II OZ 402/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. i E. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2005 r., sygn. akt II SA/Sz 922/04 o zwolnieniu Z. i E. D. od wpisu sądowego od złożonego zażalenia w kwocie 100 zł, a w pozostałym zakresie odmawiające zwolnienia oraz o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 19 listopada 2004 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej przez T. J. decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiektu budowlanego. W dniu 19 stycznia 2005 r. uczestnicy postępowania Z. i E. D. złożyli zażalenie na to postanowienie, a wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są bezrobotni bez prawa do zasiłku. Utrzymują się z zasiłków rodzinnych, zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka, co daje łącznie kwotę 703 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżących pozostaje dziewięcioro dzieci, w tym dwoje bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają dom o pow. 54 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,20 ha. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zwolnił Z. i E. D. od wpisu sądowego od złożonego zażalenia w kwocie 100 zł a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia oraz odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż wskazane przez Z. i E. D. okoliczności i przedłożone dowody świadczą, iż nie są oni w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnośnie odmowy ustanowienia adwokata Sąd stwierdził, iż sprawa będąca przedmiotem zażalenia nie jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym w stopniu przekraczającym umiejętności i możliwości obrony swych praw przez wnioskodawców. Ponadto ustawa Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wymaga, aby na etapie wniesienia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji strona była reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. Pismem z dnia 11 marca 2005 r. E. i Z. D. złożyli na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2005 r. zażalenie, w którym wnieśli o przyznanie pomocy prawnej tj. adwokata lub radcy prawnego. Skarżący podnieśli, iż ich przeciwnik procesowy ma do pomocy kilku adwokatów lub radców a oni z powodu nieznajomości procedur nie są w stanie przeciwstawić się im i nawet będąc na rozprawie replikować. Skarżący nie posiadają odpowiednich środków aby bez zagrożenia bytu rodziny zlecić sprawę adwokatowi. Odpowiedź na zażalenie złożył T. J., który wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, gdyż przedstawiony przez uczestników postępowania stan majątkowy nie polega w całości na prawdzie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż Sądowe uzasadnienie odmowy ustanowienia adwokata z tego powodu, iż sprawa nie jest skomplikowana a skarżący poradzą sobie w obronie swych praw bez profesjonalnego zastępcy prawnego jest pozbawione podstawy prawnej i jako takie niedopuszczalne. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia bowiem przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienie adwokata, jedynie od wykazania przez wnioskodawców, iż znajdują się w sytuacji materialnej wskazanej w art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2. Jedyna zatem przesłanka, która decyduje o przyznaniu prawa pomocy ma charakter materialny. Tymczasem Sąd, jak to wskazano wyżej, odmawiając przyznania adwokata nie dokonał właściwej analizy sytuacji materialnej wnioskodawców powołując się bezpodstawnie na brak zasadności ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Należy także zauważyć, iż niejasny wydaje się być punkt I sentencji zaskarżonego postanowienia. Sąd zwalniając bowiem skarżących od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł a w pozostałym zakresie odmawiając tego zwolnienia, nie wskazał w jakim zakresie odmówił tego zwolnienia. Nie wynika to także z akt sprawy. W takiej sytuacji postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2005 r. jako wadliwe należało uchylić. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 185 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.