II FSK 796/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej skargi Jerzego K. o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 484/04 oddalającym zażalenie Jerzego K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 maja 2004 r., sygn. akt I SA/Łd 510/03 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Jerzego K. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 20 marca 2003 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 rok p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, 3. umorzyć postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 484/04, oddalił zażalenie Jerzego K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 maja 2004 r., I SA/Łd 510/03 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Jerzego K. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 20 marca 2003 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. Powodem takiego rozstrzygnięcia było niewykazanie przez pełnomocnika strony, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy - nie uprawdopodobnił on bowiem, iż - będąc chorym - nie mógł zapewnić substytucji we wniesieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia, zwłaszcza że wykonuje swój zawód w spółce komandytowej. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 27 stycznia 2005 r. W dniu 27 kwietnia 2005 r. /data nadania listu poleconego/ Jerzy K., działając poprzez swego pełnomocnika - radcę prawnego Jana T., złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania w sprawie o FZ 484/04, wnosząc równocześnie o jego zmianę i przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie z art. 271 pkt 2 /pozbawienie skarżącego wskutek naruszenia przepisów prawa możności działania/ oraz 273 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /wyjście na jaw okoliczności faktycznej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy w postaci niezdolności do pracy także wspólnika pełnomocnika skarżącego w okresie upływu terminu do wniesienia wniosków o dostarczenie wyroków/. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania strona podniosła, iż w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę okoliczności, które zostałyby wyjaśnione, gdyby w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu przeprowadzono rozprawę - pełnomocnik wykazałby wówczas, że nie mógł skorzystać z usług substytuta, gdyż nie mógł być nim ani wspólnik ani domownik. Wspólnik pełnomocnika skarżącego, i jest to okoliczność nowa, nie podnoszona w postępowaniu zażaleniowym, także był chory i nie mógł wykonywać obowiązków zawodowych, natomiast jedynym domownikiem pełnomocnika, który w tym czasie nie chorował, była matka pełnomocnika, która z uwagi na swój wiek nie była zdolna do podejmowania czynności procesowych w sprawach prowadzonych przez pełnomocnika skarżącego. Autor skargi o wznowienie postępowania zauważa przy tym, że teza jakoby domownicy pełnomocnika procesowego mieli za niego wykonywać czynności procesowe w czasie jego choroby jest "po prostu absurdalna". Z tego też powodu pozbawienie strony możliwości działania w niniejszej sprawie była oczywista. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Instytucja wznowienia postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem w przypadkach zajścia ustawowych przyczyn wznowienia. Art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ dopuszcza wznowienie postępowania zarówno w przypadku postępowań zakończonych wyrokiem, jak i postanowieniem; można żądać wznowienia postępowania, które zakończyło się orzeczeniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, jak i orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na tej podstawie stwierdzić należy, że dopuszczalne jest wniesienie skargi o wznowienie postępowania zażaleniowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozpoznania takiej skargi. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać wymaganiom formalnym stawianym pismom strony /art. 46 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, a ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia /art. 279 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-273 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie, natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia. Zgodnie z art. 280 powołanej ustawy Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci. Można wyróżnić trzy grupy przyczyn będących podstawami wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego: przyczyny nieważności /art. 271 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, właściwe przyczyny restytucyjne /art. 273 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ oraz stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie, z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą /art. 272 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Skarżący w niniejszej sprawie powołał się na dwie różne podstawy - podstawę z art. 271 pkt 2 powołanej ustawy, czyli pozbawienie możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa oraz art. 273 par. 2 tej ustawy, "w związku z wyjściem na jaw okoliczności faktycznej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy". W pierwszym rzędzie należy rozważyć, czy został zachowany termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 277 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę taką wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Jeśli istnieje kilka podstaw wznowienia postępowania, termin do wniesienia skargi o wznowienie biegnie odrębnie dla każdej z nich. Z kolei art. 279 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania stanowi obligatoryjny element konstrukcyjny tej skargi. W przedmiotowej sprawie autor skargi nie wskazał żadnych okoliczności stwierdzających zachowanie terminu trzymiesięcznego, ograniczając się do podania daty, w której zostało mu doręczone postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem dzień, w którym strona dowiedziała się o orzeczeniu jest dniem początkowym trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania tylko w przypadku, gdy podstawę tej skargi stanowi pozbawienie strony możności działania. Tymczasem autor skargi powołuje jeszcze podstawę z art. 273 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie podając przy tym okoliczności, które świadczyłyby o tym, że trzymiesięczny termin liczony od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia został zachowany. Zawarta w art. 280 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwość żądania od zgłaszającego skargę o wznowienie postępowania uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu odnosi się do okoliczności, co do których Sąd uzna, iż są niewystarczająco uprawdopodobnione w skardze, nie odnosi się jednakże do sytuacji, gdy w skardze o wznowienie postępowania nie wskazano w ogóle takich okoliczności. Wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi jest elementem obligatoryjnym skargi /art. 279 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, którego brak powoduje, iż podstawa wznowieniowa, co do której nie podano okoliczności stwierdzających zachowanie terminu, nie może być przez Sąd rozpoznana merytorycznie. Nie można również pominąć treści art. 276 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania, do której rozpoznania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, powinna być sporządzona przez osobę wymienioną w art. 175 tej ustawy, a więc przede wszystkim adwokata lub radcę prawnego. Profesjonalny pełnomocnik powinien się wykazać należytą starannością w prowadzeniu spraw swoich klientów, w tym przy sporządzaniu skargi o wznowienie postępowania. Tym samym podstawa wznowieniowa oparta na art. 273 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być rozpatrzona merytorycznie. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że wątpliwe jest by pełnomocnik skarżącego nie wiedział o chorobie swego wspólnika w okresie, w którym upływał termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Autor skargi powołuje przede wszystkim, iż choroba wspólnika jest okolicznością nową, nie powoływaną w postępowaniu zażaleniowym - tymczasem podstawa z art. 273 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mówi o późniejszym wykryciu okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Ma to być okoliczność nie znana wcześniej stronom, a nie tylko nie znana Sądowi. Jeśli okoliczność choroby wspólnika była znana pełnomocnikowi w toku postępowania zażaleniowego, to powinna być wtedy powołana, ponieważ skarga o wznowienie postępowania nie może służyć korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy /wyrok NSA z 19 maja 2004 r. GSK 5/04, postanowienie SN z 24 maja 1982 r. II CO 1/82/, jeśli natomiast okoliczność ta nie była znana pełnomocnikowi, oznacza to, iż nie próbował on ustanowić substytuta do prowadzenia sprawy swego klienta w trakcie swojej choroby. Druga podstawa powołana przez autora skargi to art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. W odniesieniu do tej podstawy termin trzymiesięczny do wniesienia skargi na wznowienie postępowania został zachowany. Należy podkreślić, że pozbawienie możności działania musi nastąpić wskutek naruszenia przepisów prawa - konieczne jest zatem wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możności działania /M. Piekarski: "Pozbawienie strony możności obrony swych praw w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1964, s. 59-60; Z. Resich: "Przesłanki procesowe" Warszawa 1966, s. 148; K. Sobieralski "Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego" Zakamycze 2003, s. 216-217/. Autor skargi nie zarzucił Sądowi naruszenia jakichkolwiek przepisów postępowania. Należy również zauważyć, że uchybienie terminowi nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pełnomocnika, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony wielokrotnie w orzecznictwie, iż niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika procesowego nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania polegającej na pozbawieniu strony możności działania /postanowienia SN: z 26 marca 2003 r., II CZ 26/03, z 12 grudnia 2002 r., III AO 23/02, z 12 października 2001 r., III AO 32/01/. Z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wynika jedynie, iż zdaniem pełnomocnika wniosek o przywrócenie terminu powinien być rozpoznany na rozprawie. Tymczasem art. 86 par. 1 zd. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi jednoznacznie, iż postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Tym samym zarzut autora skargi w tym zakresie jest zupełnie chybiony. Należy również zauważyć, że pod rządem ustawy o NSA wypowiedziano pogląd, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający art. 401-404 Kpc /aktualnie art. 271-274 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu na podstawie art. 410 par. 1 Kpc /280 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Taki pogląd został wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego /postanowienie z 28 października 1999 r. II UKN 174/99 i powołane tam orzecznictwo/ i Naczelnego Sądu Administracyjnego /postanowienie z 25 września 2001 r. II SA/Gd 970/01/. Tym samym powołana przez autora skargi podstawa z art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi także nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie i nie może być rozpoznana merytorycznie. Mając powyższe na uwadze, w braku uzasadnionych podstaw wznowieniowych, na podstawie art. 280 par. 1 zd. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. W związku z art. 222 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z którego wynika, iż nie wzywa się zgłaszającego skargę o wznowienie postępowania do uiszczenia wpisu od tej skargi, jeżeli już ze skargi wynika, że polega ona odrzuceniu, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy było bezprzedmiotowe, a więc na podstawie art. 161 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Postępowanie o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia, jako bezprzedmiotowe, również należało, na podstawie art. 161 par. 1 pkt 3 tejże ustawy, umorzyć.