II SA/Sz 118/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Gebel Asesor WSA Kazimierz Maczewski /spr./ Protokolant Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego o d d a l a skargę Podaniem z dnia [...] r. J. C. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie mu pomocy finansowej bezzwrotnej na zakup żywności dietetycznej ubogocholesterolowej oraz obuwia jesiennego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał J. C. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności dietetycznej i częściowe pokrycie kosztów zakupu obuwia jesiennego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z uwagi na fakt, iż świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający – przyznana pomoc finansowa jest jedynie uzupełnieniem i nie zaspokaja wszystkich potrzeb w pełnym zakresie i w pełnej wysokości, bowiem środki którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej są ograniczone. Od tej decyzji J. C. złożył odwołanie, podnosząc iż decyzja ta jest dla niego krzywdząca oraz zarzucił nieprawidłowości w działalności MOPS. Ponadto odwołujący się zarzucił, że "decyzja dyrektora MOPS zawarta w informacji z dnia [...] r." nie zawierała pouczenia o środku odwoławczym. Po rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 z 1998 r., poz. 414 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji - odnosząc się do zarzutu odwołania, iż informacja organu I instancji zawarta w piśmie nr [...] z dnia [...] r. nie zawierała pouczenia o środku odwoławczym - organ II instancji stwierdził, że informacja ta nie jest decyzją w rozumieniu art. 104 k.p.a. i z tych powodów nie mogła zawierać klauzuli o środku odwoławczym. Pismo to stanowi jedynie informację, a jej forma jest zgodna z art. 64 § 2 k.p.a. Odnosząc się do zasadniczej treści odwołania (zawartej w punkcie 2) organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przyznając pomoc w postaci zasiłku celowego uwzględnił trudną sytuację bytową J. C. Zdając sobie sprawę, że przyznana pomoc jedynie w części zaspokoić może potrzeby wnioskodawcy organ II instancji wskazał, że należy także mieć na względzie fakt, iż przyznana pomoc w postaci zasiłku celowego uzależniona jest od wielkości posiadanych przez organ środków finansowych. Pomoc ta ma charakter nieobowiązkowy, a to iż osoba występująca o zasiłek spełnia ustawowe warunki wynikające z art. 4 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie oznacza, że pomoc ta musi być przyznana automatycznie i zaspokajać ma w pełnym zakresie zgłoszone potrzeby. Organ odwoławczy podkreślił też, że zgodnie z art. 1 ustawy, pomoc społeczna ma celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Ponadto wnioskodawca nie wykazał, iż podejmuje jakiekolwiek starania w kierunku poprawy własnej sytuacji we własnym zakresie, tym bardziej, iż wobec śmierci w dniu [...] r. niepełnosprawnej ciotki – M. Z, nad którą J. C. sprawował osobistą opiekę, ustała przeszkoda w podjęciu zatrudnienia i poprawienia jego sytuacji bytowej. W związku z tym organ odwoławczy wyjaśnił, iż zadaniem Państwa nie jest wyręczanie obywateli w rozwiązywaniu ich problemów materialnych, a jedynie wspieranie, gdy ich trudna sytuacja bytowa przejściowo tego wymaga. Kolegium wyjaśniło również, że to jakie kwoty z przyznanej pomocy zostaną przeznaczone na określony cel, zależy wyłącznie od decyzji świadczeniobiorcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. C. podniósł, że zaskarżona decyzja działa na jego szkodę, godzi w poczucie sprawiedliwości społecznej oraz narusza zaufanie do organów administracji państwowej. W uzasadnieniu skargi J. C. zarzucił, iż organ odwoławczy nie poddał analizie zgromadzonego materiału dowodowego i nie uwzględnił faktu, że sprawowanie przez niego bezpośredniej całodobowej opieki nad leżącą, wymagającą opieki i pomocy w zakresie samoobsługi M. Z, miało wpływ na powstanie zadłużenia skarżącego (co w efekcie doprowadziło do wyłączenia prądu, zdjęcia licznika gazu i utraty spółdzielczego mieszkania lokatorskiego). Zdaniem skarżącego, organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że fakt sprawowania osobistej opieki nad chorą ciotką całkowicie uniemożliwił mu osiąganie jakichkolwiek dochodów, co spowodowało jego zadłużenie – tym bardziej, iż MOPS nie udzielił M. Z. pomocy w postaci usług socjalnych oraz odmówił skarżącemu pomocy finansowej z tytułu sprawowania opieki nad ciotką. Ponadto skarżący zarzucił nieprawidłowości w postępowaniu organu I instancji oraz niewskazanie w decyzji o przyznaniu zasiłku, jaka kwota przypada na zakup żywności, a jaka na zakup obuwia. Skarżący uważa także, iż z chwilą śmierci M. Z. obowiązkiem MOPS było udzieleniu mu konkretnego wsparcia, informacji prawnych i niezbędnych wskazówek. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Sąd administracyjny, w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 tejże ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie doszło do naruszenia prawa. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu". Jednocześnie w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł - zgodnie z obwieszczeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 kwietnia 2003 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji oraz kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalenia wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2003 r. (M.P. Nr 21, poz. 326). W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że dochody J. C. nie przekraczają minimum dochodowego określonego przepisami, a nadto, że istnieje konieczność zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego i dlatego został mu przyznany zasiłek celowy w kwocie [...] złotych na dofinansowanie do zakupu żywności dietetycznej i częściowe pokrycie kosztów zakupu obuwia jesiennego. Kwota ta nie zaspokoiła jednak potrzeb i oczekiwań skarżącego. W związku z tym należy podkreślić, że w przypadku zasiłku celowego przepisy nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, ani też nie określają wysokości zasiłku, lecz stanowią jedynie, że może zostać przyznany taki zasiłek osobie spełniającej kryteria ustawowe. Oznacza to, iż kwestia przyznania zasiłku, jak i jego wysokość, zostały pozostawione uznaniu organów pomocy społecznej. Uznanie to nie może oczywiście mieć zupełnie dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby potrzebującej pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej w kontekście potrzeb innych osób oczekujących pomocy. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że przyznana pomoc finansowa jest jedynie uzupełnieniem własnych środków wnioskodawcy i nie zaspokaja wszystkich jego potrzeb w pełnym zakresie i w pełnej wysokości, bowiem środki którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej są ograniczone. Podkreślił to również organ II instancji stwierdzając, że przyznana pomoc jedynie w części zaspokoić może potrzeby wnioskodawcy, "jednakże należy mieć na względzie, że przyznana pomoc w postaci zasiłku celowego uzależniona jest od wielkości posiadanych przez organ środków finansowych". Stanowisko organów obu instancji znajduje oparcie w przepisie art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego: "potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej". Sąd podziela też pogląd organu odwoławczego, że z powodu wielkości środków finansowych, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej, możliwości udzielania pomocy są ograniczone, dlatego nie wszystkie zgłoszone potrzeby mogą być zaspokojone, a wysokość przyznawanych świadczeń nie zawsze odpowiada oczekiwaniom wnioskodawcy. Podobny pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń" (Sygn. akt II SA/Gd 4332/01, LEX nr 77665). Mając wszystko powyższe na względzie nie można stwierdzić, aby zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzje organu I instancji o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego we wskazanej wyżej kwocie naruszała prawo bądź przekraczała granice uznania administracyjnego. Należy zatem uznać, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.