II SA/Po 1135/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant : sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...]. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R. W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski 4/II SA/Po 1135/03 U Z A S A D N I E N I E Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. uchylił decyzję wcześniejszą z dnia [...]r., przyznającą R. W. zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski od miesiąca listopada 2002 r. oraz orzekł o zaprzestaniu opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne od miesiąca listopada 2002 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w doręczonym przez Stronę orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...]r. wskazuje się, że córka M. nie wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że Strona nie posiada uprawnień do dalszego pobierania zasiłku stałego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z 29.11.1990 r.o pomocy społecznej (tj. Dz. U. 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.). W odwołaniu od w/w decyzji R. W. podnosi, iż od wymienionego w zaskarżonej decyzji orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wniosła odwołanie, ponadto przypomina, że jej dziecko ma "indywidualny tok nauczania na terenie szkoły z zastrzeżeniem doprowadzania i odbierania z zajęć szkolnych". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...]z dnia [...]r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wymieniło zaświadczenia lekarskie dotyczące M., w oparciu o które R. W. przyznano zasiłek stały oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...]r. Organ przytoczył pkt 7 wskazanego w/w orzeczenia, w którym zapisano, że M. nie wymaga "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Organ zacytował też art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że w rozważanej sprawie nie został spełniony warunek zawarty w art. 6 lit. b ust. 3 pkt 7 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych. W związku z powyższym pomoc w postaci zasiłku stałego R. W. nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za naganne to, że Kierownik MOPR w P. podjął decyzję w przedmiotowej sprawie, zanim w/w orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności stało się ostateczne. Ponieważ jednak Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. utrzymał w mocy orzeczenie o niepełnosprawności I instancji, wobec tego decyzja MOPR pod względem merytorycznym jest zgodna z prawem. Zatem, mimo stwierdzonego uchybienia, organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu R. W. podnosi, iż od orzeczenia w sprawie niepełnosprawności córki wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zatem zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą uważa za krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej wskazane. Motywy niniejszego rozstrzygnięcia są następujące: organ I instancji nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, opierając się na orzeczeniu o niepełnosprawności, tym samym nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego; organ II instancji nie naprawił tych uchybień. Powyższe zapewne było związane z dokonaną przez oba organy z literalną wykładnią art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm. – dalej Ustawa). Taka wykładnia tego przepisu nie była jednak aprobowana w doktrynie i orzecznictwie już w poprzednim stanie prawnym (tj. przed zmianą wprowadzoną ustawą z 17 grudnia 2001 r. (Dz. U. Nr 154, poz. 1792). Zdaniem orzekającego składu WSA w Poznaniu, kierunek interpretacji zaproponowany w piśmiennictwie i stosowany w judykaturze NSA zasługuje na utrzymanie. W tym sensie doszło do naruszenia przez organy I i II instancji art. 27 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z 17.12.2001 r. (Dz. U. Nr 154, poz. 1792), obowiązującym od 1.01.2002 r. W/w przepis art. 27 Ustawy normował warunki stwierdzenia uprawnienia do zasiłku stałego w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji i w dniu podjęcia decyzji ją poprzedzającej. Są to następujące warunki (przesłanki pozytywne): osoba ma być zdolna do pracy lecz nie pozostawać w zatrudnieniu, nie pozostawanie w zatrudnieniu ma wynikać z konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, dochód rodziny nie może przekraczać półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4 ustawy; dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami o których mowa w art. 6 lit. b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm. dalej ustawa o rehabilitacji). W niniejszej sprawie, zdaniem orzekających organów administracyjnych wszystkie przesłanki były spełnione po tą ostatnią, a konkretnie, poza pozytywnym wskazaniem, o którym mowa w punkcie 7 w/w art. 6 lit. b ust. 3 ustawy o rehabilitacji. Żaden z organów nie odnotowuje natomiast, iż w przedmiotowym orzeczeniu o niepełnosprawności zawarto równocześnie pozytywne wskazanie, o którym mowa w punkcie 8 art. 6 lit. b ust. 3 ustawy o rehabilitacji. Mianowicie Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności stwierdził, iż w przypadku M. W. zachodzi "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji" (k. 193). Pojawia się zatem pytanie, czy ostatni z wymienionych w art. 27 Ustawy warunków należy uznać za spełniony tylko wówczas, gdy w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka są zawarte łącznie wskazania, o których mowa w pkt 7 i pkt 8 art. 6 lit. b ust. 3 ustawy o rehabilitacji, czy wystarczą wskazania w jednym z w/w punktów, ewentualnie podparte także innymi dowodami wskazującymi na "(....) konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym (...)" (cytat z art. 27 Ustawy). Należy zauważyć, że zacytowana wyżej fraza zamieszczona została w przepisie art. 27 Ustawy na mocy noweli z 8.10.1999 r. (Dz. U. z 1990 r. Nr 90, poz. 1001) i to ten tekst doczekał się interpretacji wychodzących poza jego brzmienie literalne. I tak, odwołując się do wykładni systemowej, doświadczenia życiowego oraz generalnych celów pomocy społecznej, piśmiennictwo wypowiedziało się, iż wystarczy potrzeba współdziałania w jednym z wymienionych postępowań: leczniczym, rehabilitacyjnym, edukacyjnym, żeby skutecznie ubiegać się o zasiłek stały (Cz. Martysz, S. Nitecki, G. Szpor Komentarz do Ustawy o pomocy społecznej Gdańsk 2001, str. 149). Judykatura zaś, przechodząc do porządku dziennego nad użytą w przepisie koniunkcją stwierdziła, iż konieczność osobistej pielęgnacji i konieczność systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym i edukacyjnym dotyczącym chorego dziecka, jako przesłanki przyznania zasiłku stałego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r.Nr 64, poz. 414 ze zm.), nie muszą występować z taką samą intensywnością (wyrok NSA z 22.03.2001 r. SA/Bk 1544/00, ONSA 2002/83. W obu zacytowanych źródłach wskazuje się, że przy ścisłej, językowej tylko interpretacji art. 27 Ustawy, prawo do otrzymania tej formy pomocy będzie miało bardzo mało osób. Natomiast interpretacja odwołująca się do argumentów aksjologicznych zgodna jest z duchem omawianej ustawy (Cz. Martysz, S. Nitecki, G. Szpor j.w., podobnie w uzasadnieniu w/w wyroku z 22.3.2001 r.). Sąd podziela powyższe opinie i opowiada się za taką, jak wyżej interpretacją art. 27 Ustawy (takie stanowisko zajął też WSA w Poznaniu w wyroku z 9.12.2004 r., sygn. akt 4/II SA/Po 1759/02). Przechodząc do kwestii procesowoprawnych Sąd zauważa, że w materiałach administracyjnych, poza wymienionym orzeczeniem o niepełnosprawności, niewiele jest informacji o potrzebach życiowych M.W. i opiece nad nią. Wzmianka o indywidualnym toku nauczania dziecka znajduje się na kartce wpiętej do kwestionariusza z 15.10.2001 r. (k. 161), jest też Orzeczenie nr [...] o potrzebie indywidualnego nauczania (k. 153), ale nie ma w nim mowy o doprowadzaniu i odprowadzaniu ze szkoły. Zebrane materiały winny zatem być uzupełnione i na ich podstawie poczynione pełne ustalenia faktyczne. Ponowne orzekanie w sprawie z wniosku R. W. o przyznanie zasiłku stałego będzie miało za podstawę ustawę z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Ustawa ta, pod nazwą "zasiłek stały" normuje w art. 37 inną instytucję prawną aniżeli art. 27 wcześniej obowiązującej ustawy o pomocy społecznej. Sytuacje objęte hipotezą "dawnego" art. 27 nie pozostają jednak całkowicie poza regulacją nowej ustawy. Do w/w sytuacji odnoszą się przepisy art. 42 nowej ustawy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 134, 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ppsa w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd orzekł jak w pkt 1-szym sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. O wykonalności zaskarżonej decyzji, w myśl art. 152 ppsa, nie orzeczono, ponieważ zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z 12.03.2004 r. wygasła ona z dniem wejścia w życie w/w ustawy, tj. 1.05.2004 r. /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski KB/