II OZ 354/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt II SA/Gl 785/04 w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych polegającego na zwolnieniu od wpisu od skargi powyżej kwoty 250 zł oraz oddalenia wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi A. U. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 7 października 2004 r., nr [...] w sprawie odmowy wydania nakazu zamurowania otworów okiennych w ścianie budynku p o s t a n a w i a zażalenie oddalić Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2004 r., uzupełnionym następnie w dniu 13 stycznia 2005 r. poprzez złożenie wypełnionego urzędowego druku, A. U. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie wskazał, że przysługuje mu aktualnie prawo do świadczenia przedemerytalnego w miesięcznej wysokości 1008 zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Jego żona jest zatrudniona i jej miesięczne wynagrodzenie wynosi 1500 zł. Na ich prawa majątkowe składa się ponadto własność domu o powierzchni 92 m2, a także własność samochodu osobowego Audi 80, wyprodukowanego w roku 1999. Małżonkowie mają na utrzymaniu syna, studenta zaocznych studiów administracyjnych w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Częstochowie. Koszt związany z czesnym wynosi semestralnie 1760 zł. Pozostałe należności, jakie skarżący zmuszony jest uiszczać to: opłata za telefon, gaz, wodę, telewizyjną platformę cyfrową, energię elektryczną oraz za ubezpieczenie pojazdu. Wysokie i liczne opłaty związane z utrzymaniem rodziny oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego, w ocenie A. U. uzasadniają zwolnienie go od kosztów sądowych. Bez tej pomocy jego rodzina narażona byłaby na uszczerbek. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt II SA/Gl 785/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając sprzeciw, zwolnił skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 250 zł, oddalając jego wniosek w pozostałym zakresie. W argumentacji Sąd ten wskazał, że w sytuacji majątkowej A. U. realnym jest zgromadzenie środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych. Wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Wprawdzie wydatki skarżącego są znaczne, to jednak nie wszystkie z nich są wydatkami koniecznymi dla utrzymania rodziny. Waloru tego nie mają bowiem wydatki na usługi telefoniczne oraz opłaty abonamentowe z tytułu korzystania z telewizyjnej platformy cyfrowej. Z tych względów zwolniono skarżącego tylko z połowy należnego wpisu, tj. w wysokości przekraczającej 250 zł. Postanowienie to A. U. zaskarżył zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponawiając argumenty zawarte we wniosku dodał, że częściowe tylko uwzględnienie żądania ogranicza jego prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, zwolnienie od wydatków, albo też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na miesięczne dochody rodziny skarżącego składają się: przyznane mu przez organ rentowy świadczenie przedemerytalne w wysokości 1008 zł (856 zł netto) oraz wynagrodzenie ze stosunku pracy jego żony w wysokości 1500 zł (ok. 1125 zł netto). Wykazane we wniosku wydatki związane z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa domowego, w stosunku miesięcznym, wynoszą średnio: 1) z tytułu czesnego – 293 zł; 2) z tytułu opłat za telefon – 244 zł; 3) z tytułu opłat za gaz – 158 zł; 4) z tytułu opłat wodno-kanalizacyjnych – 128 zł; 5) z tytułu opłat za telewizyjną platformę cyfrową – 57 zł; 6) z tytułu ubezpieczenia pojazdu – 26 zł oraz 7) z tytułu opłat za energię elektryczną – 113 zł. Warunkiem zwolnienia od kosztów sądowych w całości jest wykazanie, że obciążenie finansowe, jakiego dozna rodzina strony postępowania sądowego na skutek uiszczenia tych kosztów wywoła uszczerbek dla koniecznego utrzymania tej rodziny. W rozpatrywanej sprawie takie niebezpieczeństwo nie zachodzi. Przede wszystkim, jak zasadnie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, nie wszystkie wykazane opłaty ponoszone przez A. U. są wydatkami, bez których jego rodzina nie mogłaby się obejść. Do takich nieodzownych, przesądzających o bycie rodziny wydatków nie sposób zaliczyć opłat abonamentowych za dostęp do niepublicznej telewizji oraz opłat z tytułu rachunków telefonicznych związanych (jak podniósł skarżący) z korzystaniem z Internetu. Skarżący nie wykazał również do jakich celów służy stanowiący jego własność samochód, a co za tym idzie, czy koszty jego eksploatacji należą do nieodzownych. Podkreślić należy, że A. U. jest osobą uprawnioną do świadczenia przedemerytalnego, a więc prawa, które z definicji stanowi ekwiwalent wynagrodzenia za pracę i przysługuje osobom pasywnym zawodowo oraz oczekującym na uzyskanie wieku emerytalnego. Wszelkie więc argumenty skarżącego o ponoszeniu tych wydatków w celu odzyskania utraconego zatrudnienia w zawodzie lekarza nie mogą zostać uwzględnione. Do wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny skarżącego nie można też zaliczyć kosztów czesnego związanych z zaocznymi studiami syna. System studiów zaocznych ze swojej istoty skierowany jest do osób, które nie byłyby w stanie pogodzić pracy zawodowej z codziennymi obowiązkami studenta. Właśnie odpłatność tych studiów wynika z założenia o zdolności samego studenta do pokrywania kosztów swojego wykształcenia. Skoro syn skarżącego zamierza nie pracując korzystać ze statusu studenta jako swojego podstawowego statusu, właściwym dla niego systemem jest nieodpłatny system studiów dziennych. Po odliczeniu ponoszonych przez osoby zamieszkujące ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wydatków nie mających znaczenia dla koniecznego utrzymania rodziny, miesięczne koszty wynoszą 399 zł i obejmują: opłatę za gaz, wodę i kanalizację oraz energię elektryczną. Przy stałych, regularnych dochodach z tytułu świadczenia przedemerytalnego oraz wynagrodzenia za pracę, wynoszących miesięcznie łącznie ok. 1981 zł, rodzina skarżącego jest w stanie w perspektywie czasu poczynić stosowne oszczędności na wypadek konieczności sądowej ochrony swoich praw. Znaczna zaś liczba ponoszonych opłat, problemy ze znalezieniem pracy zarobkowej w wymiarze i na zasadach pozwalających na pobieranie świadczenia przedemerytalnego uzasadniają w ocenie Sądu zwolnienie od połowy należnego, wynoszącego 500 zł, wpisu od skargi. Mając powyższe na względzie, należało w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.