I SA/Wr 1744/02

sygn. akt 3 I SA/Wr 1744/02 1 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant: Halina Rosłan po rozpoznaniu w dniu 17 września 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącego kwotę 1.513,40 zł (jeden tysiąc trzynaście i 40/100 złotego) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie może być wykonana. 4. 2 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł, działając na podstawie art. 233 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 2 §2, art. 6 §2, art. 9, art. 38, art. 210 §1, §2 i §3 pkt 3, art. 222 §3, art. 242 §3, art. 262 Kodeksu celnego, §1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą uznano skarżącego za dłużnika celnego i określono wartość celną samochodu osobowego marki Ford Fiesta. W uzasadnieniu podniesiono, że 22 października 2000 r. skarżący nabył na giełdzie samochodowej we W., od osoby podającej się za K. Z. samochód osobowy marki "Fiesta" otrzymując jednocześnie dokumenty pojazdu, w tym dotyczące jego odprawy celnej. Samochód ten został następnie zarejestrowany na skarżącego w Urzędzie Miasta L. Funkcjonariusze celni ustalili, że pojazd ten został wprowadzony do Polski nielegalnie, gdyż zgłoszenie celne przedstawione przez skarżącego okazało się fałszywe. Było to podstawą do wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny przedmiotowego pojazdu. Postępowanie to zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawcy. Dyrektor Urzędu Celnego, postanowieniem z dnia 11 lipca 2001 r. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie ww. pojazdu, jednocześnie - odrębnym postanowieniem, dokonał zajęcia tegoż pojazdu do czasu uregulowania jego statusu celnego. Decyzją z 18 grudnia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego objął przedmiotowy samochód procedurą dopuszczenia do obrotu i wymierzył należności celne przywozowe w kwocie [...]. W uzasadnieniu wywiódł w szczególności, że samochód ten został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny, w związku z czym powstał w stosunku do niego dług celny, natomiast skarżącego można zaliczyć do kategorii dłużników, o których mowa w art. 210 §3 pkt 3 Kodeksu celnego, bowiem nabywając ww. pojazd nie dochował należytej staranności. W odwołaniu skarżący zarzucił, że błędnie przyjęto, iż nie zachował należytej staranności przy zakupie pojazdu, skoro podjął wszelkie czynności zwyczajowo przyjęte przy zakupie samochodu, zaś otrzymane od sprzedawcy dokumenty nie wzbudzały żadnych wątpliwości zarówno u niego, jak i u urzędników wydziału komunikacji, którzy z racji wykonywanych zadań w sposób profesjonalny zajmują się ich analizą. Zarzucił nadto sprzeczność ustaleń poczynionych przez organ z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie karnoskarbowej, z których to akt wynika, iż dochował on należytej staranności przy zakupie auta i nic nie wskazuje na to, by miał świadomość nielegalnego wprowadzenia tego pojazdu na polski obszar celny. Dodał nadto, że w niedzielę na giełdzie nie ma innych możliwości weryfikacji danych sygn. akt 3 1 SA/Wr 1744/02 3 podawanych przez sprzedawcę inaczej, niż poprzez dokładne sprawdzenie okazanych przez sprzedawcę dokumentów i własnoręczne odpisanie ich treści. Za nielogiczne uznał zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko, że skoro sprzedający traktował swoją działalność zarobkowo (co wynika z zestawienia dat zakupu towaru, odprawy celnej i wystawienia do sprzedaży na giełdzie), to nabywca auta ograniczając się do odczytania nazwiska z dowodu osobistego, nie dopełnił należytej staranności. Rozpoznając powyższe odwołanie Prezes GUC nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Przyznał, iż faktem jest umorzenie postępowania karno skarbowego i że w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu stwierdzono, iż skarżący dochował należytej staranności przy zakupie przedmiotowego auta oraz że brak jest danych, by miał on świadomość nielegalnego wprowadzenia pojazdu. Podniósł jednak, że postępowanie celne jest postępowaniem odrębnym od postępowania karnego skarbowego, skutki zaś ustaleń poczynionych w postępowaniu karnym skarbowym nie mogą przesądzać o wynikach postępowania celnego, zwłaszcza, że to ostatnie prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu celnego - odmienne od przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Przywołał, że z poczynionych ustaleń wynika, iż na giełdzie samochodowej we Wrocławiu w omawianym okresie działało i działa "Biuro informacji i rzeczoznawstwa samochodowego Z. W.", w którego zakresie działania mieści się m.in. sprawdzanie autentyczności numeracji na samochodzie, autentyczności dokumentów pojazdu, czy dany pojazd jest poszukiwany jako kradziony. Nadto biuro to posiada wzory dokumentów celnych prawidłowo wypełnionych, wykaz numeracji i adresów urzędów celnych, wykaz dokumentów skradzionych, w tym dowodów tożsamości. Pozostaje poza sporem, że skarżący z usług tego biura nie skorzystał, przeczy więc to, zdaniem Prezesa GUC, jego twierdzeniom, by dochował należytej staranności oraz okoliczności że na giełdzie nie miał możliwości weryfikacji uzyskanych danych. Powyższe dawało podstawę do uznania skarżącego za dłużnika celnego. Zgodnie z art. 210 §2 Kodeksu celnego dług celny powstaje z chwilą nielegalnego wprowadzenia pojazdu. Natomiast w myśl przepisu art. 222 §1 ww. ustawy, kwota należności celnych, przywozowych lub wywozowych, jest ustalana na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skoro więc skarżący w okolicznościach sprawy nie dochował należytej staranności, o której mowa w art. 210 §3 pkt 3 Kodeksu celnego, rozstrzygnięcie organu I instancji, jako zgodne z prawem utrzymano w mocy. W skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia skarżący zarzucił, że w sposób istotny naruszono art. 120, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej, bowiem nienależycie rozważono materiał dowodowy i wyprowadzono z niego wnioski w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Zarzucił również naruszenie art. 210 §3 pkt 3 sygn. akt 3 I SA/Wr 1744/02 4 Kodeksu celnego poprzez przyjęcie, że jest on dłużnikiem celnym w sytuacji, gdy nie wiedział i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć, iż pojazd ten został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący wskazał, że przywołane przepisy procesowe nakładają na organy obowiązek działania w sposób budzący zaufanie do organów oraz podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy mają obowiązek zebrania całego materiału dowodowego i rozpatrzenia go w sposób wyczerpujący, bowiem tylko materiał dowodowy spełniający ww. wymogi może spełniać podstawę do prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów. W zaskarżonej decyzji, zdaniem skarżącego, organy obu instancji w sposób rażący naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, a wyciągnięte z zebranego materiału dowodowego wnioski charakteryzują się krańcową dowolnością. Organ II instancji za przesądzającą uznał okoliczność nieskorzystania przez skarżącego z usług "Biura informacji i rzeczoznawstwa samochodowego Z. W.". Wystarczy jednak zwrócić uwagę na zakres usług oferowanych przez tą firmę by dojść do wniosku, że działanie to byłoby w tym przypadku bezużyteczne. Nikt nie kwestionował bowiem, że dokumenty celne były wypełnione prawidłowo, samochód nie był kradziony a załączone przez sprzedawcę dokumenty nie nosiły jakichkolwiek śladów przeróbek. Powyższe potwierdza fakt rejestracji tego samochodu przez Wydział Komunikacji, którego pracownicy codziennie stykają się z dokumentami celnymi oraz dokumentacją samochodów. Ocena należytej staranności skarżącego tylko w aspekcie pracy ww. biura nie może być uznana za pełną i wystarczającą podstawę do podjęcia decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać sygn. akt 3 I SA/Wr 1744/02 5 uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). Zgodnie z art. 134 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będą jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawową kwestią dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji i postępowania, w jakim została ona wydana, jest właściwe rozumienie art. 210 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.). Przepis ten przewiduje bardzo szeroki krąg osób, które "nabyły, posiadały lub posiadają towar" wprowadzony nielegalnie i podlegający należnościom celnym przywozowym. Ujęcie to oznacza, że każda z osób uczestniczących w obrocie takim towarem, w tym posiadacz teraźniejszy lub przeszły (a więc władający towarem w zakresie jakiegokolwiek prawa - nie dotyczy to dzierżyciela i władztwa prekaryjnego), może być dłużnikiem celnym. Staje się nim, gdy zostanie wykazane, że "przy zachowaniu należytej staranności" osoby te "mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie było nielegalne". Wykazanie jednak należytej staranności przez wskazanie zakresu powinności, jakich powinien dochować podmiot, którego zachowanie się ocenia, wymaga odniesienia przede wszystkim do miejsca, jakie w łańcuchu transakcji zajmuje osoba, której zachowanie ocenia się w celu przypisania długu celnego. Inaczej wygląda staranność profesjonalisty, zawodowo trudniącego się obrotem towarami danego rodzaju, inaczej - jego kontrahenta detalisty lub konsumenta. Innym czynnikiem relatywizacji będą okoliczności nabycia towaru przez osobę, której staranność się ocenia: mniej wymaga się od kogoś, kto towar nabywa od profesjonalisty, w sklepie czy licencjonowanym punkcie stałej sprzedaży, wyższej staranności zaś wymaga zakup na giełdzie czy od nieznanej osoby prywatnej. Oznacza to, że gdy występuje wielość podmiotów, którym - ze względu na miejsce w łańcuchu kolejnych transakcji - można przypisać różną pozycję, a co za tym idzie stosować wobec nich różne kryteria decydujące o "należytej staranności", jakiej nie dochowały, art. 210 § 3 pkt 2 kodeksu celnego wymaga przypisania długu celnego w zindywidualizowany sposób. Organ celny musi wskazać, na czym w odniesieniu do każdego spośród wielu dłużników polega zaniedbanie in concreto staranności determinowanej okolicznościami konkretnego wypadku, konkretnej transakcji, która spowodowała, że stali się nabywcą lub posiadaczem (obecnym lub przeszłym) danego towaru (patrz: wyrok NSA w Warszawie z 7 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1533/01, opub. ONSA 2003/3/69). W przedmiotowej sprawie skarżącemu nie można zarzucić braku należytej staranności przy nabyciu samochodu. Wbrew stanowisku organu odwoławczego nie może być skutecznym zarzut nie skorzystania z usług Biura Informacji i Rzeczoznawstwa Samochodowego Z. W. Biuro to, sygn. akt 3 I SA/Wr 1744/02 6 jak wynika z ustaleń organu sprawdzało autentyczność numeracji samochodu, autentyczność dokumentów pojazdu, okoliczność czy samochód jest zgłoszony jako kradziony, posiadało nadto wzory dokumentów celnych prawidłowo wypełnionych, wykaz numeracji i adresów urzędów celnych, wykaz dokumentów kradzionych, w tym dowodów osobistych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wszystkie dokumenty samochodu, w tym jego numery, były autentyczne, nie był to pojazd kradziony, a dane sprzedawcy nie pochodziły z dokumentu skradzionego. Nie jest również kwestionowane, że dokumenty celne były prawidłowo wypełnione. Sprzedawca załączył nadto do tych dokumentów także opinię biegłego rzeczoznawcy dokumentującą stan techniczny pojazdu. Należy zauważyć, że dopiero po szczegółowym dochodzeniu ustalono, iż faktycznie samochód był uprzednio własnością obywatela Niemiec wskazanego w dowodzie odprawy celnej, że biegły o nazwisku uwidocznionym na opinii, jest faktycznie rzeczoznawcą PZM-otu, lecz przedłożonej opinii nie sporządził oraz że pieczęcie Urzędu Celnego (okrągła i kwadratowa) użyte były również przy nielegalnym wprowadzeniu innego samochodu. Już choćby z tych okoliczności wynika w sposób oczywisty, że nie skorzystanie z usług biura prowadzonego przez Z. W. nie mogło mieć żadnego wpływu na ustalenie stanu prawnego nabywanego pojazdu. Zakres w jakim to Biuro sprawdza nabywane samochody nie pozwoliłby na ustalenie, że samochód został wprowadzony na polski obszar celny bez uiszczenia cła, a wszystkie inne dane pojazdu były zgodne z rzeczywistością. Nie można również zarzucić skarżącemu, że winien przed nabyciem pojazdu sprawdzić czy faktycznie uiszczono należności celne, gdy otrzymał prawidłowy dowód odprawy celnej z pieczęciami a także opinię rzeczoznawcy o stanie technicznym pojazdu. W tych okolicznościach nie można się zgodzić z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie zachował należytej staranności w czasie nabywania samochodu. Zdaniem Sądu, ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnych możliwości ustalenia na giełdzie samochodowej, czy samochód został legalnie wprowadzony na polski obszar celny oraz czy jego sprzedawca posługuje się autentycznymi dokumentami. Na gruncie stanu faktycznego ustalonego w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie można postawić zarzutu niezachowania należytej staranności przy zakupie pojazdu samochodowego. Naruszenie przez organ odwoławczy art. 210 § 3 Kodeksu celnego obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. sygn. akt 3 1 SA/Wr 1744/02 7 W konsekwencji uchylenia zaskarżonej decyzji należało dodatkowo orzec na podstawie art. 152 ww. ustawy, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano w oparciu o przepis art. 200 powołanej ustawy.