęciem odstąpienia od umowy a uchyleniem się od skutków prawnych oświadczenia woli. . Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153/02, poz. 1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153/02, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdza, że przedmiotowa skarga winna być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organów podatkowych nie dają podstaw do pozostawienia zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wbrew stanowisku organu odwoławczego w przeprowadzonym postępowaniu występują uchybienia mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem materialnym. Jak wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 lit.a/ ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej ( Dz. U. Nr 4, poz. 23 ze zm. ), zwrot uprzednio uiszczonej opłaty skarbowej od umowy sprzedaży może nastąpić tylko w razie zaistnienia trzech wymienionych w tym przepisie sytuacji: po pierwsze - nieważności umowy sprzedaży, po drugie - stwierdzenia nieważności tej umowy orzeczeniem sądowym, po trzecie - wykazania, że nastąpiło skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli, będącego podstawą zawarcia kwestionowanej umowy sprzedaży ( nieważność względna ). Ad. 1- z dyspozycji tego przepisu, a w szczególności na skutek wskazania w jego końcowej części, że chodzi o nieważność względną, należy wnosić, że pierwsza część przepisu, uzależniająca prawo do zwrotu opłaty od istnienia nieważności umowy, dotyczy - w przeciwieństwie do pozostałej części przepisu - tzw. nieważności bezwzględnej. Bezwzględna nieważność czynności prawnej ma miejsce wówczas, gdy czynność ta jest sprzeczna z przepisami powszechnie obowiązującymi, z celem tego rodzaju czynności, względnie też narusza zasady współżycia społecznego ( art. 58 § l i 2, 82 i 83 Kodeksu cywilnego ). Jest poza sporem między stronami, iż w tej sprawie nie zachodzi bezwzględna nieważność zawartej w dniu 17 kwietnia 2000r. Ad. 2 - z bezspornie ustalonego stanu faktycznego wynika, iż sprawa nie wymagała stwierdzenia nieważności czynności prawnej wyrokiem sądowym. Ad. 3 - m. in. błąd (art. 84 k.c.), podstęp (art. 86 k.c.) lub groźba (art. 87 k.c.) są wadami oświadczenia woli powodującymi względną nieważność czynności prawnej, czyli jej wzruszalność. Możność uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia woli jest prawem podmiotowym kształtującym, którego realizacja następuje przez złożenie innej osobie (z reguły drugiej stronie czynności prawnej) stosownego oświadczenia woli na piśmie, przy czym uprawnienie to wygasa po upływie określonego terminu (art. 88 k.c.). Błąd, podstęp lub groźba nie powodują bezwzględnej nieważności czynności prawnej, a zatem art. 58 k.c. w ogóle ich nie dotyczy. Innymi słowy - wystąpienie wady oświadczenia woli w określonej przez prawo postaci pociąga za sobą nieważność względną czynności prawnej. Konsekwencję taką powodują oprócz błędu, podstępu i groźby również wyzysk. Charakterystyczną cechą tego rodzaju nieważności jest pozostawienie stronie swobody decyzji w przedmiocie doprowadzenia do unieważnienia czynności prawnej. Podważenie skuteczności takiej czynności następuje przez uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli. Przepis nie stanowi, by musiało to nastąpić na drodze sądowej. Wystarczy, wobec powyższego, pozasądowe oświadczenie złożone na piśmie, skierowane do określonego adresata, co w tej sprawie zostało uczynione aktem notarialnym z dnia 19 czerwca 2000r. Jedynie unieważnienie czynności dotkniętej wyzyskiem nastąpić może wyłącznie na drodze sądowej (art. 388 kc). Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli ma charakter prawa podmiotowego kształtującego. Reasumując: 1. dyspozycja art. 13 ust. 1 pkt. 3a/ ustawy z dnia 31 stycznia 1989r. o opłacie skarbowej ( Dz. U. Nr 4, poz. 23 ze zm. ) przewidując względną nieważność czynności cywilnoprawnej nie uzależnia skuteczności uchylenia skutków prawnych złożonego oświadczenia woli od konieczności wydania w tej kwestii wyroku sądowego; zgodnie bowiem z dyspozycją art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie; 2. konsekwencją uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli jest nieważność czynności prawnej; oświadczenie o uchyleniu działa z mocą wsteczną (ex tunc) do momentu dokonania czynności prawnej, zatem czynność nie może wywrzeć żadnych skutków, a te które powstały zostają z mocą wsteczną przekreślone. Czynność taka nie może wobec tego wywierać wpływu również w sferze prawa podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ustalona w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, skr. psa) ogranicza się do badania zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, stwierdzając naruszenie przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu i instancji. Z uwagi na charakter zaskarżonego orzeczenia nie zawarto rozstrzygnięcia w trybie art. 152 psa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 psa.