IV SA/Wr 715/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Jolanta Sikorska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., po rozpatrzeniu wniosku W. M., urodz. [...]r. w G., odmówił przyznania uprawienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a) w/w ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zgodnie z którym: "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Ponieważ W. M. nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP, organ odmówił przyznania świadczenia określonego w cytowanej ustawie. W. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że jego koledzy i koleżanki na terenie p. i k. dawno dostali dodatek do renty z tytułu pracy przymusowej, a on nie. Podał, że od rodziny z Niemiec wie, że świadczenie mu się należy. Uważa w tej sytuacji decyzję wydaną w jego sprawie za krzywdzącą. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...], powołując się na przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a) i art. 4 ust. 1, 2, i 4 wyżej powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Zdaniem organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR represją w rozumieniu ustawy jest "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Ustalił, że odwołujący się pracował przymusowo w S. pow. K., a zatem na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., co nie jest represją w rozumieniu wyżej powołanej ustawy. Organ dodał, że nie neguje faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny lecz jedynie fakt, że nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a) w/w ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. W tej sytuacji należało zdaniem organu orzec jak na wstępie. W skardze na powyższą decyzję W. M. podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a ponadto dodał, że podczas wojny został przymusowo skierowany do pracy w miejscowości S., powiat K.. Była to praca ciężka, przymusowa przez okres ponad dwóch lat. Podał, że okres tej pracy był dla niego represją okupanta w związku z czym nie może się zgodzić z poglądem, że tylko deportacja do pracy jest uznawana za represję. Wskazując na powyższe, domagał się uchylenia wydanych w sprawie decyzji i przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej uznał, że decyzja zaskarżonej treści w niczym nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisów procedury administracyjnej. Jest zatem prawidłowa. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Z przepisu art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje z mocy tej ustawy osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten zatem przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa ta nie przewiduje jednak objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 2 ustawy. Obejmują one: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych oraz 2. deportację do przymusowej pracy na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Radzieckiego i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązującego w okresie II wojny światowej mieszkańców Generalnej Guberni powszechnego obowiązku pracy, związanej bądź to z osadzeniem, bądź deportacją. W świetle powyższego brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego (nawet małoletniego) wykonywana na rzecz III Rzeszy przez okres o jakim mowa w art. 2 pkt 2 a) omawianej ustawy nie na deportacji, lecz w miejscowości położonej na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. uprawnia do przewidzianego ustawą świadczenia pieniężnego. Taki też pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 12.10.1998 r. podjętej w sprawie sygn. akt OPS 5/98 (ONSA, Nr 3, poz. 1 z 1999 r.), zgodnie z którą: "nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt. 2 lit. a) ustawy z 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie związane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1939-1945 obywatela polskiego (także małoletniego) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującej się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę." W uzasadnieniu powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że objęcie ustawą prawa do świadczeń pieniężnych przypadków represji zaostrzonej w stosunkach do obowiązującego powszechnego obowiązku pracy, związanej bądź to z osadzeniem, bądź deportacją jest uzasadnione jeśli się zważy, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była nieporównanie gorsza od innych przymusowo zatrudnionych osób i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odmienna, rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy nie byłaby uprawniona jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od wymogu deportacji i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a nadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945 uprawniałaby do świadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej wyżej uchwale podkreślił także, co w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że przepisy omawianej ustawy oraz ich wykładnia nie naruszają konstytucyjnej zasady państwa prawnego, ani zasady równości wobec prawa, skoro dotyczą tylko pewnej ściśle określonej grupy osób surowiej represjonowanych, a pomijają osoby, które doznały represji mniej dolegliwych (bez osadzenia w obozie pracy lub deportacji). W ocenie Sądu sytuacja odwrotna z pewnością zasadę tę by naruszyła. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela powyższy pogląd. Z poczynionych w sprawie przez organ decyzyjny ustaleń wynika, że w okresie wojny skarżący W. M., urodzony [...]r., pracował przymusowo w miejscowości S., powiat K.. Ustalenia te są zgodne z danymi zawartymi w kwestionariuszu wypełnionym i podpisanym przez skarżącego, stanowiącym integralną część wniosku wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie. Trafnie w świetle powyższego organ administracji uznał, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w wyżej powołanej ustawie z dnia z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, skoro w okresie II wojny światowej wykonywał on przymusowo pracę nie na deportacji, lecz w miejscowości położonej na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. S. bowiem znajdowała się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. W tej sytuacji nie można wykonywania przymusowej pracy przez skarżącego uznać jako represję w rozumieniu omawianej ustawy, nawet przy uwzględnieniu, że w okresie jej wykonywania był on osobą małoletnią. Odmowa wobec tego przyznania przez organ uprawnienia do świadczenia przewidzianego w omawianej ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w niczym przepisów owej ustawy nie narusza. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). .