IV SA/Wa 223/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Tadeusz Cysek, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy w B. podlega działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. Z. kwotę 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku S. Z. o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10 poz. 51 z późn. zm.) decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy w K., wchodzący w skład byłego majątku ziemskiego J. i S. małż. Z., nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stwierdził, że objęty na dzień 1 września 1939 r. lwh [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w K. zespół dworsko-parkowy w B. obejmujący parcele katastralne: [...], 1014 ha i [...],3 062 ha, podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. w wyniku rozpatrzenia odwołania S. Z. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody [...]. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. Z. wyrokiem z dnia 5 listopada 2003 r. (sygn. akt IV SA 4973/02) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wydanie decyzji przez organ odwoławczy nastąpiło z naruszeniem art. 15 i art. 138 kpa, gdyż nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego i nie rozstrzygając ponownie sprawy, ograniczył się do powtórzenia fragmentów uzasadnienia organu I instancji. Nie zostały rozpatrzone zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczące błędnego ustalenia przez organ I instancji powiązań funkcjonalnych dworu i parku z pozostałą częścią majątku małż. Z. i w ocenie Sądu - organ nie rozpoznał ponownie sprawy jak tego wymaga art. 15 kpa. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ podał, że przedmiotowa nieruchomość obejmująca 125,4150 ha w tym 117,6048 ha użytków rolnych została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stanowił, iż wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeżeli strona zarzucała, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem niesłusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu tj. 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych. Również z przepisu § 6 ww. rozporządzenia obligującego stronę ubiegającą się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. 2 dekretu do przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, wynika "ponad wszelką wątpliwość", iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można domagać się jej wyłączenia spod przejęcia zespołu dworsko-pałacowego było i z racji tego, że przedmiotowy dekret nie został uchylony jest nadal niedopuszczalne". Ponadto organ wskazał, że zespół dworsko-parkowy wraz z budynkami gospodarczymi i stajnią dla koni, oborami, spichlerzem i stodołą znajdował się w centrum majątku oraz tworzył integralną całość terytorialną z pozostałą częścią majątku ziemskiego w B. i z uwagi na charakter zabudowy należało uznać, że obiekty gospodarcze niezbędne były do prowadzenia działalności gospodarczej. Skargę na powyższą decyzję wniósł pełnomocnik S. Z., zarzucając: 1. naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) poprzez całkowite pominięcie przez organ wiążących wskazań oraz oceny prawnej dokonanej prze Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2003 r. wydanym w sprawie sygn. akt IV SA/4973/02, a polegające w szczególności na zaniechaniu "rozpatrzenia i rozważenia związku funkcjonalnego określanej części majątku(...), który to związek funkcjonalny ma istotne znaczenie faktyczne oraz prawne dla rozpatrywanej sprawy; 2. naruszenie art. 15 i art. 138 kpa w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez zaniechanie przez organ II instancji obowiązku ponownego całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia obowiązku ponownego całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności rozpatrzenia podniesionych w odwołaniu zarzutów; 3. naruszenie art. 7, 10 § 1, 77 oraz 107 § 3 kpa poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności ustalenie czy objęte wnioskiem dwie parcele katastralne w części lub w całości były lub mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej" przez innych rolników małorolnych i czy nadawały się do nadziałów oraz: - pominięcie dowodu, z którego wynika, że samodzielne parcele katastralne prawnie wyodrębnione obejmujące dworek z parkiem położone były w granicach administracyjnych K.; - zaniechaniu wskazania dowodów, na podstawie których organ ustalił związek między budynkiem dworu i parkiem, a resztą nieruchomości, czyli gospodarstwem rolnym, 4. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną jego wykładnię nie uwzględniającą ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego; 5. nie uwzględnienie, że dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jako wydany przez organ pozakonstytucyjny i bez wymaganego trybu uchwalania nie mógł stanowić podstawy do nabycia prawa własności przez Skarb Państwa; 6. naruszenie art. 99 Konstytucji z dnia 17 marca 1921 r. oraz § 365 kodeksu cywilnego austriackiego poprzez pozbawienie małż. Z. oraz ich spadkobiercę własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania i nie na cel publicznie użyteczny; 7. naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez pozbawienie skarżących prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości (prawa własności nieruchomości) objętych wnioskiem. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji względnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim należy zauważyć, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w wyniku uchylenia poprzedniej jego decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłego w dniu 5 listopada 2003 r. (sygn. akt IV SA 4973/02) związany był opinią prawną wyrażoną w uzasadnieniu tego wyroku. Zgodnie bowiem z przepisem art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2002 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro strona skarżąca zarzucała, że nie występowały powiązania funkcjonalne dworu i parku z pozostałą częścią majątku małż. Z., to obowiązkiem organu odwoławczego było ustosunkowanie się do tych twierdzeń, a nie powtarzanie w tym zakresie uzasadnienia organu I instancji. Zasady postępowania dowodowego wymagały, iż w razie wystąpienia rozbieżności co do istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii obowiązkiem organu było nie tylko dokładne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, ale również szczegółowe omówienie w decyzji okoliczności ustalonych na podstawie poszczególnych dowodów oraz wskazanie przyczyn, dla których istotnym dowodom odmówiono wiarygodności. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadzając postępowanie odwoławcze nie uczynił przedmiotem swoich rozważań kwestii wskazanych w wyroku NSA i tym samym wydał decyzję z naruszeniem art. 99 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).