I OZ 1551/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Janusza M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2005 r., II SA/Bk 132/05 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Janusza M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 7 stycznia 2005 r. (...) w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: oddalić zażalenie. We wniosku z dnia 24 maja 2005 r. Janusz M. zawarł żądanie przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów zastępstwa procesowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 87,3 m2. oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,59 ha. Strona skarżąca zadeklarowała osiąganie łącznego miesięcznego dochodu w wysokości 254,80 złotych. Na kwotę tę składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 31,50 złotych, zasiłek okresowy w wysokości 97,01 złotych, dodatek mieszkaniowy w kwocie 46,29 zł oraz zasiłek celowy w wysokości 80 złotych. Z uwagi na wątpliwości Sądu co do rzeczywistego stanu majątkowego, skarżący, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, został wezwany do nadesłania, w terminie 7 dni, pod rygorem oddalenia wniosku, dodatkowych informacji umożliwiających prawidłową ocenę zdolności płatniczych dotyczących m. in. wysokości ponoszonych wydatków, prowadzenia działalności rolniczej i uzyskiwania z tego tytułu faktycznych dochodów, a także występowania o dopłaty bezpośrednie do produkcji rolnej. Mimo upływu zakreślonego terminu wymagane oświadczenie nie zostało przez skarżącego złożone. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż skarżący nie ustosunkował się do żądania nadesłania dodatkowych informacji, należy zatem uznać, że nie wykazał istnienia przesłanek do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać fakt, że strona korzysta z form pomocy społecznej, gdyż Sąd samodzielnie rozstrzyga w każdej indywidualnej sprawie, czy istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Janusz M. wniósł zażalenie. Skarżący podniósł, że dla postępowania w sprawie udzielenia prawa pomocy nie jest istotny sposób wyliczania dochodu z gospodarstwa rolnego, natomiast fakt pozostawania w ubóstwie znajduje potwierdzenie uzyskiwaniem świadczeń przyznawanych osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącego, żaden przepis ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakłada na stronę obowiązku składania oświadczenia o wysokości zobowiązań /wydatków/ ponoszonych przez stronę, a strona składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wskazała, jakie środki finansowe posiada. Działanie Sądu nieunormowane w przepisie prawa nie może pozbawiać strony prawa do sądu. Jednocześnie skarżący podniósł, iż w innych sprawach sąd stwierdzał, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zgodnie zaś z treścią art. 170 i art. 171 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona ma prawo oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z zapadłymi uprzednio orzeczeniami w przedmiocie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 246 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ osobie fizycznej przyznaje się, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Zatem to w interesie skarżącego leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Jak wynika z powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Ocena przez Sąd sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również wiąże się ze zbadaniem, czy skarżący posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W rozpatrywanej sprawie złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawierało w ocenie Sądu pierwszej instancji dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. Zasadnym i uprawnionym było zatem wezwanie skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, które umożliwiłyby Sądowi ocenę możliwości finansowych strony. Należy zwrócić uwagę, iż to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 ustawy nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Za nietrafny należy także uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 170 i art. 171 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że należy przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Jednakże w przypadku postanowień w zakresie prawa pomocy Sąd jest zobowiązany do każdorazowego zbadania sytuacji majątkowej i prawnej wnioskodawcy, gdyż istotne jest ustalenie stanu faktycznego w dacie występowania z wnioskiem. Sytuacja majątkowa strony może ulec zmianie w toku postępowania i wówczas przesłanki do przyznania prawa pomocy nie wystąpią. Co więcej, zgodnie z przepisem art. 249 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Argumenty podniesione w zażaleniu nie mogą zmienić oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd ten ocenia bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pod kątem zaistnienia bądź nie okoliczności, o których mowa w art. 184 i art. 185 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku zarzucić błędu, bowiem Sąd ten zasadnie uznał, iż skoro strona nie złożyła dodatkowego oświadczenia dotyczącego sytuacji materialnej, skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym nie było podstaw prawnych do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 par. 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.