II SA/Ol 604/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Janina Kosowska Marzenna Glabas (spr.) Beata Jezielska Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie - oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 2 sierpnia 2002 r., Nr "[...]" umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku A. S. o przyznanie uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). W uzasadnieniu wskazał, że wniosek został złożony po upływie terminu określonego w art. 22 ust. 3 powołanej ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 4 listopada 2002 r., Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał własną decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 8 lipca 2003 r. sygn. akt "[...]" Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę, uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 orzekł, że art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Okoliczność ta stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145a Kpa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 28 sierpnia 2003 r., Nr "[...]" odmówił A. S. przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, stwierdzając, że przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie przewidują przyznania uprawnień kombatanckich osobom biorącym udział w rozminowywaniu kraju podczas służby wojskowej po dniu 9 maja 1945 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nazwanym "odwołaniem" skarżąca podaje m.in., że w pierwszej decyzji mowa była o niedotrzymaniu terminu do złożenia wniosku, natomiast obecnie organ powołuje się na ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r., aby nie przyznać przysługujących jej uprawnień. Decyzją z dnia 15 marca 2004 r., Nr "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 sierpnia 2003 r., Nr "[...]" o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu stwierdził, że strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła nowych okoliczności oraz dowodów, które byłyby nieznane organowi przy podejmowaniu decyzji z dnia 28 sierpnia 2003 r. Okoliczność pełnienia służby wojskowej przez zmarłego męża strony w okresie od 10.11.1954 r. do 5.11.1956 r. i jego osobisty udział w rozminowywaniu kraju nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, nie może też zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani równorzędna z nią. Uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie zgodnie z art. 20 ust. 3 powołanej ustawy nie są prawem samoistnym lecz pochodnym. Z uwagi na fakt, że odbywana przez męża strony służba wojskowa nie mieści się w określonych w art. 1-4 wskazanej ustawy ramach działalności kombatanckiej, mężowi zainteresowanej nie przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie, co w konsekwencji powoduje, że stronie nie należą się uprawnienia wdowy po kombatancie. W złożonej skardze A. S. zarzuca, że odmawiając przyznania jej uprawnień kombatanckich pierwotnie podnoszono jakoby nie dotrzymała terminu do złożenia wniosku. Po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazuje na inne okoliczności. Podnosi też, że mąż brał udział przy rozminowywaniu kraju z rozkazu Państwowej Służby Wojskowej. Kwestionuje zasadność przyznania uprawnień kombatanckich innym osobom. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż stosownie do art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Skarżąca nie podniosła żadnych argumentów wskazujących na naruszenie prawa materialnego bądź procedury administracyjnej. A. S. domaga się przyznania uprawnień przysługujących wdowom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach lub innych osobach uprawnionych. Okolicznością, która zdaniem skarżącej uzasadnia wniosek jest udział zmarłego męża w rozminowywaniu kraju podczas pełnienia służby w Wojsku Polskim w kwietniu 1956 r. i w okresie od 1 maja 1956 r. do 31 lipca 1956 r. Wskazany fakt, wbrew stanowisku skargi, nie daje jednakże podstawy do uznania męża skarżącej za osobę, której przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie. Kwestia ta jest regulowana przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Ustawodawca w art. 1 - 4 powołanej ustawy przewiduje szereg tytułów, które stanowią podstawę do ich przyznania. W preambule do tej ustawy stwierdzono m.in., że "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, na polach walki zbrojnej (...) w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje." Przyznane tą ustawą uprawnienia mają więc charakter szczególnych przywilejów nadanych osobom, których działalność uznana została za wyjątkową zasługę dla Ojczyzny. Wynika z tego oczywisty wniosek, że szczególne przywileje nie powinny być przyznane osobom, które nie spełniają przesłanek ustawy. Podkreślenia wymaga też, że odmowa przyznania uprawnień kombatanckich nie jest oznaką dyskryminacji, lecz odmową przyznania szczególnych przywilejów. Zatem nie każde pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim stanowić może podstawę do nabycia uprawnień przewidzianych we wskazanej ustawie. Chodzi bowiem jedynie o pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie (art. 1 ust. 2 pkt. 1 ustawy). Definicja kombatanta i działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, zawarta w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., nie obejmuje natomiast pełnienia służby w Wojsku Polskim w latach 1954 - 1956, nawet polegającej na udziale w rozminowywaniu kraju, nie stanowi także represji w rozumieniu art. 4 powołanej ustawy i jako taka nie daje uprawnień kombatanckich. Inną podstawę prawną do przyznania świadczenia pieniężnego stanowi, poza powołaną ustawą o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, m.in. ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. Nr 60, poz. 622 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych bądź z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach lub przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959, przysługuje określone w tej ustawie świadczenie pieniężne. Ustawodawca stwierdził więc, że tylko przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych i wykazanie takich okoliczności umożliwia skuteczne ubieganie się o przyznanie uprawnień przewidzianych w tej ustawie. Natomiast udział w rozminowywaniu kraju w czasie pełnienia służby wojskowej w latach 1954-1956 nie został uznany ani przez powyższą ustawę, ani przez ustawę o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność, którą mimo jej niewątpliwej wagi i niebezpiecznego charakteru, należy szczególnie traktować, przyznając określone uprawnienia. Ustawodawca przewidział natomiast w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jednolity Dz. U. Nr 9 poz. 87 ze zm.), możliwość przyznania świadczeń pieniężnych inwalidom wojennym, inwalidom wojskowym oraz członkom rodzin, pozostałym po żołnierzach poległych, zmarłych lub zaginionych w czasie służby wojskowej oraz po inwalidach wojennych i wojskowych. Za inwalidę wojennego uważa się m.in. osobę mającą obywatelstwo polskie, która została zaliczona do jednej z grup inwalidów z tytułu inwalidztwa będącego następstwem zranień lub kontuzji doznanych w związku z rozminowywaniem kraju w czasie pełnienia służby w Siłach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po zakończeniu wojny 1939-1945 (art. 8 pkt. 5 tej ustawy). Niemniej jednak z akt sprawy nie wynika, aby zmarły mąż skarżącej był inwalidą wojennym. Zatem nie są spełnione przesłanki do uzyskania świadczeń przewidzianych także w tej ustawie. Uprawnienia skarżącej nie mają pierwotnego charakteru, są uprawnieniami pochodnymi, a więc nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych. Należy więc stwierdzić, że jeżeli osobie, od której wywodzi się uprawnienia pochodne nie przyznano by uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do odmowy przyznania uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienie pochodne. Skarżąca swoje roszczenia w zakresie uprawnień kombatanckich wywodzi z faktu udziału zmarłego męża w rozminowywaniu kraju w czasie pełnienia służby wojskowej i nie powołuje się na żadną z ustawowych okoliczności, która uprawniałaby stronę do przyznania uprawnień. Z materiału dowodowego sprawy również nie wynika, aby mąż skarżącej posiadał jakikolwiek tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie obowiązującej ustawy, zatem skarżącej żądane uprawnienia nie przysługują. Prawidłowo więc Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Nie można bowiem skutecznie domagać się praw, choćby w subiektywnej ocenie wnioskodawcy żądanie takie było ze wszech miar słuszne, o ile nie wynika ono z konkretnego przepisu obowiązującego prawa. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, sprowadzających się do twierdzenia, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych unika przyznania należnych uprawnień, stwierdzając w kolejnych decyzjach najpierw uchybienie terminu do złożenia wniosku, a następnie brak przesłanek określonych w ustawie, należy stwierdzić, iż nie jest on zasadny. Stosownie do art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 mogły być kierowane, w trybie, o którym mowa w ust. 1, do dnia 31 grudnia 1998 r. przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, a do dnia 31 grudnia 1999 r. przez osoby zamieszkałe poza granicami Polski. Ponieważ skarżąca złożyła wniosek po upływie ustawowego terminu, przepis ten stanowił podstawę wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji z dnia 2 sierpnia 2002 r., Nr "[...]" i z dnia 4 listopada 2002 r., Nr "[...]". W tych okolicznościach merytoryczne ustosunkowanie się tego organu do argumentacji wniosku byłoby przedwczesne. Przed merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ustalenia wymagają bowiem zagadnienie proceduralne takie, jak np. zbadanie legitymacji do złożenia wniosku, właściwości organu czy zachowanie przewidzianego przepisami terminu bądź innych wymogów szczególnych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 4/02 (Dz. U. Nr 72, poz. 658) stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymieniony wyżej przepis stracił moc z dniem 29 kwietnia 2003 r. Stanowiło to podstawę uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny decyzji z dnia 4 listopada 2002 r., Nr "[...]". Dopiero to rozstrzygnięcie pozwoliło Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpatrzenie złożonego wniosku z punktu wiedzenia spełnienia ustawowych przesłanek, których istnienie warunkuje przyznanie żądanego przez skarżącą uprawnienia. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).