IV SA/Wa 388/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka /spr./, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, sędzia NSA Maria Rzążewska, Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Minister Środowiska z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...].01.2004 r. 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz skarżącej B. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zastępstwa prawnego U Z A S A D N I E N I A Minister Środowiska decyzją z dnia [...].01.2004 r. po rozpatrzeniu wniosku B. K. z dnia [...].01.2004 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wojewody [...] z dnia [...].12.1999 r. [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych w planie zagospodarowania przestrzennego miasta W. powołując się na art. 149 § 3 kpa odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 16, poz. 78 ze zm.) wyrażenie zgodny na przeznaczenie na cele nieleśne gruntów leśnych następuje na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta). W dacie składania wniosku do Wojewody [...] uprawnionym do jego złożenia był zarząd gminy (miasta). Właściciele gruntu leśnego objętego wnioskiem zarządu miasta nie mają przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych. Nie mają też uprawnień do występowania z wnioskiem w sprawie zmiany ich przeznaczenia. Są tylko bezpośrednio zainteresowani rozstrzygnięciem sprawy mając interes faktyczny we wzroście wartości nieruchomości. Zajmując takie stanowisko organ powołał się na pogląd Sądu wyrażony w wyroku NSA z dnia 21.02.2003 r. w sprawie II SA 3491/01 i uznał, że wniosek o wznowienie postępowania mógł złożyć tylko podmiot wnioskujący o zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne będąc stroną postępowania administracyjnego. Wniosek Zarządu nie mógłby się opierać na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek B. K. Minister Środowiska decyzją z dnia [...].03.2004 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].01.2004 r. o odmowie wznowienia postępowania, a jednocześnie odmówił przekazania sprawy do rozpatrzenia Wojewodzie [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ podtrzymał stanowisko, że wnioskująca o wznowienie postępowania B. K. nie ma przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, o wyrażenie zgody na przeznaczenie gruntów leśnych pod budownictwo mieszkaniowe. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 145 § 1 kpa. Nie ma też podstaw do przekazania sprawy do rozpatrzenia Wojewodzie [...]. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła B. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].01.2004 r. W skardze podnosi, że w postępowaniu o zmianę przeznaczenia gruntu leśnego – działki nr [...], której jest właścicielką na cele nieleśne została pominięta jako strona i bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Jako błędne ocenia stanowisko organu, że nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu i powołuje się na opinię Biura Ochrony Środowiska [...] W. wyrażoną w piśmie z dnia 29.04.2003 r., że właściciele gruntów leśnych zainteresowani zmianą ich przeznaczenia mają interes prawny w postępowaniu dotyczącym tej zmiany, a także na rozstrzygnięcie NSA tj. wyrok z dnia 24.11.1999 r. sygn. II SA 995/99 oraz postanowienie w sprawie II SA 3088/02 z dnia 11.04.2003 r., w których Sąd przyjął, że właściciele gruntów leśnych mają przymiot strony w postępowaniu o zmianę przeznaczenia tych gruntów na cele nieleśne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, umożliwiającą ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. B. K. – wnioskująca o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Wojewody [...] z dnia [...].12.1999 r. odmawiającą wyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne powołuje się na przesłankę wznowieniową, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa podnosząc, że bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu, gdyż pominięto ją jako stronę, choć działka o nr ew. [...], której dotyczyło postępowanie stanowi jej własność. Organ odmawiając wznowienia postępowania zajął stanowisko, że nie miała przymiotu strony, w tym postępowaniu i uznał, że żądanie wznowienia postępowania nie pochodzi od strony. Wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych jest możliwe, gdy żądanie wznowienia złoży podmiot nie będący stroną lub strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego. Stanowisko organu, że wnioskująca o wznowienie postępowania nie ma przymiotu strony było wynikiem poglądu, że w postępowaniu o zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśnie właściciele tych gruntów nie mają interesu prawnego, a jedynie faktyczny, a brak interesu prawnego oznacza, że nie są stronami postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na stanowisko NSA zajęte w wyroku z dnia 21.02.2003 r. w sprawie II SA 3491/01. W wyroku tym Sąd wyraził pogląd, który przyjął organ w zaskarżonej decyzji. Orzecznictwo NSA w tej kwestii nie było jednolite Sąd w obecnym składzie nie podziela stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji i uznaje za słuszny pogląd wyrażony w wyrokach NSA w sprawach: IV SA1817/00 z dnia 4.07.2001 r., II SA 995/99 z dnia 4.07.2001 r., II SA 995/99 z dnia 24.11.1999 r., IV SA 486/01 z dnia 10.01.2003 r., że postępowanie o wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne wszczyna się na wniosek wójta, jednak przymiot strony w tym postępowaniu mają także właściciele tych gruntów. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie w sprawie. Źródłem tego interesu prawnego może być prawo cywilne, a w szczególności prawo rzeczowe. Właściciele gruntów leśnych zainteresowani zmianą ich przeznaczenia na cele nieleśnie (pod budownictwo mieszkaniowe) mają interes prawny w rozpatrzeniu sprawy. Decyzja w sprawie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów związana jest z wykonywaniem własności nieruchomości. Brak zgody ogranicza dysponowanie własnością, gdyż wpływa na ich wartość rynkową, utrudnia obrót nieruchomością, uniemożliwia planowaną zabudowę. W przypadku złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez stronę czynności sprawdzające dopuszczalność wznowienia winny wykazać: 1. czy wniosek został wniesiony do właściwego organu, 2. czy został złożony w terminie określonym w art. 148 § 1 i 2 kpa, 3. czy została wskazana przesłanka wznowieniowa. W przedmiotowej sprawie organ zaniechał zbadania trybu wnoszenia wniosku, jak również terminu błędnie przyjmując, że wnioskująca nie ma przymiotu strony. Zgodnie z art. 150 § 1 kpa organem właściwym w sprawach o wznowienie postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzje w ostatniej instancji. W przedmiotowej sprawie decyzja Wojewody [...] z dnia [...].12.1999 r. była ostateczna (nie przeszła toku instancji, gdyż nie złożono od niej odwołania). Podanie o wznowienie postępowania wnioskująca wniosła do Ministra Środowiska. Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości (art. 19 kpa). Nakłada to na organ obowiązek kontroli swojej właściwości z urzędu. Przy wszczęciu postępowania na żądanie strony, w razie negatywnego wyniku badania właściwości przekazuje się podanie do organu właściwego ( ust. 65 § 1 kpa). Jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działalność organu, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia (art. 150 § 2 kpa). Przejście kompetencji na organ wyższego stopnia nastąpuje tylko wówczas, gdy na skutek działania lub zaniechania organu nastąpiła wadliwość postępowania stanowiąca przesłankę określoną w art. 145 § 1 kpa (patrz. Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego B. Adamiak, J. Borkowski Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2003 r. str. 661). Jeżeli strona żąda wznowienia postępowania z tej przyczyny, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), to organem właściwym do rozstrzygnięcia o tym żądaniu w myśl art. 15o § 2 kpa jest organ wyższego stopnia tylko wówczas, gdy było to wynikiem zamierzonego działania organu prowadzącego postępowanie w celu uniemożliwienia tej stronie wzięcia udziału w postępowaniu. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3.10.1988 r. II SA 165/88 i sąd w obecnym składzie je podziela. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, by organ rozważał swoją właściwość choć w pkt. 2 decyzji orzekł, że odmawia przekazania sprawy do załatwienia Wojewodzie [...]. Wydanie przez organ decyzji oznacza, że uznał się właściwym do jej rozstrzygnięcia. Orzekanie wówczas o odmowie przekazania sprawy innemu organowi jest zbędne. W podstawie prawnej nie został powołany przepis art. 150 § 2 kpa. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że organ orzekał w tym trybie. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej uchybienia procesowe należy przyjąć, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo. Z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) orzeczono jak w sentencji.