I SA/Wa 519/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005 r. sprawy ze skargi E.C. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza nieważność decyzji Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych z dnia [...] września 2002 r., nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów, zwana dalej "Centralną Komisją", utrzymała w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2002 r. nr [...] odmawiającą zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Akademii [...] w [...] z dnia [...] marca 2001 r. o nadaniu dr E.C. stopnia naukowego doktora habilitowanego. W uzasadnieniu decyzji Centralna Komisja podała, że Rada Wydziału [...] Akademii [...] w [...] przedstawiła do zatwierdzenia przez Centralną Komisję do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych uchwałę z dnia [...] marca 2001 r. o nadaniu dr [...] E.C. stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk [...] w zakresie [...]. Sekcja Nauk [...] zapoznała się z wnioskiem o zatwierdzenie uchwały, a następnie, po wysłuchaniu recenzentów Centralnej Komisji i po przeprowadzeniu dyskusji, w tajnym głosowaniu odmówiła poparcia tego wniosku (wynik głosowania : za zatwierdzeniem uchwały 7 głosów, przeciw 14, wstrzymujący się 1). Prezydium Centralnej Komisji po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji w dniu [...] września 2002 r. podjęło decyzję o odmowie zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału (wynik głosowania: za zatwierdzeniem uchwały 0 głosów, przeciw 8, wstrzymujących się 0). Centralna Komisja ustaliła, że wynik głosowania w Sekcji wskazuje, iż większość jej członków nie znalazła wystarczających podstaw do uznania, że rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej, której dotyczy przewód habilitacyjny i w związku z tym należało uznać, że nie spełnia ona wymagań określonych w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Uznano, że kandydatka dysponuje dorobkiem naukowym spełniającym wymagania art. 14 ustawy, zatem wszczęcie przewodu habilitacyjnego było uzasadnione. Jednak w toku tego przewodu nie dokonano prawidłowej oceny wartości rozprawy habilitacyjnej w świetle wymagań art. 15 ust. 1. W ocenach recenzentów powołanych przez Radę Wydziału i przez samą Radę Wydziału nie została dostrzeżona większość istotnych wad rozprawy habilitacyjnej, które w ocenie Centralnej Komisji nie pozwalają na uznanie tej rozprawy za spełniającą wymogi ustawowe. Rozprawie habilitacyjnej zarzucono brak oryginalności. Cele, jakie sobie wyznaczyła habilitantka w rozprawie, znalazły już rozwiązanie i odpowiedzi w licznych dotychczasowych badaniach udokumentowanych wieloma publikacjami. Jeden z dwóch powołanych przez Centralną Komisję recenzentów wykazał szczegółowo, że realizacja podjętego tematu obarczona jest zasadniczymi błędami metodycznymi. Zwrócono przy tym uwagę, że rozprawa habilitacyjna, jako studium eksperymentalne, odbiega swym charakterem od większości dorobku naukowego habilitantki, który zarówno w ocenie recenzentów Rady Wydziału, jak i recenzentów Centralnej Komisji, uzyskał pozytywną ocenę. Uzasadniało to odmowę zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego. Pismem z dnia [...] października 2002 r. dr E.C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Centralną Komisję. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Sekcja Nauk [...] po zapoznaniu się z wnioskiem, po wysłuchaniu opinii recenzentów oraz przeprowadzeniu dyskusji z udziałem recenzenta powołanego przez Radę Wydziału, w głosowaniu tajnym, wypowiedziała się przeciw uchyleniu poprzedniej decyzji Centralnej Komisji. Za uchyleniem decyzji głosowało 5 osób, przeciw 25, nikt się nie wstrzymał od głosowania. Prezydium Centralnej Komisji po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji, postanowiło w głosowaniu tajnym utrzymać w mocy poprzednią decyzję z dnia [...] września 2002 r. Wynik głosowania: za utrzymaniem 10, przeciw 1, nikt się nie wstrzymał od głosu. Uznano, że argumenty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie pozwalają w dalszym ciągu uznać, że rozprawa habilitacyjna stanowi znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej – [...], wymagany przepisem art. 15 ust. 1 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych. Postępowanie odwoławcze potwierdziło zasadność zarzutów wysuniętych w poprzednim postępowaniu. Starannie i szczegółowo przedstawił je i uzasadnił recenzent Centralnej Komisji będący jednym z najwybitniejszych w skali międzynarodowej znawców mechanizmów [...], a więc tej problematyki, której jest poświęcona rozprawa habilitacyjna. Postępowanie w Sekcji wykazało, że rozprawa habilitacyjna zawiera zasadnicze błędy metodyczne, które sprawiają, że przeprowadzone przez habilitantkę badania nie mogły dostarczyć odpowiedzi na założone cele rozprawy. Użyty do badań model doświadczalny przesądził o tym, że nie można było osiągnąć rozwiązania zaprojektowanego problemu naukowego. W rozprawie nie przedstawiono oryginalnych zapisów przeprowadzonych eksperymentów, co w istotny sposób uniemożliwia weryfikację przedstawionych wyników. Na zasadnicze błędy metodologiczne rozprawy nie zwrócili uwagi ci recenzenci, którzy opiniując tę rozprawę przedstawili pozytywną konkluzję swych opinii, bowiem nie dokonali analizy poprawności przeprowadzonych badań. Recenzent Rady Wydziału uczestniczący w posiedzeniu Sekcji, dopiero po zapoznaniu się z analizą dokonaną przez recenzentów Centralnej Komisji, w pełni zgodził się z zarzutami dotyczącymi nieprawidłowego przeprowadzenia eksperymentów wykorzystanych w rozprawie. Skargę na ostateczną decyzję Centralnej Komisji złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dr E.C. wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: - art. 73 i 75 kpa w zw. z zart. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych przez uniemożliwienie stronie przeglądania akt w jej sprawie, - art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych przez nieuzasadnioną przewlekłość procedury administracyjnej: - art. 18 ust. 1 w/w ustawy przez naruszenie zasady tajności głosowania, - art. 30 ust. 1 przez nieuzasadnione zwolnienie recenzentów od wydania opinii o rozprawie habilitacyjnej. Podniesione zarzuty poparte zostały następującą argumentacją: Postępowanie administracyjne charakteryzuje się brakiem równości stron. Niemniej jednak stronie słabszej, tj. obywatelowi, przyznaje się prawo przeglądania akt sprawy w każdym stadium postępowania, co wiąże się z jawnością procesu. Wprawdzie § 14 statutu Centralnej Komisji stanowi, że postępowanie przed Komisją jest niejawne, niemniej wątpliwe jest, czy jest to równoznaczne z zakazem zapoznania strony z dokumentami wydanymi w jej sprawie. Art. 29 ustawy pozwala na odpowiednie stosowanie do postępowania przed Centralną Komisją przepisów kpa, dlatego skarżąca powinna mieć prawo wglądu w akta swojej sprawy. Wynika to z zasady jawności postępowania, która jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Ta zasada została w niniejszej sprawie naruszona. Niemal trzykrotnie został przekroczony sześciomiesięczny termin rozpatrzenia sprawy o zatwierdzenie uchwały Rady Wydziału. Postępowanie przed Centralną Komisją trwało 17 miesięcy. Centralna Komisja nie kierowała do skarżącej żadnych pism informujących o fakcie przedłużania się postępowania. Także postępowanie odwoławcze zostało znacznie wydłużone, toczyło się bowiem nie 4 a 14 miesięcy. W załatwianiu sprawy doszło do naruszenia § 7 Statutu Centralnej Komisji, zgodnie z którym do zatwierdzenia uchwał dochodzi w głosowaniu tajnym. Decyzję negatywną w sprawie habilitacji skarżącej Prezydium Centralnej Komisji podjęło w tajnym głosowaniu w dniu [...] września 2002 r. Tymczasem w piśmie z dnia [...] września 2002 r. Przewodniczący Komisji stwierdził, że "w postępowaniu odwoławczym powołamy nowego recenzenta, zaprosimy na posiedzenie Sekcji Nauk [...] recenzentów Rady Wydziału i umożliwimy im dyskusję z recenzentami Centralnej Komisji, co pozwoli ostatecznie zweryfikować słuszność zarzutów pod adresem rozprawy habilitacyjnej dr C.". Z tej wypowiedzi wynika, że Przewodniczącemu Centralnej Komisji znany był wynik sprawy na dwa miesiące przed tajnym głosowaniem. Zdaniem skarżącej oznacza to pogwałcenie zasady tajności głosowania. Poważne wątpliwości skarżącej budzi kwestia powoływania recenzentów Centralnej Komisji. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. wynika, że sekcja podejmuje decyzje po zasięgnięciu opinii co najmniej jednego recenzenta. Jeżeli co najmniej jedna opinia jest negatywna, sekcja powołuje recenzenta spoza składu Centralnej Komisji. Natomiast § 9 Statutu Centralnej Komisji precyzuje, że powoływanie recenzentów zwykłych i dodatkowych powinno dokonać się przed powzięciem uchwały w danej sprawie. Sprawa skarżącej nie stanęła na posiedzeniu Sekcji [...] od czerwca 2001 do czerwca 2002, a mimo to wybranych zostało pięciu recenzentów. W ocenie skarżącej jest to bezwzględne naruszenie ustawy i statutu. Ponadto pięciu z kolejno powoływanych przez Centralną Komisję recenzentów zrezygnowało z wydania opinii. Tylko jeden z nich podał przyczynę rezygnacji, aczkolwiek równocześnie zgłosił przystąpienie do opracowywania opinii w innej sprawie. Jest to równoznaczne z lekceważącym traktowaniem ustawowego przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych stanowiącego, że przyjęcie funkcji recenzenta w przewodzie habilitacyjnym jest obowiązkiem nauczyciela akademickiego lub innego pracownika naukowego. Tylko w uzasadnionych przypadkach może on być z obowiązku tego zwolniony. Rezygnacje w niniejszej sprawie oznaczają lekceważące i krzywdzące dla skarżącej podejście pracowników nauki, którzy o rezygnacji powiadamiali po upływie długiego okresu np. po 3 miesiącach. Jest niedopuszczalnym, aby Przewodniczący Centralnej Komisji był tak bezradny wobec naruszania prawa. Do Komisji bowiem należy ocena, czy przyczyny odmowy sporządzenia opinii są uzasadnione. Ponadto podczas ponownego rozpatrywania sprawy nie odniesiono się do pozytywnej recenzji prof. R., która bardzo pozytywnie wypowiedziała się na temat pracy habilitacyjnej. W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja podtrzymała stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniosła o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Centralna Komisja wskazała, że są one nieuzasadnione. Nie doszło do naruszenia przepisów kpa o dostępie strony do dokumentów postępowania. Przepisy kpa stosuje się do postępowania przez Centralną Komisją odpowiednio jedynie w sprawach nieuregulowanych w ustawie. Ta zaś sprawa jest uregulowania w art. 17 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych oraz w § 14 Statutu Centralnej Komisji. Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 18 ust. 1 ustawy bowiem głosowanie zarówno Sekcji Nauk [...] jak i Prezydium Centralnej Komisji miało charakter tajny. Nietrafny jest także zarzut nieuzasadnionego zwolnienia recenzentów z wydania opinii. W niniejszej sprawie aż pięciu recenzentów odmówiło wydania opinii. Jeden recenzent – prof dr hab. W.R. zrezygnowała z funkcji recenzenta już po opracowaniu opinii. Wszystkie osoby uzasadniały swoją odmowę podjęcia się funkcji recenzenta brakiem kompetencji do wydania opinii na temat rozprawy habilitacyjnej skarżącej. Jeśli chodzi natomiast o zarzut przekroczenia terminów przewidzianych w art. 17 ustawy, Centralna Komisja przyznała, że istotnie termin ten został przekroczony, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić, chociaż z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Postępowanie w sprawie zatwierdzenia uchwały Rady Wydziału [...] Akademii [...] w [...] o nadaniu dr E.C. stopnia naukowego doktora habilitowanego toczyło się z zastosowaniem zasad przewidzianych w ustawie z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Zgodnie jednak z art. 29 ust. 1 ustawy, w zakresie w niej nieuregulowanym, do postępowania w sprawach nadania tytułu naukowego lub stopni naukowych, stosuje się odpowiednio przepisy kpa. W postępowaniu przed Centralną Komisją znajduje w pełni zastosowanie zasada dwuinstancyjności, która w przypadkach, gdy do wydania decyzji w sprawie właściwy jest minister albo inny organ pełniący funkcję organu centralnego, realizowana jest przez przyznanie stronie prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przypadku Centralnej Komisji, na mocy art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r., prawo to przysługuje radzie wydziału albo radzie innej jednostki organizacyjnej uprawnionej do nadania stopnia naukowego, a także osobie ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego. Do wniosku mają zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (art. 127 § 3 kpa). Podkreślić należy, iż istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy w pełnym jej zakresie. Kontrola instancyjna organu odwoławczego obejmuje więc zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji jak i ocenę przez ten organ stanu faktycznego sprawy. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez Centralną Komisję tej zasady. Zaskarżoną decyzją Centralna Komisja utrzymała bowiem w mocy decyzję Komisji z dnia [...] września 2002 r., która jest dotknięta wadą skutkującą nieważnością, bowiem została wydana przez osoby, które nie są organem właściwym do wydania decyzji w sprawie zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego (art. 156 § 1 pkt 1 kpa). Zważyć należy, że zgodnie z § 13 ust. 1 Statutu Centralnej Komisji wnioski w sprawach o nadanie tytułu naukowego i stopni naukowych rozpatruje Prezydium Komisji będące jej organem zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy. Skład Prezydium ustalany jest zgodnie z § 1 Statutu. Nie wiadomo, ilu członków liczyło Prezydium Centralnej Komisji w dniu wydania decyzji przez Centralną Komisję, tj. w dniu [...] września 2002 r. (do akt sprawy dołączono jedynie dane co do składu Prezydium w kadencji 2003-2005). Z liczby osób wymienionych w decyzji z dnia [...] września 2002 r. jako skład Prezydium Centralnej Komisji wynika, że Prezydium było 10-osobowe. Decyzję Centralnej Komisji z dnia [...] września 2002 r podpisało jednak tylko 8 członków tego organu. Dwie osoby nie podpisały decyzji, a obok ich nazwisk zamieszczono adnotacje "nieob.". Należy zauważyć, że decyzje wydawane przez organ kolegialny stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji - zgodnie z art. 107 § 1 kpa. Niezgodny ze statutem skład organu kolegialnego oznacza, że doszło do naruszenia przepisów o właściwości, gdyż organem właściwym w sprawie jest tylko organ działający we właściwym składzie osobowym. Taki stan rzeczy oznacza, że decyzja z dnia [...] września 2002 r., jako wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Decyzja taka ponadto rażąco narusza prawo. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1992 r. III AZP 17/92 (OSNCP 1993/3/25), a także w bogatym w tej kwestii orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym m. in. w wyroku z dnia 2 marca 1988 r. sygn. akt SA/Ka 1187/87 (ONSA 1988/2/58 przyjmuje się, iż niezgodny z przepisami prawa procesowego lub ustrojowego skład kolegialnego organu administracji powoduje, że decyzję administracyjną wydaną przez taki skład organu, uznać należy za wydaną z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2000 r. sygn. akt I SA 1109/00, (nie publ.) i z dnia 27 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 455/02 (Wokanda 2003/7-8/76), a także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003 r. sygn. akt III RN 135/03, (OSNP 2004/16/274) ustalono, iż z uwagi na to, że organ kolegialny działa in corpore, podpis powinien być złożony przez wszystkich członków organu kolegialnego. A zatem decyzja organu kolegialnego podpisana przez niektórych tylko członków Prezydium Centralnej Komisji jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 kpa). W związku z powyższym Sąd stwierdził nieważność decyzji Centralnej Komisji z dnia [...] września 2002 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Natomiast co do zaskarżonej decyzji uznać należało, że Centralna Komisja utrzymując w mocy decyzję wadliwą dopuściła się naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 17 ust. 1 i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Z tych też względów zaskarżona decyzja Centralnej Komisji podlegała uchyleniu. Stwierdzenie powyższych wad decyzji wydanych przez Centralną Komisję nie oznacza, że zasadne są zarzuty skargi. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 73 i 75 kpa w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych przez uniemożliwienie skarżącej przeglądania akt przed wydaniem decyzji. Zgodnie z § 14 Statutu Centralnej Komisji postępowanie do chwili wydania decyzji ma charakter niejawny. Oznacza to, że w tym zakresie wyłączeniu podlegają przepisy kpa odnoszące się do udziału w postępowaniu stron tego postępowania i wszystkich pozostałych osób zainteresowanych jego wynikiem. Prawo do uczestniczenia w postępowaniu przed Centralną Komisją ustawa przyznaje w art. 17 ust.2 (obecnie art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003 r.) tylko recenzentom powołanym przez Radę Wydziału. Osoba ubiegająca się o nadanie stopnia naukowego ma jedynie prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 17 ust. 2). Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych wskutek przewlekłości postępowania mógłby być rozważany w przypadku wniesienia skargi na bezczynność organu. Przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie jest widoczna, jednak nie może to mieć wpływu na wynik sprawy. W świetle argumentacji skargi nie jest zrozumiały podniesiony w niej zarzut uchybienia zasadzie tajności głosowania. Sąd nie dopatrzył się naruszenia tej zasady w przytoczonej w skardze treści pisma Przewodniczącego Centralnej Komisji z dnia [...] września 2002 r. W szczególności z treści tej nie wynika, że Przewodniczącemu Centralnej Komisji znany był wynik sprawy na dwa miesiące przed tajnym głosowaniem. Można co najwyżej uznać za niezręczne mówienie o postępowaniu odwoławczym w czasie, gdy nie doszło jeszcze do rozstrzygnięcia w sprawie. Nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy. Sposób powoływania recenzentów przez Centralną Komisję nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń, jeśli zaś chodzi o składane przez niektórych recenzentów rezygnacje z wydania opinii, nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż doszło w tym zakresie do naruszenia przez Centralną Komisję art. 30 ust. 1 ustawy (nb. w każdym z przypadków rezygnacja była opatrzona stosownym uzasadnieniem). Mając zatem na względzie wyłącznie wady zaistniałe przy wydawaniu decyzji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku