II SA/Wr 1283/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie - Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Wojewody D. z dnia 22 maja 2003 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia, oddala skargę. Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2003 r. M. B. zwróciła się o wydanie odpisu zupełnego jej aktu urodzenia, z naniesioną wzmianką dodatkową o zmianie nazwy miejscowości urodzenia ze "Zgorzelice" na "Zgorzelec", powołując się na przepisy zarządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych (MP Nr 44 z 1946 r.). Organ pierwszej instancji, po przeprowadzonym postępowaniu, odmówił wpisania informacji o zmianie nazwy miejscowości, w której nastąpiło zdarzenie. Swoją decyzję z dnia 14 kwietnia 2003 r., Nr [...] uzasadnił tym, iż akt urodzenia zainteresowanej został sporządzony już po ustaleniu zmian nazw miejscowości na terenie ziem odzyskanych, a wskazany przez stronę akt prawny stanowi o zmianie nazwy miasta Görlitz na Zgorzelec. Miejscowość "Zgorzelice" w nim nie występuje. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ś. nie znalazł także podstaw do dokonania wnioskowanej czynności w trybie sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w akcie urodzenia wnioskodawczyni. Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania zainteresowanej od opisanej decyzji Kierownika USC w Ś., utrzymał to orzeczenie w mocy (decyzja organu odwoławczego z dnia 22 maja 2003 r., Nr [...]). W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż akt urodzenia strony został wpisany do ksiąg stanu cywilnego w USC w Ś. w dniu 9 października 1947 r. pod numerem 832. Akt ten opiewa na nazwisko i imię B. M. R., urodzonej w dniu [...] w miejscowości Zgorzelice, córki K. B. i J. I. B. Podstawą sporządzenia tego dokumentu było zarządzenie Ministerstwa Ziem Odzyskanych z dnia 11 września 1947 r. oraz protokół postępowania wyjaśniającego w sprawie spóźnionego zgłoszenia urodzenia dziecka. W dokumentach tych jako miejsce urodzenia widnieje zapis: "Görlitz", z podaną obok - w nawiasie - nazwą miasta "Zgorzelice". Wojewoda D. wywodził dalej, że podstawę prawną umożliwiającą naniesienie wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego o zmianie nazwy miejscowości, w której nastąpiło zdarzenie, stanowi § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. Nr 136, poz. 884 ze zm.). Dotyczy to jednak przypadku, gdy nazwa miejscowości uległa zmianie po sporządzeniu aktu stanu cywilnego. W przedmiotowej sprawie akt urodzenia zainteresowanej został sporządzony w 1947 r., podczas gdy polskie nazwy miejscowości na terenach zachodnich zostały określone na podstawie zarządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości z dnia 7 maja 1946 r. (MP Nr 44, poz. 85). Organ odwoławczy zauważył ponadto, iż w aktach zbiorowych do aktu urodzenia strony istnieje nieścisłość co do nazwy miejscowości urodzenia W protokole zgłoszenia zdarzenia, w rubryce: miejsce urodzenia, widnieje zapis: "Görlitz (Zgorzelice)", przy czym obie nazwy dotyczą innych miejscowości. Zgodnie ze skorowidzem ustalonych nazw miejscowości na ziemiach odzyskanych, zebranych na podstawie uchwał Komisji Ustalania Nazw Miejscowości przy Ministerstwie Administracji Publicznej (wydanie I IKiW "Glob", Wrocław 1948 r.), niemiecka nazwa miejscowości "Görlitz" odpowiada nazwom polskich miejscowości, takim jak: Gierloż, Zgorzelec, Zgorzelisko (s. 254 podanej publikacji). Natomiast polska miejscowość "Zgorzelice" to dawna miejscowość "Brandenburg" (s. 220 cytowanej publikacji). Istniejąca rozbieżność nie jest więc oczywistym błędem pisarskim w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.). W końcowym fragmencie uzasadnienia Wojewoda D. podkreślił, iż z uwagi na fakt, że Kierownik USC jest jedynie rejestratorem zdarzeń stanu cywilnego, brak było możliwości uwzględnienia żądania strony w administracyjnym trybie, a właściwym organem do załatwienia sprawy jest wyłącznie sąd, zgodnie z art. 31 prawa o aktach stanu cywilnego. Nie godząc się z decyzją Wojewody, M. B. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. W skardze wyraziła zapatrywanie, że w akcie jej urodzenia figuruje błędna nazwa miejscowości, w której się urodziła - "Zgorzelice", zamiast prawidłowej, tj. "Zgorzelec". Podkreśliła, że urodziła się 28 lutego 1944 r. w Görlitz, gdzie czasowo przebywała wówczas jej rodzina. Po wyzwoleniu - w 1945 r. - cała rodzina powróciła do Polski i zamieszkała w Ś., gdzie w 1947 r. doszło do sporządzenia spornego aktu stanu cywilnego, w którym błędnie zostało określone miejsce urodzenia strony. Skarżąca podkreśliła, iż przez całe życie podawała Zgorzelec jako miejsce swojego urodzenia. Miejscowość ta figuruje też w niemal wszystkich dokumentach, którymi się posługiwała, także w akcie małżeństwa z 1966 r., mimo że akt ten został sporządzony na podstawie odpisu aktu urodzenia, z wpisaną tam miejscowością "Zgorzelice". Ta ostatnia została wpisana dopiero do aktu małżeństwa zawartego przez zainteresowaną w 1993 r. Treść właśnie tego aktu małżeństwa stała się przyczyną odmowy wydania stronie nowego dowodu osobistego. W celu definitywnego załatwienia sprawy - po zasięgnięciu informacji w USC w Ś. oraz w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - M. B. wystąpiła z wnioskiem rozpatrzonym negatywnie przez organy obu instancji. Podniosła, że ponosi ustawicznie koszty, jest fizycznie i psychicznie zmęczona niemożliwością uzyskania potrzebnego w życiu codziennym dowodu osobistego, do czego - jej zdaniem - wystarczyłoby naniesienie wzmianki dodatkowej, zgodnie z żądaniem. Sama nie powinna ponosić konsekwencji błędów urzędników. W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Uwzględniając dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszych rozważaniach - w skrócie - jako p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w art. 145 § 1 p.s.a. Przepis ten przesądza, iż zaskarżona decyzja podlega uchyleniu przez sąd administracyjny w wypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzenia naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie składu orzekającego, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do żadnego z wymienionych naruszeń, co czyniło skargę nieuzasadnioną i obligowało Sąd do jej oddalenia. Po myśli art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm. - dane publikacyjne tego aktu z okresu rozpatrywania sprawy przez organy obu instancji; aktualnie - tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688), powoływanej w dalszych wywodach skrótem "p.a.s.c.", w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Innym wyjątkiem od zasady stabilności danych wpisanych pierwotnie do aktu stanu cywilnego, wyrażonej w zdaniu pierwszym art. 28 p.a.s.c., jest możliwość uaktualnienia treści aktu poprzez naniesienie na jego marginesie wzmianki dodatkowej (art. 21 p.a.s.c). Obie wymienione czynności mieszczą się w zakresie kompetencji kierownika urzędu stanu cywilnego. Możliwość zastosowania obu tych instytucji w rozpatrywanej sprawie rozważały też organy przy załatwianiu żądania M. B., dochodząc do wniosku, że jest to - w tym konkretnym przypadku - niedopuszczalne. Sąd w pełni podziela taką ocenę, z następujących powodów. W sprawie nie może być w ogóle mowy o "oczywistym błędzie pisarskim", w rozumieniu art. 28 zdanie drugie p.a.s.c. Sporządzając akt urodzenia strony skarżącej, Kierownik USC w Ś. oparł się bowiem na danych figurujących w dwu dokumentach: w protokole postępowania wyjaśniającego w sprawie spóźnionego zgłoszenia dziecka (dzieckiem tym była skarżąca), spisanym w dniu 19 lipca 1947 r., oraz w piśmie Zastępcy Dyrektora Departamentu Administracji Publicznej w Ministerstwie Ziem Odzyskanych z dnia 11 września 1947 r., L. dz. II.A/2-350/47, w którym organ ten zarządził sporządzenie - w USC w Ś. - aktu urodzenia M. R. B. (oba dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych sprawy, bez oznaczenia numerów kart). W obu wymienionych dokumentach, jako miejsce urodzenia strony wskazano "Zgorzelice". Godzi się przy tym zauważyć, że taką miejscowość podał do wspomnianego protokołu sam ojciec zainteresowanej, dodając, iż miejscowość ta "znajduje się w Niemczech w strefie okupacyjnej rosyjskiej". W świetle tych okoliczności, uwzględniając dodatkowo informacje o niemieckich i polskich nazwach różnych miejscowości przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody D. (za wydaniem I IKiW "Glob", Wrocław 1948), trafnie przyjęły organy obu instancji, iż w sprawie nie chodzi o oczywisty błąd pisarski, który można byłoby sprostować w trybie art. 28 zdanie drugie p.a.s.c. Przepis art. 21 ust. 1 p.a.s.c. dopuszcza z kolei możliwość aktualizacji treści aktów stanu cywilnego poprzez dokonanie wzmianki dodatkowej, jednak tylko wtedy, gdy "po sporządzeniu aktu stanu cywilnego nastąpią zdarzenia, które mają wpływ na jego treść lub ważność". Przepis § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. Nr 136, poz. 884 ze zm.) precyzuje nadto, że wzmianka dodatkowa może dotyczyć także nazwy miejscowości wpisanej do aktu stanu cywilnego (w rozpoznawanym przypadku chodziłoby o nazwę miejscowości, w której urodziła się skarżąca), jest to jednak dopuszczalne tylko wówczas, gdy nazwa miejscowości uległa zmianie po sporządzeniu aktu stanu cywilnego. Uwzględniając takie brzmienie obu przepisów, słusznie podkreśliły organy obu instancji, że naniesienie wzmianki dodatkowej dotyczącej miejscowości urodzenia M. B. było niedopuszczalne, skoro w przedmiotowej sprawie akt urodzenia zainteresowanej został sporządzony w 1947 r., podczas gdy polskie nazwy miejscowości na terenach zachodnich zostały określone na podstawie zarządzenia Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości z dnia 7 maja 1946 r. (MP Nr 44, poz. 85), a więc jeszcze przed sporządzeniem spornego aktu. Za trafną należy w konsekwencji uznać konkluzję obu organów, że w realiach rozpoznawanej sprawy w rachubę wchodzi ewentualnie sprostowanie aktu urodzenia M. B., na podstawie art. 31 p.a.s.c., pod warunkiem, że wykaże ona, iż akt ten został rzeczywiście "błędnie zredagowany" (co do zakresu zastosowania ostatnio powołanego przepisu zob. postanowienie SN z dnia 26 marca 1992 r., I CRN 20/92, OSA 1993, Nr 2,poz. 2). Wymaga jednak zaakcentowania, że sprostowanie aktu stanu cywilnego należy już do kognicji sądów powszechnych (a nie organów), które dokonują tej czynności w trybie postępowania nieprocesowego (art. 33 p.a.s.c.). Do sprostowania aktu urodzenia skarżącej nie mogło zatem dojść w trybie administracyjnym, bowiem ewentualna decyzja wydana w tym przedmiocie byłaby obarczona wadą stanowiąca podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jako orzeczenia wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości. Uwzględniając przytoczone okoliczności i kierując się dyspozycją art. 151 p.s.a., Sąd był zobligowany skargę oddalić, skoro w rozpoznanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa.