II SA/Kr 572/01

WyrokWSA w Krakowie2005-05-19

Skład orzekający: Tadeusz Woś, Wojciech Jakimowicz, Dorota Pędziwilk-Moskal

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, powstałe na gruncie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, może zostać uwzględnione, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej?
Ratio decidendi
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (1 stycznia 1998 r.) na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Fakt ustanowienia i ujawnienia prawa użytkowania wieczystego stanowi bezwzględną negatywną przesłankę odmowy zwrotu nieruchomości, niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona.
Stan faktyczny
Skarżący domagali się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele budowy Domu Studenckiego. Organ I instancji (Prezydent Miasta) odmówił zwrotu, a Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Organy ustaliły, że nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w 1975 r., a następnie na działkach powstałych z tej nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz Politechniki w 1990 r., które zostało wpisane do księgi wieczystej w 1995 r. Skarżący zarzucili błędy w identyfikacji działek oraz wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego w wyniku wcześniejszego orzeczenia NSA. Pełnomocnik skarżących podniósł również zarzuty dotyczące niezgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Konstytucją RP.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Woś / spr. / Sędziowie : AWSA Wojciech Jakimowicz WSA Dorota Pędziwilk-Moskal / del. / Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005 r. sprawy ze skargi Z. B. i J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 9 stycznia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddala- II SA/Kr 572/01 Uzasadnienie Decyzją z dnia 9.01.2001 r., znak: [...] , Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania Z. B. i J. S. od decyzji Prezydenta Miasta [...] - miasta na prawach powiatu z [...] .10.2000 r., znak: [...] , orzekającej o odmowie zwrotu na rzecz odwołujących się działki nr [...] oraz części działek nr [...] i [...] - odpowiadających wywłaszczonej parceli gruntowej [...] , położonej w obrębie geodezyjnym [...] [...] , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził co następuje: organ I instancji w toku prowadzonego postępowania ustalił, że parcela gruntowa [...] została nabyta przez Skarb Państwa od K. S. i J. S. umową sprzedaży z dnia [...] .12.1975 r. zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w celu zagospodarowania terenu Domu Studenckiego nr [...] w Miasteczku Studenckim [...] . Jak wykazała dokumentacja geodezyjna dołączona do wniosku o zwrot nieruchomości oraz ustalenia poczynione przez Prezydenta Miasta [...] w toku postępowania w I instancji, działki nr [...] , [...] i [...] powstały w toku wielokrotnych podziałów działki ewidencyjnej nr [...], która z kolei powstała w wyniku podziału działki nr [...] na działkę nr [...] , [...] i przedmiotową działkę nr [...] . Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej Kw [...] , działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Politechniki [...]. Wpisu prawa użytkowania wieczystego dokonano w dniu [...].04.1995 r. na wniosek z dnia [...].11.1994 r. Umową przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z [...].06.2000 r. Politechnika [...] przeniosła przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...] na rzecz [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W związku z powyższym nieuzasadnione są zarzuty podniesione w odwołaniu, że organ I instancji nie ustalił w sposób prawidłowy przedmiotu postępowania oraz że w odniesieniu do działek objętych decyzją organu 1 instancji prawo użytkowania wieczystego nie istnieje, ponieważ zostało ono rozwiązane decyzją Kierownika Urzędu -Rejonowego w [...] z dnia [...] .12.1995 r., znak: [...] , utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] .04.1996 r., znak: [...] , w stosunku do której Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie oddalił skargę wyrokiem z dnia 17.10.1997 r., sygn. akt II SA/Kr 1397/97. Przedmiotem powyższych decyzji była bowiem część działki nr [...] (działka nr [...] ), odpowiadająca części wywłaszczonych parcel gruntowych 1. kat. [...] i 1. kat. [...] (działka nr [...] ). W związku z powyższymi ustaleniami - w ocenie Wojewody [...] -trafny jest pogląd wyrażony przez Prezydenta Miasta [...] w jego decyzji, iż zgodnie z postanowieniami art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego uzasadnia konieczność odmowy zwrotu nieruchomości, co uczynił Prezydent Miasta [...] w swojej decyzji. Ustawodawca na podstawie art. 229, art. 136 ust. 3 i art. 242 ustawy o gospodarce nieruchomościami utworzył normę prawną, zgodnie z którą poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a więc przed dniem 1.01.1998 r. na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Politechnika [...] jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 26.04.1995 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. B. i J. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] . Zarzuci-że w decyzji tej oraz w decyzji Prezydenta Miasta [...] nie została w sposób prawidłowy dokonana identyfikacja działek objętych postępowaniem o zwrot, co było niezbędne ze względu na brak stosownych aktualnych wpisów w księgach wieczystych dotyczących parceli gruntowej 1. kat. [...]. Ich zdaniem w stosunku do przedmiotowych działek w rezultacie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, sygn. akt II SA 1397/97 nastąpiło wygaszenie prawa użytkowania wieczystego. Zarzuty skargi zostały rozszerzone i zmodyfikowane w piśmie uzupełniającym skargę przedłożonym przez pełnomocnika skarżących w dniu [...] .06.2001 r. W piśmie tym pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przedstawienie przez sąd Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 2 Konstytucji. Zdaniem pełnomocnika skarżących: - art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może znaleźć zastosowania w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, ponieważ roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości przysługiwało skarżącemu na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) i roszczenie to było wówczas bezwarunkowe w tym sensie, ze ustawa ta nie przewidywała ograniczeń zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obecnie przewiduje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wniosek o zwrot nieruchomości J. S. złożył zaś w dniu [...] .12.1994 r. W ocenie pełnomocnika skarżących art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie wyłącznie do roszczeń z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które powstały po wejściu jej w życie, tj. po dniu 31.12.1997 r. Z tą chwilą byt roszczeń powstałych przed tą datą, opartych na postanowieniach art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie uległ unicestwieniu, ponieważ ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przepisu, który powodowałby ich wygaśnięcie. Dokonując wykładni przepisów ustawy późniejszej należy kierować się zasadą ochrony praw nabytych, które to prawa chroni art. 2 Konstytucji, statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego; - na wypadek gdyby Sąd nie podzielił przedstawionego wyżej rozumowania pełnomocnik skarżących podniósł, że odmienna wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych. Oznaczałaby bowiem, ustawodawca dopuścił sytuację, w której roszczenie powstałe na gruncie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości niezależnie od woli podmiotu uprawnionego, a jedynie zależnie od działań podmiotów trzecich zostałoby unicestwione. Oznaczałoby to, że w konsekwencji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych, zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, a zatem jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji. W związku z powyższym, zdaniem pełnomocnika skarżących w oparciu o art. 8 ust. 2 Konstytucji uzasadniony jest ewentualny wniosek o niestosowanie w niniejszej sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako sprzecznego z art. 2 Konstytucji. Dopuszczalność bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego; - na wypadek, gdyby Sąd znalazł przeszkody w bezpośrednim zastosowaniu art. 2 Konstytucji w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji, zdaniem pełnomocnika skarżących uzasadniony jest ewentualny wniosek o wystąpienie w oparciu o art. 8 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z pytaniem prawnym co do zgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Konstytucją w zakresie jego zastosowania do roszczeń powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W kolejnym piśmie uzupełniającym skargę z dnia 18.01.2005 r. pełnomocnik skarżących uzupełnił swoją argumentację w następującym zakresie: - powołując się i cytując in extenso literaturę i orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że - na tle postanowień art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą, kiedy zaistnieje przesłanka przewidziana w tym przepisie, a więc gdy nieruchomość staje się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Jednocześnie uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mają charakter cywilnoprawny. W związku z powyższym nie ma znaczenia, kiedy zostanie złożony wniosek o zwrot nieruchomości, a mianowicie przed, czy też po wydaniu decyzji o jej "uwłaszczeniu". Nawiązując do orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, że również złożenie wniosku o zwrot nieruchomości po 5 grudnia 1990 r. (lub 27.09.1990 r.; datą wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym) wyłącza możliwość uwłaszczenia nią określonych podmiotów i jeśli w tej dacie nieruchomość była zbędna na cel, na jaki ją wywłaszczono przekształcenie zarządu w prawo użytkowania wieczystego nie następowało. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o je oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na zarzuty podniesione skardze (w pierwszym piśmie wniesionym przez Z. B. i J. S.) wyjaśnił, że w sprawie niewątpliwie znajduje zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ na przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] .01.1998 r. istniało prawo użytkowania wieczystego a Politechnika [...] jest osoba trzecią w rozumieniu tego przepisu. W związku z powyższym nie zachodziła potrzeba badania, czy w sprawie zaistniały przesłanki do jej zwrotu określone w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnośnie do zarzutu nieustalenia przedmiotu postępowania poprzez niewyjaśnienie, czy w odniesieniu do działki nr [...] oraz części działek nr [...] i [...] - odpowiadających wywłaszczonej parceli gruntowej [...] - nie nastąpiło w latach ubiegłych wygaszenie użytkowania wieczystego Wojewoda [...] podniósł, że w świetle wnikliwie przeprowadzonego przez organy administracji publicznej obu instancji postępowania wyjaśniającego nie budzi wątpliwości, że Politechnika [...] zachowała prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowych działek, wywodzących się z parceli gruntowej 1. kat. 913/3. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: zarzuty podniesione w skardze oraz w pismach pełnomocnika skarżących uzupełniających skargę nie są zasadne i nie mogły być Sąd uwzględnione: 1. Przede wszystkim podnieść należy, że zarzuty podniesione w skardze w jej pierwotnym brzmieniu nadanym jej przez same strony postępowania administracyjnego (które nie znalazły następnie potwierdzenia w dwu pismach uzupełniających skargę pełnomocnika skarżących), iż organy administracji publicznej nie dokonały wystarczającej identyfikacji przedmiotu postępowania, a w odniesieniu do działek, w stosunku do których toczyło się postępowanie o ich zwrot zakończone zaskarżoną decyzją, przed dniem 1.01.1998 r. nastąpiło rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego, nie znajdują potwierdzenia w świetle ustaleń poczynionych przez Prezydenta Miasta [...] orzekającego w I instancji (k. 126-127 akt sprawy administracyjnej) oraz w prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] dowodzie z dokumentów - odpisu z księgi wieczystej Nr [...] (vide odrębna teczka akt Dostępowania sądowego). W świetle tych ustaleń nie budzi wątpliwości, że działka nr [...] oraz części działek nr [...] i [...] , powstałe z wielokrotnych podziałów działki nr [...] , która to działka powstała z nabytej przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) parceli gruntowej 1. kat. [...] , w dniu wejścia w życie ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), tj. w dniu [...] .01.1998 r. pozostawały w użytkowaniu wieczystym Politechniki [...] i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej. Prawo użytkowania wieczystego Politechnika [...] nabyła z mocy prawa na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym z dniem wejścia w życie tej ustawy, t.j. z dniem 27 września 1990 r., a prawo to zostało wpisane do prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej nr [...] w dniu [...] .04.1995 r. na wniosek z [...] .11.1994 r.(por. k. 126-127 akt postępowania administracyjnego i odpis z księgi wieczystej Nr [...] ; vide akta postępowania sądowego). 2. Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.03.2000 r., sygn. akt I SA 603/99, LEX nr 54430, art. 182 ust. 1 w pkt 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi, że z dniem wejścia w życie tej ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i urządzenia znajdujące się na tych gruntach stają się jej własnością. Według zaś ust. 2 tego artykułu, przepisy ust. 1 - przekształcenie zarządu w użytkowanie wieczyste - nie naruszają praw osób trzecich z wyłączeniem Skarbu Państwa. Przepisy tej ustawy ani żadnego innego aktu prawnego nie wymagają w tym przypadku potwierdzenia powstania tego prawa w postępowaniu administracyjnym kończonym decyzją o charakterze deklaratoryjnym, jak to miało na przykład miejsce w odniesieniu do uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29.09.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a obecnie w oparciu o art. 200 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracyjny rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która pozostawała w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym w zarządzie uczelni, nie może w tej sprawie (zwrotu nieruchomości) wyrażać poglądów, czy uczelnia skutecznie nabyła prawo użytkowania wieczystego czy nie, ponieważ ustawa nie upoważniła go do tego, nie przewidując prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia przekształcenia prawa zarządu uczelni do gruntu w użytkowanie wieczyste. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w powołanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] wywody pełnomocnika skarżących zawarte w jego piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] .01.2005 r. Organy orzekające w sprawie zwrotu przedmiotowych działek obowiązane były respektować stan prawny nieruchomości, a więc fakt, że nieruchomość ta obciążona była w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w dniu [...] .01.1998 r. prawem użytkowania wieczystego. 3. Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy, a więc przed dniem [...].01.1998 r. na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W świetle postanowień art. 229 tej ustawy fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i wpisania go do księgi wieczystej powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie może być uwzględnione, stanowi więc bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organy administracji publicznej są zobowiązane do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona. Nie ma przy tym znaczenia że w świetle art. 182 ust. 1 ustawy z 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym przedmiotowa nieruchomość z dniem [...] .09.1990 r. (dniem wejścia w życie tej ustawy) "stalą się przedmiotem użytkowania wieczystego", a art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami formułujący negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości mówi, że "prawo to zostało na nieruchomości "stanowione". Niewątpliwie ratio tego ostatniego przepisu - niezależnie od tego w jakiej formie prawnej (umowy cywilnoprawnej, czy też decyzji administracyjnej, względnie wprost z mocy prawa; jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) nastąpiło nabycie prawa użytkowania wieczystego - jest niedopuszczalność zwrotu takiej, obciążonej tym prawem nieruchomości. 4. Nie można zaakceptować poglądów wyrażonych przez pełnomocnika skarżących w jego piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] .06.2001 r., jakoby art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajdował zastosowanie wyłącznie do roszczeń z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które powstały po wejściu jej w życie, tj. po dniu 31.12.1997 r. i nie znajdował zastosowania do roszczeń o zwrot nieruchomość powstałych przed tą datą, opartych na postanowieniach art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponieważ ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przepisu, który powodowałby ich wygaśnięcie, i to z dwu względów: - po pierwsze, jako całkowicie bezzasadne należy ocenić twierdzenie pełnomocnika skarżących, jakoby pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości przysługujące na podstawie art. 69 ust. 1 tej ustawy było bezwarunkowe w tym sensie, że ustawa ta nie przewidywała ograniczeń zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obecnie przewiduje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Problem praw osób trzecich do wywłaszczonej nieruchomości jako ewentualna przeszkoda w jej zwrocie był w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dwukrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (w uchwałach z 23.09.1993 r., III AZP 13/93, niepubl. i z 22.12.1993 r., III AZP 24/93, PUG 7-8/1994, s. 32 i n.; porównaj również wcześniejszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - OZ w Katowicach z 27.06.1991 r., SA/Ka 60/91, OSP 7-8/1993, póz. 147, w którym sąd ten brak "władania" nieruchomością wywłaszczoną uznał za przesłankę bezprzedmiotowości rozstrzygnięcia (negatywnego lub pozytywnego) ojej zwrocie). W uchwale z 23.09.1993 r. Sąd Najwyższy orzekł, że organ administracyjny może orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością, zaś w uchwale z 22. 12. 1993 r. expressis verbis uznał, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 23.09.1993 i expressis verbis w uchwale z 22.12.1993 r., że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego należy podzielić (jego krytyka w literaturze dotyczyła zupełnie innych kwestii, które nie pozostają w związku z rozpoznawaną sprawą; por. T. Woś: Wywłaszczenie nieruchomości i jej zwrot, Poznań-Kluczbork 1995, s. 182-183 i Z. Truszkiewicz [w:] Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości, Poznań-Kluczbork 1994, s. 273-274). Przyjęcie odmiennej konstrukcji prowadziłoby bowiem do sytuacji, że nieruchomość, która przestała być własnością Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle postanowień art. 232 § 1 kodeksu cywilnego nie jest dopuszczalne. Oznacza to, że cała argumentacja pełnomocnika skarżących, jakoby pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości skarżący "nabyli prawo" do zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest chybiona, a cała dalsza jego argumentacja odwołująca się do konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych jest bezprzedmiotowa; - po drugie, postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości zostało wszczęte wskutek złożenia wniosku przez J. S. o zwrot między innymi parceli gruntowej 1. kat. [...] w dniu [...] .12.1994 r., a więc pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Norma z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawarta jest w dziale VII tej ustawy zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Z istoty przepisów przejściowych wynika, że dotyczą one regulacji spraw administracyjnych istniejących "na styku" obowiązywania dwu ustaw - w rozważanej sprawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym ustawodawca może przyjąć trzy możliwe rozwiązania normatywne. Może przyjąć, że postępowania toczące się w dniu wejścia w życie nowej ustawy będą kontynuowane na podstawie dotychczasowych przepisów aż do ich zakończenia ostateczną decyzją, albo (w przypadku, kiedy postępowanie w dniu wejścia w życie nowej ustawy toczy się przed organem I instancji) tylko do zakończenia postępowania w tej instancji. Może również wybrać rozwiązanie odmienne, a mianowicie postanowić, że sprawy wszczęte pod rządami starej ustawy, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowej ustawy prowadzi się na podstawie przepisów tej nowej ustawy. To ostatnie rozwiązanie expressis verbis wybrał ustawodawca w art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to - w połączeniu z normą zawartą w art. 229 tej ustawy -że ustawodawca sformułował następującą dyrektywę normatywną dla organów prowadzących postępowanie w sprawie o zwrot nieruchomości, które zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami: postępowania takie prowadzi się na podstawie przepisów tej ustawy, a więc również na podstawie art. 229, a ten zawiera unormowanie, zgodnie z którym ustanowienie na nieruchomości przed dniem [...] .01.1998 r. prawa użytkowania wieczystego i wpisanie go do księgi wieczystej powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie może być uwzględnione; stanowi bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organy administracji publicznej są zobowiązane do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona. Przyjęcie odmiennej - sugerowanej przez pełnomocnika skarżących - wykładni postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu. W związku powyższymi ustaleniami Sąd nie podziela poglądu pełnomocnika skarżących, by regulacja zawarta w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami -jeśli się uwzględni postanowienia jej art. 233 - stanowiła złamanie konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych, zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, a zatem by była sprzeczna z art. 2 Konstytucji. 5. W konsekwencji powyższych ustaleń nie ma podstaw do przyjęcia, by organy administracyjne orzekające w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją miały prawo do jej rozstrzygnięcia z pominięciem postanowień art. 229 ustawy o gospodarce • ruchomościami, co wnioskuje pełnomocnik skarżących. 6. Z tych samych względów nie jest zasadny wniosek pełnomocnika skarżących, by sąd administracyjny wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami Konstytucją. Mając na uwadze powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło