II SA/Po 354/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska /spr./ Asesor sąd. Edyta Podrazik Protokolant sekr.sąd. Katarzyna Bela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Z. P. sprawy ze skargi 1/ M. P., 2/ Z.L. , 3/ E. L., na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia środka odwoławczego; I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ E.Podrazik /-/ St.Małek /-/ A.Łaskarzewska Dnia [...] r. wydana została decyzja nr [...] w oparciu o art. 136 ust. 3, 137 ust. 2, 139, 140 ust. 1 i 2, 141 ust. 4 i 142 w związku z art. 4 pkt 9 b1, 216, 217 ust. 2 i 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. orzekł zwrócić na rzecz M.S. w 1/2 części, B. S. w 1/2 części, część nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...], położonej w P. w rejonie osiedla [...], oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działki nr [...] o pow. 7.181 m2, [...]o pow. 669 m2. Zobowiązano M. S. i B. S. do zwrotu na rzecz Miasta P. po [...] zł każde z nich, czyli łącznie kwoty [...]zł. W uzasadnieniu nadmieniono, że nieruchomość stanowiąca dawniej własność J. S. nabyta została na rzecz Skarbu Państwa w 1976 r. pod przyszła dzielnicę mieszkaniową [...]. Zgodnie ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego dzielnicy [...] zatwierdzonym zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...], południowa część działki o nr [...] przeznaczona była pod mieszkalnictwo wielorodzinne, północna część oraz działka nr [...] przeznaczone były pod zieleń parkową izolacyjną, natomiast zgodnie z planem realizacyjnym osiedla [...] jednostki G, zatwierdzonym w 1989 r. na działce nr [...] przewidziano parking, a na działce [...] usługi rzemiosła. W toku postępowania ustalono, że parking znajdujący się na działce nr [...] powstał dopiero w 1997 r., a urządziły go osoby fizyczne na podstawie umowy dzierżawy. Część działki dzierżawiona jest od 2000 r. przez Przedsiębiorstwo "B" Sp. z o.o. pod zaplecze budowy, pozostała część jest niezagospodarowana. Niezainwestowana zgodnie z celem nabycia pozostaje działka nr [...]. Przeprowadzone postępowanie wykazało więc, że w stosunku do części dawnej nieruchomości stanowiącej działki nr [...],[...] o łącznej pow. 7850 m2 spełniona została przesłanka zbędności określona przepisem art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tych okolicznościach orzeczono o ich zwrocie na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela nieruchomości. Odwołanie od wyżej wymienionej decyzji złożyli Z. L. , E. L., M. P. w zakresie jej punktu 1. Zarzucili organowi naruszenie prawa materialnego w art. 137 ust. 1 i ust. 2 przez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że zaistniały przesłanki określone w w/w artykule w ustępie 1 i 2 uprawniające organ administracji publicznej do zwrotu nieruchomości. Podnieśli błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, poprzez stwierdzenie, że parking znajdujący się na części działki nr [...] powstał dopiero w 1997 r. nie uwzględniając, że prace związane z uruchomieniem parkingu rozpoczęły się znacznie wcześniej. Skarżący zażądali uchylenia decyzji w zaskarżonej części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Dnia [...]r. Wojewoda postanowieniem nr [...] w oparciu o art. 134 w związku z art. 123 kpa stwierdził niedopuszczalność odwołań E. L.. Z. L., M. P. od decyzji Prezydenta Miasta P. w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w P. w rejonie Osiedla [...], oznaczonej jako obręb [...], arkusz mapy [...] o nr [...],[...] o łącznej powierzchni 0,7855 ha w części obejmującej pkt 1. W uzasadnieniu organ wywiódł, że w sprawach dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, stronami postępowania są poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy oraz aktualny właściciel, czy użytkownik albowiem celem tego postępowania jest ustalenie stosunków własnościowych i rozliczeń z tytułu wywłaszczenia pomiędzy tymi podmiotami. Organ podkreślił, że w postępowaniu tym mogą, co prawda brać udział inne podmioty jak najemcy, czy dzierżawcy, ale ich uczestnictwo nie ma charakteru strony. Osoby takie mają interes prawny, ale tylko w tym, aby rozliczenia z tytułu nakładów znalazły się w decyzji o zwrocie nieruchomości, ale i w tym by kwota obciążająca byłych właścicieli na rzecz gminy, Skarbu Państwa odpowiadała zwiększeniu wartości nieruchomości na skutek nakładów. Ich status prawny można porównać jedynie do statusu interwenienta ubocznego w procesie cywilnym, który jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych, które w żaden sposób nie mogą pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony do której się przyłączył. Miasto P. zaś w żadnym zakresie odwołania nie wniosło. Konkludując stwierdzono, że skarżący nie posiadali legitymacji by złożyć odwołanie w niniejszej sprawie, nie posiadali bowiem interesu prawnego, a co za tym idzie przymiotu strony. Treść ich odwołania nie dotyczy wysokości nakładów poniesionych przez nich na zwróconej nieruchomości. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyli Z. L. , E. L. i M. P.. Żądali uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, przekazania sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania. Zarzucili organowi II instancji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez stwierdzenie, że skarżący nie mogą być stroną postępowania o zwrot nieruchomości poprzednim właścicielom z uwagi na brak interesu prawnego. W ich ocenie dopuszczono się też naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie skarżących, która w tym względzie pokrywała się ze stanowiskiem NSA wyrażonej w uchwale z dnia 13 października 2003 r. OPS 6/03 Prok. i Pr. 2003/12/41 dzierżawca nieruchomości ma interes prawny w postępowaniu o zwrot tej nieruchomości w trybie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, skoro w razie ostateczności decyzji w tym przedmiocie jego prawo dzierżawy wygasa. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu powtórzył do tej pory prezentowaną argumentację. Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi. Prokurator Prokuratury Okręgowej w P. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Rację mają skarżący, że w warunkach przedmiotowej sprawy nie sposób odmówić im przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z powyższym przepisem stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Źródłem interesu prawnego jest przepis prawa materialnego kształtujący sytuację prawną tego podmiotu w zakresie stosunku prawnego regulowanego tym przepisem. W postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) źródłem interesu prawnego, uzasadniającym udział dzierżawców w charakterze strony jest przepis art. 138 ust. 2 tejże ustawy. Nie sposób bowiem odmówić przymiotu strony dzierżawcy, skoro w razie ostatecznego zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, prawo dzierżawcy wygasa z mocy prawa po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna. Stosunek dzierżawy na mocy tego przepisu ustaje niezależnie od woli stron. Ostatecznie decyzja o zwrocie wpływa więc wprost na dotychczasową sytuację prawną dzierżawcy przedmiotowej nieruchomości Dzierżawca nie ma możliwości przeciwdziałania utracie swego prawa na jakiejkolwiek innej drodze prawnej. Przeciwdziałanie zatem polegać może jedynie na wykazywaniu w tym postępowaniu, że nie zachodzą przesłanki zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości z art. 137 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz że istnieje przeszkoda o jakiej mowa w art. 229 tejże ustawy. Przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczy w istocie zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości, na mocy wspomnianego art. 137. Skarżący będący dzierżawcami części tej nieruchomości mają interes prawny w tym by uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony. Źródło ich interesu stanowi opisany powyżej przepis art. 138 ust. 2. Nie sposób wiec odmówić im prawa, do wywiedzenia odwołania od decyzji o zwrocie w sytuacji, gdy kwestionują istnienie przesłanek z art. 137 ustawy. Uchyleniu ulec musiało zatem zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności ich odwołania (art. 145 § 1 pkt 1 p.pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Wbrew stanowisku Wojewody o interesie prawnym dzierżawcy nie decyduje poczynienie przez niego nakładów na nieruchomości. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie łączą skutku wygaśnięcia dzierżawy z kwestią nakładów poczynionych przez dzierżawcę.. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda winien nadać bieg odwołaniom skarżących - tj. E. L., Z. L. i M. P., które należy merytorycznie rozpoznać i rozstrzygnąć. Jak w pkt. II orzeczono na podstawie art. 152 ustawy zacytowanej powyżej. Jak w pkt. III orzeczono na zasadzie art. 200 tejże ustawy. /-/ E.Podrazik /-/ St.Małek /-/ A.Łaskarzewska MK