II OZ 541/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt 7/IV SA 618/03 odrzucającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. C. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przedstawił do rozpoznania zażalenie R. C. na postanowienie tego Sądu z dnia 17 listopada 2004 r., którym odrzucono wniosek skarżącego R. C. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 listopada 2004 r. Sąd stwierdził, że skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy został już rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 5 października 2004 r. wydanym przez referendarza sądowego (skarżący został zwolniony od opłaty za sporządzenie uzasadnienia a w pozostałym zakresie wniosek oddalono), to kolejny wniosek podlega odrzuceniu, a ponadto skarżący nie podał żadnych nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby rozpatrzenie ponownego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z akt sprawy wynika, że po oddaleniu skargi wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2004 r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie z dnia 5 października 2004 r., wydane przez referendarza sądowego, którym skarżący został zwolniony jedynie od opłaty za sporządzenie uzasadnienia, doręczono skarżącemu w dniu 21 października 2004 r. W dniu 25 października 2004 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został odrzucony zaskarżonym postanowieniem. W pismach z dnia 4 grudnia 2004 r. nadanych w urzędzie pocztowym dnia 6 grudnia 2004 r., skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r. odrzucające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 października 2004 r. wydanego przez referendarza sądowego. Niezależnie od tego skarżący w dniu 10 grudnia 2004 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie radcy prawnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2004 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 października 2004 r., a następnie postanowieniem z dnia 15 marca 2004 r. odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 16 grudnia 2004 r., ponieważ zażalenie to nie zostało opłacone w wyznaczonym terminie. Z kolei postanowieniem z dnia 15 marca 2004 r. Sąd oddalił wniosek skarżącego o zmianę postanowienia z dnia 5 października 2004 r. oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny przedstawione zostało zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r. Analiza poszczególnych czynności podejmowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tej sprawie prowadzi do wniosku, że zasadniczym błędem tego Sądu było to, że rozpoznawano kolejne wnioski skarżącego dotyczące przyznania prawa pomocy, zamiast przedstawić do rozpoznania zażalenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 4 grudnia (k. 53) na postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r. o odrzuceniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy (k. 44). Pomimo, że postanowienie to było nieprawomocne, Sąd rozpoznawał kolejne wnioski skarżącego dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 października 2004 r. wydanego przez referendarza sądowego, co w przypadku uwzględnienia zażalenia na postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r. byłoby bezprzedmiotowe. Rozpoznając bowiem zażalenie na postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r. o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy stwierdzić, co następuje: Postanowienie z dnia 5 października 2004 r., wydane przez referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 października 2004 r. (k. 32). Wobec tego złożony przez skarżącego w dniu 25 października 2004 r. wniosek o zwolnieniu od kosztów sądowych należało traktować jako sprzeciw od postanowienia z dnia 5 października 2004 r. wydanego przez referendarza sądowego, wniesiony na podstawie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jeżeli bowiem strona po doręczeniu jej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, którym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uwzględniono w części a w pozostałej części wniosek oddalono, składa w terminie do wniesienia sprzeciwu kolejne pismo (wniosek), w którym domaga się zwolnienia od kosztów w całości, to jest to sprzeciw w rozumieniu art. 259 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprzeciw od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego wnoszony przez samą stronę nie wymaga bowiem uzasadnienia. Nie ulega zaś wątpliwości, że strona, której doręczono postanowienie referendarza sądowego oddalające jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, występując do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, przed upływem terminu do wniesienia sprzeciwu, w sposób wystarczający wyraża swoją wolę, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem referendarza sądowego i domaga się uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Oznacza to, że w razie odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego, wniesienie przez stronę w terminie do wniesienia sprzeciwu, wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowi sprzeciw od postanowienia referendarza a nie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tego względu brak było podstaw do odrzucenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ponieważ wniosek ten w istocie rzeczy był sprzeciwem od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wniesienie przez skarżącego sprzeciwu powoduje ten skutek, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 października 2004 r. dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych utraciło moc w całości, na podstawie art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wobec tego całkowicie bezprzedmiotowy był wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 października 2004 r. oraz kolejne postanowienia dotyczące tego wniosku (postanowienia z dnia 16 grudnia 2004 r. i dnia 15 marca 2005 r.), jak również orzekanie przez Sąd o oddaleniu wniosku skarżącego o zmianę postanowienia z dnia 5 października 2004 r. (postanowienie z dnia 15 marca 2005 r.). W związku z uchyleniem zaskarżonego postanowienia z dnia 17 listopada 2004 r. o odrzuceniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i na skutek przyjęcia, że skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 5 października 2004 r. wydanego przez referendarza sądowego, które z tego powodu utraciło moc, sprawa zwolnienia od kosztów sądowych wymaga rozpoznania przez sąd. Na marginesie tej sprawy należy jeszcze podnieść, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wadliwie powołano się na przepisy art. 58 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w toku postępowania nie jest wnioskiem o wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 63 i art. 64 tego Prawa W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 17 listopada 2004 r.