II SA/Wa 385/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), WSA Adam Lipiński, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę IISA/Wa 385/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił M.Ł. przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano ponadto, że w przypadku p. Ł. renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, do samodzielnej egzystencji, w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie są spełnione warunki określone w art. 83 ustawy. Z akt rentowych wynika, że w okresie od dnia 4 października 1959 r. do 5 stycznia 1965 r. występuje kilkuletnia przerwa w ubezpieczeniu, mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 22 stycznia 1965 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]października 1994 r. p. Ł. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero od grudnia 1969 r., tj. po upływie 4 lat 11 miesięcy i 9 dni od ustania zatrudnienia. Z akt rentowych wynika również, że w okresie od zaprzestania zatrudnienia do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym, który w świetle ustawy jest okresem nieskładkowym. Na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy p. Ł. miała ukończone 30 lat i posiadała udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek jedynie 21 miesięcy i 14 dni. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że brał pod uwagę trudne warunki materialne, ale nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jej sytuacja materialna jest wyjątkowa trudna, wcześniej zajmowała się wychowaniem dzieci i opiekowała się swoim chorym bratem. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Świadczenia z tego przepisu są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może je przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: - po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, - po drugie, ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, - po trzecie, osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że M.Ł. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku 30 lat, w 1969 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 21 miesięcy i 14 dni. W latach 1959 do 1965 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy. Z akt rentowych wynika, że w okresie od zaprzestania zatrudnienia do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, przebywała na urlopie wychowawczym, który w świetle ustawy jest okresem nieskładkowym. Przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy przez 5 lat nie został udowodniony żaden okres potwierdzony opłacaniem składek. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Wobec poczynionych ustaleń podkreślić należy, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna skarżącego. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek z tym, że w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia, mógł on sam lub uprawniony członek rodziny otrzymać świadczenie nadzwyczajne. Dlatego sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie, o wydaniu decyzji przez Prezesa ZUS odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, zadecydował fakt, że na 30 lat życia skarżącej w chwili powstania niezdolności do pracy, posiadała ona bardzo krótki 21 - miesięczny okres ubezpieczenia, a nie wykonywała pracy, ponieważ opiekowała się dziećmi - co nie jest okolicznością szczególną, ale jej wyborem. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.