II SA/Ol 134/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2006 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej l/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 3 listopada 2005r. Burmistrz G. odmówił przyznania G. P. prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę – P. P. w okresie od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. W uzasadnieniu podano, iż strona nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uprawniających do przedmiotowego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 5 ustawy osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli 1) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, 2) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, 3) jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, iż zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Podano, iż wnioskodawczyni jest osobą zamężną i wychowuje córkę – P. P. wraz z obecnym mężem – A. P., ojcem jej pozostałych dzieci. P. P. jest uprawniona do świadczenia alimentacyjnego zasądzonego od R. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w E. Wskazano, iż mąż wnioskodawczyni nie przebywa w zakładzie karnym, a jej córka – P. P. nie jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie jest osobą pełnoletnią, nie posiada zasądzonych alimentów od obojga rodziców i pozostaje na utrzymaniu G. i A. P. Z tych względów odmówiono przyznania świadczenia. Od decyzji tej odwołała się G. P. Podniosła, iż nie otrzymuje żadnych pieniędzy od R. P. i nie interesuje się on wychowywaniem dziecka. Podała, iż dziecko uczy się w gimnazjum i potrzebuje środków finansowych na ubranie i przybory szkolne. Decyzją z dnia 6 stycznia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przytoczono te same przepisy, które przywołano w decyzji będącej przedmiotem odwołania, wyjaśniając iż organ odwoławczy podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż żadna z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej nie została spełniona. Podano, iż wnioskodawczyni jest osobą zamężną, jej mąż nie przebywa w zakładzie karnym, a córka nie jest osobą uczącą się w rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c powołanej ustawy. W tej sytuacji powoływanie się na okoliczność, iż ojciec dziecka nie wywiązuje się z obowiązku z alimentacyjnego jest w ocenie Kolegium bez znaczenia. Dodatkowo wskazano, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła pozew o rozwód albo separację i spełnione są warunki określone w ustawie. Jednak z akt sprawy nie wynika, aby w niniejszej sprawie zachodziła sytuacja przedstawiona w powołanej normie prawnej. Na powyższą decyzję skargę wniosła G. P., powołując się na swoją ciężką sytuację materialną. Wskazała, iż od września 2005r. zaprzestano wypłacania jej świadczenia, chociaż ma zasadzone alimenty wyrokiem sądowym. Podała, iż komornik w żaden sposób nie stara się ściągać alimentów od dłużnika, a dziecko uczy się w gimnazjum i wydatki z tym związane są coraz większe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podano, iż skarżąca nie podniosła żadnych argumentów merytorycznych, a organy rozstrzygające o zaliczce alimentacyjnej związane są wyłącznie przesłankami określonymi w przepisach prawa. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji dokonał wnikliwej i wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów, a podjęte rozstrzygnięcie jest prawidłowe i nie narusza postanowień ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji. W niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podnieść należy, iż zasady przyznawania zaliczki alimentacyjnej regulują przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86 poz. 732 ze zm.). Art. 2 pkt 5 powołanej ustawy ustala definicję osoby uprawnionej do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Osobą taką w rozumieniu ustawy (według stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania przez organy obydwu instancji) jest zatem osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli spełnia jedno z pozostałych kryteriów, a mianowicie: jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczenia rodzinnych, bądź jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku z małżeńskim, z osobą która przebywa w zakładzie karnym powyżej trzech miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, bądź też jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jedną zatem z przesłanek uprawniających do zaliczki alimentacyjnej jest wychowywanie osoby uprawnionej przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Powołany przepis odsyła jednak do definicji pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Podnieść jednak należy, iż przepisy definiujące pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko uległy zmianie. Art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005r. stanowił bowiem, iż ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Natomiast w dniu 1 stycznia 2006r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267 poz. 2260), na mocy której dodano art. 3 pkt 17a stanowiący, iż osoba samotnie wychowującą dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jednocześnie ustawa zmieniająca nie zawierała żadnych przepisów przejściowych. Podnieść także należy, iż organy administracji są obowiązane stosować przepisy obowiązujące w dacie wydawania decyzji. Przy czym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, iż zasada ta dotyczy także organu odwoławczego. Jeżeli zatem w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, a rozpatrzeniem odwołania przepisy prawa materialnego ulegną zmianie, to organ odwoławczy zobowiązany jest podjąć rozstrzygnięcie w oparciu o nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego (tak w wyroku z 21 grudnia 1999r. Sygn. akt IV SA 2079/97, LEX 48737, w wyroku z dnia 24 marca 2003r. Sygn,. Akt II SA 2057/01, LEX 121774, w wyroku SN z dnia 7 maja 2002r. sygn. akt III RN 59/01, OSNP z 2003r. Nr 3 poz. 56). W niniejszej sprawie – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – organ odwoławczy zastosował wyżej wskazany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2005r. Wskazać jednak należy, iż z daty widniejącej na decyzji wynika, iż została ona wydana w dniu 6 stycznia 2006r. Okoliczność tę potwierdził także pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. w trakcie wyjaśnień złożonych na rozprawie. Skoro zatem rozstrzygnięcie zostało podjęte po 1 stycznia 2006r., to organ odwoławczy miał obowiązek orzekać o uprawnieniach strony w oparciu o nowe przepisy, a ich niezastosowanie stanowi istotne naruszenie prawa, a mianowicie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego statuującego zasadę praworządności. Ponadto brak rozstrzygnięcia w oparciu o właściwe przepisy prawa uniemożliwia sądowi ocenę zasadności zarzutów skarżącej. Nie można bowiem domniemywać, jakiej treści decyzję wyda organ odwoławczy, jeżeli zastosuje prawidłowe przepisy. Zgodnie bowiem z wyżej wskazanymi przepisami ustrojowymi sąd administracyjny jedynie kontroluje działalność administracji pod względem jej zgodności z prawem, lecz nie jest uprawniony (poza wyjątkiem o którym mowa w art. 154 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) do podejmowania merytorycznych rozstrzygnięć o prawach i obowiązkach strony, w sprawach, których dotyczą zaskarżone decyzje. Wskazać ponadto należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79 poz. 856 ze zm.) orzeczenia kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym, po odbyciu niejawnej narady składu orzekającego. Zatem niewątpliwie data wydania decyzji winna odpowiadać dacie posiedzenia niejawnego, na jakim zapadła. Skoro bowiem Kolegium jest organem kolegialnym i ustawodawca przesądził, iż orzeczenia Kolegium zapadają na posiedzeniach (a nie poza nimi), to wydanie decyzji w innej dacie, niż data posiedzenia stanowi naruszenie prawa. W niniejszej sprawie zarówno z daty widniejącej na decyzji, jak i wyjaśnień pełnomocnika Kolegium wynika, iż decyzja zapadła w dniu 6 stycznia 2006r. Natomiast w sentencji decyzji wskazano, iż posiedzenie, na którym rozpatrywano odwołanie odbyło się w dniu 8 grudnia 2005r. Zatem uznać należy, iż decyzja w niniejszej sprawie nie zapadła na posiedzeniu niejawnym, a w związku z tym doszło do naruszenia przepisów ustrojowych, regulujących tryb orzekania przez samorządowe kolegia odwoławcze. Wobec powyższego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi iż w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.