I GSK 359/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2004 r. sygn. akt GSK 350/04 w sprawie ze skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2003 r. sygn. akt SA/Rz 1577/02 w sprawie ze skargi M. Z. i R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia 1 lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2) umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 28 września 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. Z., sporządzoną przez jego pełnomocnika – adwokata D. C., od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie. Odpis wyroku doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 25 października 2004 r. W dniu 24 lutego 2005 r. M. Z. wniósł osobiście sporządzoną skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem NSA z dnia 28 września 2004 r., opierając żądanie na art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadniając żądanie M. Z. podał, że z uzasadnienia wyroku objętego skargą wznowieniową wynika, że jego pełnomocnik "nie zapewnił skardze kasacyjnej nawet minimum poziomu merytorycznego i formalnego", a ta okoliczność świadczy o tym, że skarżący w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie był należycie reprezentowany. Wykazując zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania skarżący wyjaśnił, że w lutym br. dowiedział się dopiero o tym, że nienależyta reprezentacja wynikająca z przymusu adwokacko-radcowskiego może stanowić podstawę do żądania wznowienia postępowania. Podnosząc zarzut nienależytej reprezentacji, ujęty jako brak profesjonalizmu ustanowionego przez stronę pełnomocnika, skarżący domagał się zmiany wyroku NSA z dnia 28 września 2004 r. poprzez uchylenie wyroku NSA Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2003 r. i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze wznowieniowej zawarto nadto wnioski o: - zwolnienie od przymusu adwokacko-radcowskiego w sporządzeniu skargi o wznowienie i zwolnienie od wpisu, - przyznanie prawa pomocy w sytuacji "wyznaczenia przymusu adwokacko-radcowskiego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania została oparta o podstawę określoną w art. 271 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis odnosi się do powodów nieważności postępowania. W takiej sytuacji właściwym do wznowienia postępowania jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, co wynika ze zdania pierwszego art. 275 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny. Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania rodzi skutek określony w art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co wynika z treści art. 276 tej ustawy. W myśl tego przepisu (art. 276) do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Jednakże gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175. Przywołany w tym przepisie art. 175 w § 1 wprowadza przymus adwokacko-radcowski w sporządzeniu skargi kasacyjnej, w § 2 wyłącza ten przymus w stosunku do określonych w tym przepisie podmiotów, a w § 3 dopuszcza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego w sprawach obowiązków podatkowych i przez rzecznika patentowego w sprawach własności przemysłowej. Przeniesienie art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do postępowania wznowieniowego pozostającego we właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza rozciągnięcie przymusu radcowsko-adwokackiego na sporządzenie skargi o wznowienie postępowania (z uwzględnieniem sytuacji określonych w art. 175 § 3 i wyłączenia sytuacji wymienionych w art. 175 § 2). Ten nie budzący wątpliwości interpretacyjnych obowiązek sporządzenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przez adwokata bądź radcę prawnego wiąże się z zagadnieniem prawnym, kluczowym dla tej sprawy, a mianowicie z konsekwencjami jego niespełnienia. Pozostaje bowiem pytanie, czy jest to usuwalny brak skargi wznowieniowej, czy też tak jak w przypadku skargi kasacyjnej brak nieusuwalny skutkujący odrzuceniem wniosku (skargi wznowieniowej). Analizując ten problem zwrócić należy uwagę na to, że ani przepisy działu VII (wznowienie postępowania), ani też przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie upoważniają do różnicowania skutków niedochowania przymusu radcowsko-adwokackiego w zależności od tego czy odnosi się on do skargi kasacyjnej, czy też do skargi o wznowienie postępowania. Jedyna różnica jaka się w tej kwestii zarysowuje to to, że w przypadku skargi kasacyjnej podstawą jej odrzucenia jest art. 178 w zw. z art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast skarga o wznowienie postępowania objęta obowiązkiem jej sporządzenia przez radcę prawnego lub adwokata, a nie sporządzona przez te podmioty podlega odrzuceniu mocą art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 175 § 1 i 276 tej ustawy. Odpowiednie stosowanie art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu wznowieniowym pozostającym we właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, o którym mowa w art. 276 tej ustawy, oznacza zatem nie tylko istnienie obowiązku sporządzenia skargi o wznowienie postępowania przez podmioty wymienione w art. 175 § 1 i 3 komentowanej ustawy, ale i jednocześnie istnienie wymogu odrzucenia skargi wznowieniowej sporządzonej osobiście przez skarżącego nie korzystającego z wyłączenia, o którym stanowi art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie spełniający wymagań, o których mowa w art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sporządził osobiście. Ten brak skargi wznowieniowej musi skutkować jej odrzuceniem. Niedopuszczalne jest przy tym "zwolnienie z przymusu radcowsko-adwokackiego", którego domaga się skarżący. Owo zwolnienie dopuszcza ustawodawca tylko wówczas, gdy skargę sporządza sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor nauk prawnych będący stroną, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem, albo gdy skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oprócz ustawowego wyłączenia przymusu radcowsko-adwokackiego ustawa nie wprowadza żadnej innej możliwości prawnej wyłączenia stosowania art. 175 § 1 cytowanej ustawy. Z przymusu radcowsko-adwokackiego nie można zatem zwolnić. Jak już wcześniej wskazano, nie można również sanować braku skargi wznowieniowej polegającego na sporządzeniu jej osobiście, w sytuacji gdy ustawa wymaga sporządzenia skargi o wznowienie przez adwokata bądź radcę prawnego. Ta uwaga ma znaczenie dla wniosku skarżącego o zastosowanie prawa pomocy, obejmującego, jak wynika ze złożonego formularza, zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu) i ustanowienia adwokata. Rozpoznając ten wniosek Sąd wziął pod uwagę zarówno podniesioną wcześniej kwestię nieusuwalnego braku skargi wznowieniowej, jak i to, że w myśl art. 222 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Ze skargi o wznowienie postępowania sporządzonej z naruszeniem art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynikało wprost, iż podlega ona odrzuceniu. Żądanie zatem zwolnienia od wpisu, wówczas gdy z przyczyn określonych w art. 222 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie żądałby wpisu, jest żądaniem bezprzedmiotowym. Również bezprzedmiotowym jest żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Prawo pomocy może być bowiem przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wobec odrzucenia skargi kasacyjnej z przyczyn, o których powyżej była mowa, w sprawie nie toczy się jakiekolwiek postępowanie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy za bezprzedmiotowy umorzył postępowanie w przedmiocie tego wniosku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 i art. 276 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odrzucenie skargi wznowieniowej nastąpiło w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 175 § 1 i art. 276 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. P O S T A N O W I E N I E Dnia 9 marca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2004 r. sygn. akt GSK 350/04 w sprawie ze skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2003 r. sygn. akt SA/Rz 1577/02 w sprawie ze skargi M. Z. i R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia 1 lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2) umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 28 września 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. Z., sporządzoną przez jego pełnomocnika – adwokata D. C., od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie. Odpis wyroku doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 25 października 2004 r. W dniu 24 lutego 2005 r. M. Z. wniósł osobiście sporządzoną skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem NSA z dnia 28 września 2004 r., opierając żądanie na art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadniając żądanie M. Z. podał, że z uzasadnienia wyroku objętego skargą wznowieniową wynika, że jego pełnomocnik "nie zapewnił skardze kasacyjnej nawet minimum poziomu merytorycznego i formalnego", a ta okoliczność świadczy o tym, że skarżący w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie był należycie reprezentowany. Wykazując zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania skarżący wyjaśnił, że w lutym br. dowiedział się dopiero o tym, że nienależyta reprezentacja wynikająca z przymusu adwokacko-radcowskiego może stanowić podstawę do żądania wznowienia postępowania. Podnosząc zarzut nienależytej reprezentacji, ujęty jako brak profesjonalizmu ustanowionego przez stronę pełnomocnika, skarżący domagał się zmiany wyroku NSA z dnia 28 września 2004 r. poprzez uchylenie wyroku NSA Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2003 r. i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze wznowieniowej zawarto nadto wnioski o: - zwolnienie od przymusu adwokacko-radcowskiego w sporządzeniu skargi o wznowienie i zwolnienie od wpisu, - przyznanie prawa pomocy w sytuacji "wyznaczenia przymusu adwokacko-radcowskiego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania została oparta o podstawę określoną w art. 271 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis odnosi się do powodów nieważności postępowania. W takiej sytuacji właściwym do wznowienia postępowania jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, co wynika ze zdania pierwszego art. 275 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny. Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania rodzi skutek określony w art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co wynika z treści art. 276 tej ustawy. W myśl tego przepisu (art. 276) do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Jednakże gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175. Przywołany w tym przepisie art. 175 w § 1 wprowadza przymus adwokacko-radcowski w sporządzeniu skargi kasacyjnej, w § 2 wyłącza ten przymus w stosunku do określonych w tym przepisie podmiotów, a w § 3 dopuszcza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego w sprawach obowiązków podatkowych i przez rzecznika patentowego w sprawach własności przemysłowej. Przeniesienie art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do postępowania wznowieniowego pozostającego we właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza rozciągnięcie przymusu radcowsko-adwokackiego na sporządzenie skargi o wznowienie postępowania (z uwzględnieniem sytuacji określonych w art. 175 § 3 i wyłączenia sytuacji wymienionych w art. 175 § 2). Ten nie budzący wątpliwości interpretacyjnych obowiązek sporządzenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przez adwokata bądź radcę prawnego wiąże się z zagadnieniem prawnym, kluczowym dla tej sprawy, a mianowicie z konsekwencjami jego niespełnienia. Pozostaje bowiem pytanie, czy jest to usuwalny brak skargi wznowieniowej, czy też tak jak w przypadku skargi kasacyjnej brak nieusuwalny skutkujący odrzuceniem wniosku (skargi wznowieniowej). Analizując ten problem zwrócić należy uwagę na to, że ani przepisy działu VII (wznowienie postępowania), ani też przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie upoważniają do różnicowania skutków niedochowania przymusu radcowsko-adwokackiego w zależności od tego czy odnosi się on do skargi kasacyjnej, czy też do skargi o wznowienie postępowania. Jedyna różnica jaka się w tej kwestii zarysowuje to to, że w przypadku skargi kasacyjnej podstawą jej odrzucenia jest art. 178 w zw. z art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast skarga o wznowienie postępowania objęta obowiązkiem jej sporządzenia przez radcę prawnego lub adwokata, a nie sporządzona przez te podmioty podlega odrzuceniu mocą art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 175 § 1 i 276 tej ustawy. Odpowiednie stosowanie art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu wznowieniowym pozostającym we właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, o którym mowa w art. 276 tej ustawy, oznacza zatem nie tylko istnienie obowiązku sporządzenia skargi o wznowienie postępowania przez podmioty wymienione w art. 175 § 1 i 3 komentowanej ustawy, ale i jednocześnie istnienie wymogu odrzucenia skargi wznowieniowej sporządzonej osobiście przez skarżącego nie korzystającego z wyłączenia, o którym stanowi art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie spełniający wymagań, o których mowa w art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sporządził osobiście. Ten brak skargi wznowieniowej musi skutkować jej odrzuceniem. Niedopuszczalne jest przy tym "zwolnienie z przymusu radcowsko-adwokackiego", którego domaga się skarżący. Owo zwolnienie dopuszcza ustawodawca tylko wówczas, gdy skargę sporządza sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor nauk prawnych będący stroną, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem, albo gdy skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 175 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oprócz ustawowego wyłączenia przymusu radcowsko-adwokackiego ustawa nie wprowadza żadnej innej możliwości prawnej wyłączenia stosowania art. 175 § 1 cytowanej ustawy. Z przymusu radcowsko-adwokackiego nie można zatem zwolnić. Jak już wcześniej wskazano, nie można również sanować braku skargi wznowieniowej polegającego na sporządzeniu jej osobiście, w sytuacji gdy ustawa wymaga sporządzenia skargi o wznowienie przez adwokata bądź radcę prawnego. Ta uwaga ma znaczenie dla wniosku skarżącego o zastosowanie prawa pomocy, obejmującego, jak wynika ze złożonego formularza, zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu) i ustanowienia adwokata. Rozpoznając ten wniosek Sąd wziął pod uwagę zarówno podniesioną wcześniej kwestię nieusuwalnego braku skargi wznowieniowej, jak i to, że w myśl art. 222 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Ze skargi o wznowienie postępowania sporządzonej z naruszeniem art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynikało wprost, iż podlega ona odrzuceniu. Żądanie zatem zwolnienia od wpisu, wówczas gdy z przyczyn określonych w art. 222 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd nie żądałby wpisu, jest żądaniem bezprzedmiotowym. Również bezprzedmiotowym jest żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Prawo pomocy może być bowiem przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wobec odrzucenia skargi kasacyjnej z przyczyn, o których powyżej była mowa, w sprawie nie toczy się jakiekolwiek postępowanie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy za bezprzedmiotowy umorzył postępowanie w przedmiocie tego wniosku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 i art. 276 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odrzucenie skargi wznowieniowej nastąpiło w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 175 § 1 i art. 276 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.