III SA/Wa 777/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA (del.) Dariusz Dudra (spr.), Sędziowie asesor WSA Alojzy Skrodzki, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Urszula Miszkurka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi "E." E. F. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2004r. Nr [...] 2) stwierdza, że decyzje wymienione w pkt. 1 nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącej Spółki kwotę 733zł (siedemset trzydzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] określił ,,E.’’ E. F. wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 1999 r., za styczeń 2000 r. oraz za kwiecień 2002r. w kwocie 5.681,80 zł, określił również wysokość zaległości podatkowej za w/w miesiące wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz jest obowiązkiem ustawowym określonym w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Z kolei, z uwagi na brak należytych wpłat na PFRON, organ I instancji był obowiązany określić stronie zaległość z tego tytułu wraz z odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania z dnia 23 stycznia 2004 r. Minister Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2004 r. Organ II instancji wskazał, iż zaskarżona decyzja jest decyzją określającą wysokość zobowiązania, wydaną na mocy art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz. 926 ze zm.) – dalej powoływana jako O.p, który stanowi, że jeżeli wskutek wszczętego postępowania podatkowego, organ podatkowy stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Minister Polityki Społecznej odwołując się do podnoszonych przez stronę zarzutów stwierdził, iż nadpłata z 1999 r., o której podmiot został poinformowany w rozliczeniu z dnia [...] listopada 2000 r., została rozliczona zgodnie z art. 75 O.p., który stanowi że nadpłaty podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczeniu nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Ponadto w dniu 27 lutego 2001 r. Fundusz poinformował stronę o sposobie rozliczenia nadpłaty z 1999 r., z którego wynika, iż nadpłata za okres od maja 1999 r. do listopada 1999 r. została rozliczona na poczet zaległości w styczniu, lutym, marcu i czerwcu 1995 r. W konsekwencji, zaliczenie nadpłat na najstarsze zaległości spowodowało niedopłatę w okresie od grudnia 1999 r. do kwietnia 2002 r. W skardze z dnia 15 października 2004 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 122, art. 74a, art. 76 § 1, art.21 § 3, art. 62 § 1, art. 55 § 2, art. 125 § 1 O.p. We wniesionej skardze strona skarżąca podnosi, iż odwołanie wniesione do Ministra Polityki Społecznej nie zostało rzetelnie rozpatrzone. Organ odwoławczy nie odniósł się bowiem do faktu dwukrotnego rozliczenia tej samej nadpłaty za 1999 r. oraz nie wyjaśnił kwestii rozliczenia nadpłat za 1997 r. oraz za kwiecień 2002 r. Powyższe, zdaniem pełnomocnika, jest wynikiem nieprawidłowego księgowania wpłat dokonywanych na rzecz Funduszu. Pełnomocnik podnosi również, iż organ nie rozpatrzył wniosku strony o zawieszenie postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść również należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści art. 134 § 2 oraz art. 60 przywołanej ustawy wynika, że Sąd w toku postępowania z urzędu bada, czy zaskarżony akt administracyjny nie jest dotknięty wadą nieważności. Zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zawiera wadę dającą podstawę do stwierdzenia nieważności, a konkretnie stwierdzić należy uchybienie w postaci rażącego naruszenia prawa. W związku z tym przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Teza ta, wynikająca z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi podstawowe kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa czy też przybrało postać kwalifikowanego naruszenia prawa, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności decyzji. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001r., sygn. akt III S.A. 1110/00). W niniejszej sprawie w sposób rażący naruszono prawo poprzez określenie zobowiązania z tytułu wpłat na PEFRON w kwocie łącznej za okres trzech miesięcy z trzech różnych lat. W decyzji z dnia [...] stycznia 2004r. Prezes PFRON określił wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Fundusz za grudzień 1999r., styczeń 2000r. i kwiecień 2002r. w łącznej kwocie 5.681, 80 zł. W tym miejscu wspomnieć trzeba, że od 1 stycznia 2003r. zgodnie z art. 21 § 3 O.p, który to do wpłat na PFRON znajduje odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, organ określa wysokość zobowiązania, a nie zaległości i odsetek, jak to było w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2002r. W świetle bowiem powołanej normy podatkowej, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON są zobowiązaniami miesięcznymi. Świadczy, o tym treść art. 21 ust. 1 powołanej wyżej ustawy rehabilitacyjnej. Z przepisu tego wynika, że zgodnie z art. 21 ust. 1 cyt. ustawy, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz. Do tych wpłat znajduje zastosowanie wspomniany wcześniej art. 21 § 3 O.p. Podnieść w tym miejscu także należy, iż w przypadku, gdy pracodawca nie dokona należnej wpłaty bądź dokona wpłaty zaniżonej, wtedy Prezes Funduszu zobligowany jest do wydania decyzji w myśl art. 49 ust. 4 ustawy rehabilitacyjnej. Zgodnie z jego treścią od decyzji Prezesa Zarządu Funduszu dotyczących wpłat, o których mowa w ust. 1, pracodawcy przysługuje odwołanie do Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Podkreślić w tym miejscu z całą mocą trzeba, że taka decyzja wydawana jest za okresy miesięczne, bo o takich stanowi art. 49 ust. 1 ustawy rehabilitacyjnej. Przepisy te są jednoznaczne i nie budzą żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Zobowiązania są miesięczne, także decyzje deklaratoryjne, stwierdzające obowiązek zapłaty tych zobowiązań wydawane na podstawie art. 49 ust. 4 powołanej ustawy, mogą dotyczyć wyłącznie należności PFRON za okresy miesięczne. Wobec tego, że proste zestawienie treści decyzji Prezesa PFRON (określenie zobowiązania za trzy miesiące z lat 1999, 2000 i 2002r.) z powołanymi przepisami ustawy rehabilitacyjnej (określenie zobowiązania za okresy miesięczne) wskazuje wyraźną sprzeczność, to świadczy to o rażącym naruszeniu prawa. Utrzymanie takiej decyzji w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 99 poz. 1071 – j.t.), przez organ drugiej instancji skutkuje także – mając na uwadze dewolutywny charakter odwołania – rażącym naruszeniem prawa przez organ odwoławczy. Dodać do powyższego jedynie należy, iż deklaracje sporządzane za okresy roczne nie powodują, że zobowiązania miesięczne po zakończeniu roku przekształcają się w zobowiązania roczne, tak, jak to ma miejsce w podatkach dochodowych, w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku dochodowym od osób prawnych. Nie ma także żadnych podstaw prawnych do łączenia zobowiązań miesięcznych z różnych lat. Przepisy regulujące przedmiotowe wpłaty na PFRON nie stanowią o zobowiązaniu rocznym, a tylko w takim przypadku byłoby możliwe sumowanie zobowiązań miesięcznych. Wobec przedstawionych argumentów skonstatować trzeba, iż wydanie decyzji przez Prezesa Zarządu PFRON w dniu [...] stycznia 2004 r. określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON w łącznej kwocie 5.681, 80 zł. za miesiące grudzień 1999r., styczeń 2000r. i kwiecień 2002r. rażąco naruszało art. 21 ust. 1, art. 49 ust. 1 oraz art. 49 ust. 4 omawianej ustawy. Dlatego też zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Funduszu należało wyeliminować z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności. Końcowo stwierdzić należy, iż wobec powodów eliminacji decyzji z obrotu prawnego przedwczesne byłoby ustosunkowywanie się do zarzutów skargi. Ponowne postępowanie administracyjne pozwoli stronie na powtórne przedstawienie swojej argumentacji, a w przypadku jej nieuwzględnienia -zaskarżenie decyzji do Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 p.p.s.a.