IV SA/Wr 613/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./ Sędziowie Asesor WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2005r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prorektora ds Badań Naukowych i Współpracy z Zagranicą Uniwersytetu W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy słuchaczy studium doktoranckiego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu W. na rzecz A. B. kwotę 341,16 zł ( słownie: trzysta czterdzieści jeden złotych i szesnaście groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania poniesionych przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Prorektor do Spraw Badań Naukowych i Współpracy z Zagranicą Uniwersytetu W. (dalej; Prorektor ds. Badań Naukowych) decyzją z dnia [...] r., Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595), dalej; ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Studium Doktoranckiego Fizyki z dnia [...] r. o skreśleniu A. B. z listy słuchaczy Studium Doktoranckiego Fizyki. W uzasadnieniu ostatecznej decyzji Prorektor ds. Badań Naukowych stwierdził, że A. B. z dniem [...] r. został przywrócony w prawach uczestnika Studiów Doktoranckich Fizyki w oparciu o wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2002r. sygn. akt 4II SA/Wr 1661/00 stwierdzający nieważność decyzji Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. o skreśleniu A. B. z listy doktorantów oraz wcześniejszej decyzji z dnia [...] r. Przywrócenie w prawach słuchacza nie zwalniało A. B. z obowiązku wypełnienia wymogów wynikających z programu studiów, także tych wymaganych na [...] roku studiów. A. B. nie uzyskał zaliczenia [...] roku studiów. Do czteroletniego okresu studiów doktoranckich zaliczono jedynie okres od [...] r. do [...] r., co umożliwiło pobieranie przez A. B. stypendium przez regulaminowy okres trwania Studium Doktoranckiego Fizyki, aż do czasu obrony rozprawy pracy doktorskiej. Z postępowania dowodowego wynika, że w dniu [...]. A. B. przystąpił do egzaminu na zadane tematy. Warunkiem zdania egzaminu oprócz pozytywnej oceny pracy pisemnej, była pozytywna ocena programu komputerowego, który A. B. miał dostarczyć i opracować w ciągu trzech tygodni od daty egzaminu pisemnego. Oceny pracy pisemnej i programu komputerowego dokonała w dniu [...] r. komisja powołana przez Kierownika Studium Doktoranckiego Fizyki (dalej; Kierownik Studium), która uznała ostateczny wynik egzaminu za niedostateczny. Wobec zakwestionowania przez A. B. tej oceny Kierownik Studium zarządził powtórną ocenę pisemnej pracy egzaminacyjnej. W dniu [...] r. komisja wysłuchała uwag A. B. i ponownie oceniła pracę na ocenę niedostateczną. Uzyskanie oceny niedostatecznej, a tym samym nie zdanie egzaminu było podstawą do wydania przez Kierownika Studium decyzji o skreśleniu A. B. z listy uczestników studium . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana przez osobę nieupoważnioną, gdyż Prorektor ds. Badań Naukowych nie jest organem uczelni i nie jest osobą upoważnioną do wydawania decyzji i że decyzja organu II instancji nie zawiera uzasadnienia prawnego, a decyzja organu I instancji uzasadnienia faktycznego, gdyż decyzja organu I instancji posługuje się jedynie frazesem o nie zaliczeniu egzaminu przez skarżącego i nie określa o jaki program studiów i o jaki egzamin chodzi. Ten sam błąd zawiera decyzja organu II instancji, która została wydana w oparciu o opinię Kierownika Studium i opiekuna prawnego. Opinia ta nie zastępuje programu studiów, który jest uchwałą podjętą przez właściwy organ. W ten sposób organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły dokładnie stanu sprawy, a także nie ustaliły, że na uczelni stosuje się Regulamin Studiów Doktoranckich na Wydziale Fizyki i Regulamin Studiów Doktoranckich Uniwersytetu W.. Ponadto zdaniem skarżącego gdyby przyjąć, że obowiązuje Regulamin Studiów Doktoranckich Uniwersytetu W., a w szczególności § 25 ust. 1 stanowiący, że "uczestnik studiów doktoranckich, który nie wykazuje dostatecznych postępów w pracy naukowej, a zwłaszcza nie zalicza egzaminów w terminach przewidzianych programem studiów, nie wykonuje określonych w harmonogramie etapów pracy doktorskiej lub nie złożył rozprawy doktorskiej w terminie określonym programem studiów, zostaje skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich", to podstawą do skreślenia jest sytuacja, że uczestnik studiów doktoranckich "nie zalicza egzaminów przewidzianych programem studiów". Przepis ten wyraźnie używa liczby mnogiej (egzaminów), co oznacza, że nie zaliczenie jednego egzaminu nie jest jeszcze dostateczną podstawą do skreślenia. Poza tym chodzi wyłącznie o egzaminy, które określał program studiów, a nie egzamin wykraczający poza ramy tego programu. W każdym razie program studiów jest podstawowym wzorcem kontroli w tym przypadku. Skarżący wskazał, że zaliczył wszystkie zajęcia I i II roku studiów obowiązującego wówczas programu studiów. Prorektor uczelni zaliczył skarżącemu rok studiów, a nadto skarżący uzyskał pozytywną recenzję swojej pracy wysłanej do publikacji w "Physica A". Organy orzekające w sprawie winny uwzględnić także okoliczności świadczące na korzyść strony. Wskutek wskazanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2002r. skarżący nigdy nie przestał być doktorantem studiów dziennych, ponieważ orzeczenie to działa ex tunc. Wyrok ten nikogo nie przywraca do pracy, ponieważ sąd administracyjny nie jest sądem pracy, który przywraca pracownika do pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodał, że konsekwencją wspomnianego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego było wydanie zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Studium Doktoranckiego Fizyki o skreśleniu skarżącego z listy słuchaczy Studium Doktoranckiego Fizyki. Prorektor ds. Badań Naukowych ponownie rozpatrując sprawę skarżącego, biorąc pod uwagę zapewnienia skarżącego o pozytywnej opinii prof. dra P. o jego osiągnięciach i dokonaniach, jeszcze raz poprosił o wydanie opinii. Z treści tej opinii jak i stanowiska Kierownika Studium wynika, że wiadomości i umiejętności skarżącego nie rokują nadziei, aby mógł ukończyć Studium Doktoranckie. Decyzję zaś z dnia [...] r. wydał Prorektor ds Badań Naukowych na mocy zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. nr [...] określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakres działania Prorektorów. Chybiony jest zarzut skarżącego, że decyzja I instancji nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, gdyż w decyzji tej stwierdzono, że skarżący nie zaliczył obowiązującego egzaminu i tylko ten fakt stanowi podstawę działań administracyjnych i jest to uzasadnienie faktyczne decyzji, bo innych faktów nie było. Uzasadnieniem prawnym jest powołanie art. 38 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, z którego wynika, że decyzję o skreśleniu uczestnika studium doktoranckiego wydaje kierownik studium. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz. U Nr 58, poz. 249 ze zm.) wynika, że program studiów oraz liczbę obowiązkowych egzaminów ustala rada wydziału (rada naukowa). Rada Naukowa Instytutu Fizyki Teoretycznej dnia 25 maja 1999r. zatwierdziła program studiów, zgodnie z którym doktorant w ciągu pierwszego roku studiów powinien zdać egzamin z dwóch wykładów monograficznych, a tego warunku skarżący nie spełnił. Wobec czego został skreślony z listy słuchaczy, a na skutek skargi do sądu administracyjnego został przywrócony w prawach słuchacza na podstawie wspomnianego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W roku akademickim 2000/2001 wszedł w życie nowy "Program i Regulamin Studium Doktoranckiego Fizyki", z którego wynika że obowiązkiem doktoranta było zdanie na pierwszym roku studiów dwóch egzaminów, zaś zakres obowiązujących zagadnień był w kompetencjach Kierownika Studium. Skarżący nie zdał egzaminu, którego zakres został ustalony przez Kierownika Studium w porozumieniu z opiekunem naukowym skarżącego. Błędny jest pogląd skarżącego, że podstawą do skreślenia z listy słuchaczy może być nie zdanie więcej niż jednego egzaminu. Przepis art. 38 ust,. 3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym wskazuje, że podstawą do skreślenia jest nie wywiązanie się słuchacza z obowiązków określonych m. in. w ust 1. tego przepisu tj. "składania wyznaczonych egzaminów". Przepis ten dotyczy każdego z egzaminów, a więc nie zdanie choćby jednego egzaminu daje podstawę do skreślenia z listy słuchaczy. Studia doktoranckie różnią się od studiów magisterskich, doktoranci nie są studentami lecz uczestnikami i na studiach tych nie ma semestrów i przejścia na następny rok. W programie są określone obowiązki, które każdy z uczestników powinien spełnić. W piśmie Prorektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. zawarto jedynie informację, że skarżącemu zaliczono jedynie czas od [...] r. do [...] r. do czteroletniego okresu tych studiów. Skarżący wysłał bez uzgodnienia pracę do renomowanego czasopisma "Physica A", a otrzymana recenzja była negatywna. Jedynym powodem skreślenia z listy słuchaczy było nie wywiązanie się z obowiązków określonych w regulaminie. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje : Z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne. Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Prorektora ds Badań Naukowych z dnia [...] r., NR [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 38 ust.3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, z którego wynika, że uczestnicy studiów doktoranckich, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i ust. 2 mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma kwestia, że zaskarżona decyzja została wydana przez Prorektora ds Badań Naukowych. W tym miejscu wskazać należy, iż skarżący podniósł w skardze, że zaskarżona decyzja została wydana przez nieupoważniony organ. Natomiast organ, który wydał tę decyzję w odpowiedzi na skargę wskazał, że jego umocowanie do wydania tej decyzji wynika z zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r., Nr [...] określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakres działania Prorektorów. Z treści przepisu art. 38 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym wynika, że od decyzji kierownika studium o skreśleniu z listy uczestnika tych studiów służy odwołanie do organu, który utworzył te studia. Zaś art. 37 ust. 4 tej ustawy wskazuje, że studia doktoranckie w szkole wyższej są tworzone przez rektora. Mając powyższe na uwadze, Sąd pismem z dnia [...] r.- zgodnie z postanowieniem podjętym na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005r.- zwrócił się do pełnomocnika Rektora Uniwersytetu W. o wskazanie, czy Prorektor ds. Badań Naukowych został upoważniony do prowadzenia orzecznictwa w sprawach indywidualnych studentów, a także do przedstawienia Sądowi tego upoważnienia. W odpowiedzi na to pismo pełnomocnik Rektora, pismem z dnia [...] r. wyjaśnił, że uprawnienie Prorektora do wydawania decyzji w sprawach uczestników studiów doktoranckich wynika z § 3 wspomnianego wyżej zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakresy działania Prorektorów. W tym miejscu Sąd zauważa, że z treści § 3 wspomnianego zarządzenia wynika, że Prorektor ds Badań Naukowych wydaje decyzje w następujących sprawach: organizacji badań naukowych i rozwoju Uniwersytetu, rozwoju kadry naukowej i dydaktycznej, okresowej oceny nauczycieli, delegowania na krajowe staże naukowe, udzielania urlopów naukowych i przyznawania stypendiów naukowych, organizacji i współpracy Uniwersytetu z partnerami zagranicznymi, wyjazdów za granicę w celach naukowych, wynalazczości i ochrony patentowej, gospodarki aparaturą naukową, organizacji i nadzoru nad studiami doktoranckimi i infrastrukturą informatyczną. W przepisie tym brak jest zatem upoważnienia Prorektora ds Badań Naukowych do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach słuchaczy studiów doktoranckich. Powyższe wskazuje, że zaskarżona decyzja została wydana przez niewłaściwy organ, ponieważ zgodnie z przytoczonym wyżej art. 38 ust. 3 ustawy o stopniach i tytule naukowym odwołanie od decyzji kierownika studium w sprawie skreślenia z listy słuchaczy studiów doktoranckich rozpoznaje rektor. Przepis art. 268a kpa stanowi z kolei, że organ administracji państwowej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie. Kompetencja do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach powinna być wyraźnie określona, nie może natomiast być domniemana. W niniejszej sprawie zaś Rektor nie upoważnił Prorektora ds. Badań Naukowych do wydawania decyzji administracyjnych. Brak takiego upoważnienia skutkuje naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa), co jest podstawą stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Potwierdza to orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że brak upoważnienia do wydawana decyzji administracyjnych, o którym mowa w art. 268a kpa, skutkuje naruszeniem przepisów o właściwości ( art. 156 § 1 pkt 1 kpa); (wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 1996r., SA/Lu 691/95, LEX nr 26790). Podkreślić należy, że przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący i naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydaniu aktu administracyjnego powoduje jego nieważność bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle powyższych okoliczności, Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).