V SA/Wa 2626/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA -Marzenna Zielińska (spr.), Sędziowie WSA -Beata Krajewska, as. WSA -Andrzej Kania, Protokolant -ref. sąd. Aneta Opyrchał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi S.J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji własnej o przyznaniu uprawnień kombatanckich i odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § l pkt 2 kpa (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. l pkt 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...]. 11.2003 r. Nr [...] o przyznaniu uprawnień kombatanckich p. S. J. i odmówił przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w więzieniu za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu podniósł m.in., że decyzją z dnia [...].11.2003 r. przyznał p .S. J. uprawnienia kombatanckie za uwięzienie wraz z matką – K. J. represjonowaną za działalność polityczną w okresie od 02.1949 r. do 06.1949 r. Jak stwierdził, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o poprawienie adresu zamieszkania oraz o zmianę okresu pobytu w więzieniu, a następnie w piśmie z dnia [...].03.2004 r. o przywrócenie uprawnień z datą otrzymania ich przez matkę oraz o wypłacenie świadczeń z należnymi odsetkami do listopada 2003r. Rozpatrując ponowne sprawę, Kierownik Urzędu powołał się na art. 139 k.p.a., uznając, że zaistniały przesłanki do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja z dnia [...].11.2003 r. rażąco narusza prawo, a są one następujące: Pani K. (chodzi o A. – przyp. wł.) J. - matka strony - przebywała w polskim więzieniu z przyczyn politycznych w okresie od [..].12.1948 r. do [...].07.1949 r. co potwierdza zaświadczenie Prezesa Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia [...].04.1993 r. oraz postanowienie Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia [...].02.1994 r. Sygn.akt [...] Ko [...] "un". Pani J. nabyła z tego tytułu uprawnienia kombatanckie (zaświadczenie z [...].09.1993 r.). Strona urodziła się w dniu [...].02.1949 r. i jak wynika z akt, przebywała w tym czasie przy matce. W związku z tym Kierownik Urzędu podniósł, że w myśl art. 4 ust. l pkt 4 represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Przepis art. 8 ust. 2 pkt l ww. ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach...(Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) stanowi, że na wniosek osoby zainteresowanej prezes sądu okręgowego potwierdza pobyt w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956 przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne. Z powyższych przepisów w ocenie Kierownika Urzędu wynika, że pobyt strony w więzieniu musiał być związany bezpośrednio z jej własną działalnością polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość a nadto, nabycie uprawnień z tego tytułu jest możliwe dopiero po przedstawieniu decyzji prezesa sądu okręgowego (w przypadku pobytu w więzieniu na mocy skazania). Ustalony stan faktyczny pozwala stwierdzić, że strona nie przebywała w wiezieniu w związku z własną działalnością lecz urodziła się w więzieniu podczas pobytu tam jej matki. Dla oceny sytuacji nie ma znaczenia okoliczność, że matka strony przebywała w więzieniu w związku z działalnością na rzecz suwerenności i niepodległości. Istotny jest w tym przypadku jedynie status strony. Ponadto Kierownik Urzędu zauważył, ze strona nie przedstawiła decyzji prezesa sądu okręgowego o której mowa w cyt. art. 8 ust. 2 pkt l ustawy. Zaświadczenie Prezesa Sądu Wojewódzkiego z dnia [...].04.1993 r. dotyczy matki strony a nie samej strony, tak więc nie może być uznane za dowód w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt l ustawy w sprawie strony. Tak więc, rażące naruszenie art. 4 ust. l pkt 4 i art. 8 ust. 2 pkt l ustawy w zaskarżonej decyzji nie budzi wątpliwości. W świetle powyższych ustaleń, okoliczności podniesione przez stronę w toku postępowania w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. W skardze S. J. wniósł w szczególności o "wydanie organowi zobowiązania dostosowania się a) do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2004 r." oraz b) do wniosku strony z dnia [...]. 03. 2004 r.". W dalszych pismach procesowych (które wpłynęły do Sądu dnia [...]. 11. 2004 r. i [...]. 12. 2004 r.) Skarżący podniósł m.in., że jego skarga rozpatrywana była przez NSA i Trybunał Konstytucyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał w tej sprawie wyrok, który, jak stwierdził Skarżący, nie jest respektowany przez Urząd do Spraw Kombatantów, gdyż decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. pozbawił go uprawnień kombatanckich, a decyzją z [...]. 09. 2004 r. umorzył postępowanie administracyjne, nie wznawiając postępowania administracyjnego jego zmarłej matki A. J. Nawiązując do powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 139 kpa i stwierdzonego przez organ rażącego naruszenia w decyzji pierwszoinstancyjnej art. 4 ust. l pkt 4 i art. 8 ust. 2 pkt l ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie zgodzić się z argumentacją Kierownika Urzędu i, omawiając w tym kontekście stan faktyczny sprawy, Skarżący podniósł, że "teraz należy rozważyć kwestię "w związku z czym" dziecko przetrzymywane było w więzieniu". Jego zdaniem "dziecko przetrzymywano w więzieniu jako formę nacisku na matkę za jej niepodległościową działalność, a były to represje dotykające także bezpośrednio dziecka. Za działalność polityczną matki poddano represjom dziecko i to przetrzymywanie dziecka w więzieniu miało związek z walką o niepodległy byt państwa polskiego, choć związek ten był pośredni" (k. [...] akt sąd.). Ponadto Skarżący zauważył, że "jak się wydaje taką argumentację podzielił Kierownik UdSKiOR decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. przyznającą uprawnienia wynikające z ustawy o kombatantach za uwięzienie wraz z matką represjonowaną za działalność polityczną" (k.[...]). Zwrócił również uwagę, że "stan faktyczny sprawy w żadnym wymiarze nie uległ zmianie", i nie uległ też zmianie stan prawny sprawy, a zatem niezrozumiałe jest co spowodowało "olśnienie" Urzędu, że wydał decyzję merytoryczną na niekorzyść skarżącego zupełnie różną od tej z dnia [...]. 11. 2003 r. (k. [...] akt sąd.). W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badając pod tym względem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że decyzja ta narusza prawo. Powołany przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepis art. 139 kpa wprowadza zakaz orzekania przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się" (zakaz reformationis in peius), co oznacza, że decyzja organu odwoławczego – co do zasady – nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Od zasady tej ustawodawca w art. 139 in fine ustanowił dwa wyjątki: gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zarówno w doktrynie jak i w judykaturze na ogół przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa – co organ winien wykazać powołując się na przesłankę rażącego naruszenia prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyraźnie wskazał, jakie konkretnie przepisy, jego zdaniem, rażąco narusza decyzja pierwszoinstancyjna przyznająca Skarżącemu uprawnienia kombatanckie (tj. art. 4 ust. l pkt 4 i art. 8 ust. 2 pkt l ww. ustawy o kombatantach) i uzasadnił dlaczego w świetle tychże przepisów należało odmówić przyznania mu tych uprawnień, jak również wskazał, aczkolwiek w ocenie Sądu nazbyt lapidarnie, dlaczego owo naruszenie ocenił jako rażące. Stwierdził ponadto, że "okoliczności podniesione przez stronę w toku postępowania w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą mieć żadnego wpływu na wynik sprawy". Kierownik Urzędu pominął jednak istotę tego, czego dotyczył złożony przez Skarżącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, i że odnosił się on do korzystnej dla niego decyzji przyznającej mu uprawnienia kombatanckie. Pominął również fakt (i jego ocenę), że decyzja wydana w pierwszej instancji pozbawiona była całkowicie jakiegokolwiek uzasadnienia, tak co do poczynionych i przyjętych za punkt odniesienia ustaleń faktycznych, jak i co do rozumienia zastosowanych przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie i stosowna argumentacja prawna pojawiły się dopiero w decyzji organu odwoławczego, a zatem w toku postępowania administracyjnego strona w istocie została pozbawiona instancji, gdyż nie była w stanie podjąć merytorycznej polemiki z rozstrzygnięciem, oraz pozbawiona została możliwości wniesienia skutecznego środka odwoławczego w postępowaniu administracyjnym (vide art. 15 i 127 kpa a także art. 78 Konstytucji RP) W tym stanie rzeczy należało uchylić obie decyzje, gdyż przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w przypadku podtrzymania niekorzystnego dla strony stanowiska przez organ, strona będzie miała możliwość przedstawić swoje zarzuty i swoją argumentację odnośnie do interpretacji mających zastosowanie w sprawie przepisów, do których organ będzie musiał się ustosunkować. Tak więc dopiero wtedy w sposób zgodny z przepisami prawa zostaną wyczerpane możliwości postępowania administracyjnego, a prawa strony w granicach tego postępowania będą chronione w pełnym zakresie. W konsekwencji uchylenia obu ww. decyzji organ winien od początku rozpatrzyć wniosek Skarżącego o przyznanie mu uprawnień kombatanckich w świetle obowiązujących w tym zakresie przepisów, odnosząc się również do tych argumentów, które Skarżący miał możliwość podnieść dopiero na etapie postępowania przed Sądem. Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.