I SA/Gd 2210/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Sędziowie WSA Leszek Kleczkowski /spr./ NSA Alicja Stępień Protokolant Agnieszka Zalewska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J.R. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 8 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 2925 (słownie: dwa tysiące dziewięćset dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 2210/01 U z a s a d n i e n i e Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest sprzedaż komputerów i kas fiskalnych. We wniosku z dnia 07.06 2001 r. wystąpił z prośbą do organu podatkowego o rozłożenia na 12 rat zapłaty zaległości podatkowych wynikających z decyzji Urzędu Skarbowego w podatku od towarów i usług za okres od miesiąca grudnia 1999 r. do kwietnia 2000 r. oraz umorzenie odsetek od tej zaległości. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest młodym człowiekiem na dorobku, stara się rozkręcić firmę, a z powodu zastoju na rynku, zatorów płatniczych, zmniejszenia siły nabywczej ludności nie dysponuje pieniędzmi, które pozwoliłyby mu na jednorazową zapłatę zaległości podatkowej. Stwierdził, że wpłata tak wysokiej sumy bez likwidacji firmy jest niemożliwa. Podniósł, że został oszukany przez nieuczciwego kontrahenta, sam zaś dopełnił wszystkich czynności przy transakcjach i zapłacił kwoty wynikające z faktur, w tym podatek VAT. Urząd Skarbowy decyzją z dnia 06.07.2001 r. rozłożył płatność zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okres od miesiąca grudnia 1999 r. do kwietnia 2000 r. wraz z odsetkami za zwlokę na 6 rat. Nie dopatrując się natomiast nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających przyznanie ulgi w postaci umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie 14.523,90 zł, odmówił jej przyznania. Od powyższej decyzji J.R. wniósł w dniu 20.07.2001 r. odwołanie; w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, powtarzając argumenty zawarte we wniosku z dnia 07.06.2001 r. Decyzją z dnia 8 października 2001 r. Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że materialnoprawną podstawę do umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę stanowi art. 67 ustawy Ordynacji podatkowej. Decyzje w tej sprawie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ocena przypadków, o których mowa w przytoczonym przepisie prawnym należy wyłącznie do organu podatkowego. Stąd nawet wystąpienie ustawowych, szczególnych okoliczności nie obliguje organu podatkowego do zastosowania ulgi w każdym przypadku. W ocenie Izby Skarbowej okoliczności podnoszone przez skarżącego, tj. nieuczciwość kontrahentów oraz oszustwa z tym związane nie uzasadniają umorzenia odsetek za zwłokę. Dobór podmiotów do prowadzenia transakcji zależny jest od decyzji strony. Każda bowiem osoba podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej winna się liczyć z konsekwencjami tej decyzji. Dotyczy to także takich działań jak prowadzenie transakcji z kontrahentami. Nie jest istotne, że zaległość podatkowa powstała wskutek winy umyślnej podatnika, czy też powstała wskutek niewywiązywania się kontrahentów podatnika. Nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Tylko wówczas podatnik może dokonać odliczenia. Działalność człowieka "oszustwa, wyłudzenia, kradzież" i związane z tym konsekwencje nie stanowią, w ocenie Izby Skarbowej, podstawy udzielenia umorzenia. Przesłanki takiej, zdaniem organu odwoławczego, nie stanowi również fakt podnoszony przez podatnika, iż musi zapłacić podatek po raz drugi. Izba Skarbowa nie zgodziła się też, iż konieczność zapłacenia odsetek za zwłokę spowoduje likwidację firmy i zagrozi egzystencji strony. Izba wskazała, że dochód skarżącego w ostatnich trzech latach wyniósł ok. 70.000 zł, co średnio miesięcznie wynosi ok. 1.900,- zł brutto. Z protokołu o stanie majątkowym sporządzonym w dniu 20.06.2001 r. wynika, że zobowiązany ma 27 lat, jest osobą samotną. Mieszka wraz z rodzicami w budynku mieszkalnym stanowiącym ich własność. Nie podaje informacji czy partycypuje w kosztach jego utrzymania. Jest właścicielem dwóch samochodów – osobowego Peugeota 1,8 D i ciężarowego Ford Transit, który spłaca w miesięcznych ratach (po 1.000,- zł), jak również spłaca kredyt na działalność gospodarczą w PKO S.A., nie przedstawia jednak materiałów w tej sprawie. Ponadto skarżący spłaca przedmiotową zaległość podatkową wraz z odsetkami za zwłokę, a wysokość raty wynosi ponad 7.000,- zł. miesięcznie. Na powyższa decyzję została złożona skarga do Naczelnego Sadu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku. W złożonej skardze pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił rażące naruszenie art. 67 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż sytuacja skarżącego nie wypełnia zawartych w nim przesłanek oraz rażące naruszenie art. 121, 122, 123, 187, 199. 200 ww. ustawy – przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, nie podjęcie przez organ podatkowy działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uniemożliwienie stronie zapoznania się na etapie odwołania z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Uzasadniając skargę pełnomocnik podnosi, iż J.R. ze swojej strony dołożył wszelkiej staranności w celu ustalenia sytuacji rejestrowo-prawnej firmy kontrahenta i uznając ją za zgodną z prawem podjął z nią współpracę. Nie wiedział, że kontrahent nie przechowuje kopii faktur. Jednocześnie podaje, że od wydanych po kontroli podatkowej decyzji zobowiązany nie odwołał się gdyż uznał, że odwołanie się od tych decyzji skazane było na porażkę. Jednak ze względu na gwałtownie pogarszającą się sytuację finansową jego firmy wystąpił do organu podatkowego z wnioskiem o rozłożenie na raty spłaty zaległości podatkowej i umorzenie odsetek od tej zaległości. Skarżący zauważa, iż przed wydaniem decyzji odmownych organy podatkowe nie przestrzegały zasady dokładnego przeprowadzenia postępowania i wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Podkreśla, że organ odwoławczy dokonał wybiórczej analizy materiału dowodowego. Nie wezwał strony do złożenia uzupełniających dowodów. Postępowanie winno być przeprowadzone w sposób wnikliwy, a przy uznaniu, iż złożone dowody dostatecznie nie uzasadniają podjęcia decyzji o umorzeniu organ podatkowy winien wezwać do ich uzupełnienia. Zdaniem zaś skarżącego przedstawione przez niego dowody dostatecznie uzasadniały podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę. Ponadto podnosi, że organ podatkowy II instancji naruszył art. 200 Ordynacji podatkowej nie wyznaczając stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, który został rozszerzony o informację dotyczącą spłacania przez skarżącego rat. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Art. 67 Ordynacji podatkowej stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę (§ 1). W odniesieniu do podatnika będącego przedsiębiorcą umorzenie następuję zgodnie z przepisami o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (§ 1a). Stosowanie instytucji umorzenia nie jest możliwe w każdej sytuacji. Należy podkreślić, że płacenie podatków jest obowiązkiem każdego podatnika. Jest to więc obowiązek o charakterze powszechnym. Każde umorzenie zaległości podatkowych godzi w tak pojętą powszechność. Nie może zatem ono być regułą, a jedynie wyjątkiem, Art. 67 Ordynacji podatkowej przewiduje dwie przesłanki umorzenia zaległości podatkowej: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Są to pojęcia niedookreślone, których konkretyzacja jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Konsekwencją wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia jest ograniczenie jej stosowania do sytuacji niezależnych od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowanych działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu. W szczególności znaczne obniżenie zdolności płatniczej podatnika, spowodowane klęską lub innym wypadkiem losowym może stanowić przesłankę umorzenia. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez organ odwoławczy, że decyzje w sprawie umorzenia zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy. Ustalenie nawet przez organ, że istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający zastosowanie umorzenia zaległości podatkowej, stanowi jedynie konieczną przesłankę do rozważenia takiej możliwości, ale nie zobowiązuje organu do wydania decyzji pozytywnej dla podatnika. Kontroli Sądu podlega sposób w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, a także zastosowanie wymaganych w sprawie przepisów prawnych. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że wydając rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy pominął treść, obowiązującego od 1 stycznia 2001 r., art. 67 § 1a Ordynacji podatkowej, nakazującego przy rozpatrywaniu umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę – jeżeli podatnik jest przedsiębiorcą – uwzględnienie przepisów o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Z dniem l stycznia 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Według tej ustawy przez pomoc publiczną rozumie się m.in. umarzanie zaległości podatkowych, a także umarzania innych należnych od przedsiębiorcy świadczeń pieniężnych stanowiących środki publiczne. W przypadku gdy wartość otrzymanej pomocy nie przekracza kwoty będącej równowartością 100 tys. EURO, ustawa ta w art. 37 ust. 1 zobowiązuje przedsiębiorcę do przedłożenia organowi informacji dotyczącej pomocy udzielonej mu w okresie trzech kolejnych lat poprzedzających dzień złożenia wniosku o udzielenie pomocy. Skarżący złożył wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowej i umorzenie odsetek od tej zaległości dnia 7 czerwca 2001 r. i był przedsiębiorcą, zatem wskazane wyżej uregulowania prawne miały bezsprzecznie do niego zastosowanie. Kwestie związane z udzieloną skarżącemu pomocą publiczną nie były przedmiotem badania organów podatkowych. W decyzji organu I jak i II instancji brak jest w tym względzie jakichkolwiek wywodów. Rozpatrując ponownie sprawę organ podatkowy ponownie rozważy, uwzględniając dostarczone przez skarżącego informacje o udzielonej pomocy publicznej oraz biorąc pod uwagę także okoliczności wskazane w skardze, czy sytuacja podatnika uzasadnia jego żądanie. Przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznaczy stronie – zgodnie z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej – siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na rodzaj zaskarżonej decyzji nie zawarto rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 152 cyt. ustawy.