I FZ 341/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I Izby Finansowej zażalenia "C.D." sp. z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 31 października 2003 r., (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2005 r. I SA/Lu 59/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przez "C.D." sp. z o.o. w B. skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. W motywach rozstrzygnięcia Sąd podkreślił, iż przywrócenie terminu jest instytucją o charakterze wyjątkowym i nie może mieć zastosowana, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie Sądu podniesione przez skarżącą spółkę okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Spółka już w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazała jako adres do doręczeń adres skrytki pocztowej. Na ten adres Sąd wysłał wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, który to wpis nie został uiszczony w terminie. Spółka nie poinformowała Sądu o zmianie adresu, dlatego też Sąd mocą postanowienia z dnia 5 listopada 2004 r. I SA/Lu 691/03 odrzucił skargę spółki. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zasługuje na uwzględnienie argument, iż powodem nieuiszczenia wpisu w terminie były okoliczności związane z długotrwałą toczącą się "procedurą sądową". W zażaleniu na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi spółka wniosła o uchylenie tego postanowienia oraz przywrócenie terminu do wniesienia skargi zgodnie z wnioskiem z 6 stycznia 2005 r. W uzasadnieniu spółka opisała dotychczasowy przebieg postępowania sądowoadministracyjnego wraz z postępowaniami wpadkowymi, a ponadto stwierdziła, iż "wręcz udowodniła" (...) brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, ponieważ w istocie wniosła ją w terminie, o czym świadczy fakt wszczęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postępowania o sygnaturze I SA/Lu 691/03. Spółka uznała, iż Sąd myli wspomniane postępowanie z postępowaniem zażaleniowym o sygnaturze I SA/Lu 59/05, przez co błędnie w zaskarżonym rozstrzygnięciu uznał, iż wpis nie został uiszczony w terminie. Następnie skarżąca podniosła, iż nie jest prawdą twierdzenie, jakoby nie informowała Sądu o zmianie adresu do doręczeń, ponieważ nastąpiło to we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczeniu wpisu od skargi, złożonym 20 listopada 2004 r. Podsumowując spółka uznała, iż doręczenie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi do skrytki pocztowej było prawnie nieskuteczne, ponieważ ani Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697/ nie przewiduje takiej formy doręczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. W zaistniałym stanie faktycznym strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu już po tym, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. Można przyjąć argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż z uwagi na powyższe, ewentualne przywrócenie terminu do wniesienia wpisu sądowego nie spowodowałoby oczekiwanych przez stronę skutków, t. j. ponownego otwarcia drogi do merytorycznego rozpatrzenia jej skargi, ponieważ skarga ta została już odrzucona. Dlatego też Sąd pierwszej instancji potraktował nieuiszczenie opłaty sądowej w terminie jako fakt skutkujący uznaniem wadliwości wniesienia samej skargi i pouczył stronę w uzasadnieniu postanowienia odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu o konieczności wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W tak zakreślonych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu kompleksowo ocenił, iż skarga spółki nie została wniesiona skutecznie. Z całą pewnością można by poddać w wątpliwość prawidłowość powyżej opisanego postępowania Sądu, jednakże z uwagi na przedmiot zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny ograniczy swoje rozważania do kwestii poruszonych w zaskarżonym postanowieniu. Już w pierwszym piśmie skierowanym do Sądu spółka wskazała następujący adres do doręczeń: 20-900 L. (...). Na ten adres doręczano jej pisma w toku postępowania. Strona dwukrotnie nie odebrała pisma skierowanego do skrytki: postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Za pierwszym razem powtórzono doręczenie na adres jej siedziby i termin do wniesienia środka odwoławczego od postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy liczono od daty drugiego, właściwego w rozumieniu art. 67 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doręczenia; innymi słowy nie zastosowano fikcji doręczenia przez co pośrednio uznano, że pierwsze doręczenie nie wywołało skutków prawnych. W odniesieniu do drugiego pisma od razu przyjęto fikcję doręczenia, co stało się w efekcie przyczyną odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w terminie (...). W niniejszych okolicznościach, abstrahując od kwestii dopuszczalności doręczeń pism sądowych do skrytek pocztowych, pojawia się poważna wątpliwość, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dochował wierności zasadzie rzetelnego postępowania, zwanej również zasadą sprawiedliwego procesu sądowego. Nie znajduje bowiem uzasadnienia fakt powtórnego wysłania do strony na adres jej siedziby postanowienia w kwestii wpadkowej, a niewysłanie wezwania do uiszczenia wpisu, co spowodowało w konsekwencji zamknięcie stronie dostępu do drogi sądowej. Ponadto należy dodać, iż powtórne wysłanie postanowienia do strony na adres jej siedziby mogło wywołać u niej przekonanie, że taka procedura jest typowa. Należy podkreślić, iż strona działała bez profesjonalnego pełnomocnika i nie miała żadnych podstaw, by poddać w wątpliwość prawidłowość działania Sądu. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego powyżej opisane postępowanie Sądu mogło być przyczynkiem do mniejszej dbałości strony w zakresie kontrolowania wpływu korespondencji do skrytki pocztowej. Prawidłowe doręczanie pism sądowych jest niezbędne dla spełnienia przesłanek ważności postępowania, właściwego obliczania terminów, zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu itp. Z uwagi na powyższe, przepisy o doręczeniach mają charakter obligatoryjny, tak by wyłączyć swobodną dyspozycję stron w zakresie sposobu doręczania pism. Poprawnie dokonane doręczenie zastępcze jest równoważne w skutkach z doręczeniem, w przypadku którego dokument doręczany rzeczywiście trafia do rąk adresata. Doręczenie zastępcze jest klasycznym przykładem fikcji mającej na celu usprawnienie obrotu. Jest ono zasadne jedynie w przypadku, gdy adresat może uzyskać pismo doręczone zastępczo, jednak z przyczyn leżących po jego stronie tego nie czyni. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zastosowany w tej sprawie adres do doręczeń nie zapewnił stronie należytej ochrony jej praw i spowodował realne niebezpieczeństwo wystąpienia negatywnych skutków procesowych. Powstaje jednak pytanie, czy okoliczność ta w pełni winna obciążać stronę, która dokonała takiego wyboru adresu do doręczeń, czy też Sąd winien zwrócić jej uwagę na ewentualne konsekwencje takiego działania, bądź nawet odmówić uwzględnienia tegoż adresu jako obowiązującego w sprawie. Na mocy art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z całą pewnością w niniejszej sprawie można było rozważyć konieczność pouczenia strony o ewentualnych konsekwencjach jakie wiążą się z nieodbieraniem pism sądowych, a co za tym idzie, z upływem terminów do dokonania czynności w postępowaniu. Z drugiej jednak strony to sama spółka wskazała właśnie taki adres i wydaje się, że winna ponosić konsekwencje nieodpowiedzialnego wyboru adresu. Jako podmiot postępowania sądowego jest ona obowiązana do dołożenia należytej, najwyższej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Sąd nie może bowiem być adwokatem strony i przestrzegać ją na każdym etapie postępowania przed ewentualnymi skutkami nierozsądnych działań. Powyższe wątpliwości należy rozstrzygnąć w oparciu o brzmienie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz stosowanego do doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym na mocy art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym - Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./ - zwane dalej rozporządzeniem. Nie budzi wątpliwości, iż przepis art. 67 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość doręczania pism między innymi spółkom z o.o. na adres wskazany przez te podmioty. Z całą pewnością adres taki nie może jednak być dowolny, ponieważ jak zostało wykazane powyżej, doręczenia pism w postępowaniu sądowym to czynności bardzo doniosłe, warunkujące prawidłowy przebieg postępowania. Stąd też przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące tej materii należy interpretować wąsko, biorąc pod uwagę także unormowania rozporządzenia. Przepis par. 4 tego aktu stanowi, iż przesyłkę doręcza się, z zastrzeżeniem ust. 2, wyłącznie adresatowi, chyba że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dopuszczają doręczenie innej osobie. Regulacja ust. 2 stanowi natomiast, iż przesyłka adresowana do osoby prawnej lub do organizacji nie posiadającej osobowości prawnej może być doręczona pracownikowi upoważnionemu do odbioru przesyłek. Z obu przytoczonych przepisów wynika jednoznacznie, iż ustawodawca dopuścił korzystanie tylko z takich adresów do doręczeń, w których będzie istniała realna możliwość zastania adresata bądź innej osoby uprawnionej do odbioru przesyłki. Celem takiego uregulowania było zagwarantowanie stronie możliwości rzetelnego dostarczenia jej wszelkich pism kierowanych do niej przez Sąd. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skrytka pocztowa nie spełnia powyższych warunków, dlatego też, pomimo ewidentnego zaniedbania swoich interesów przez spółkę, nie powinna być w ogóle dopuszczona jako adres do doręczeń w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze wszystkie opisane powyżej okoliczności związane z zagadnieniem doręczeń w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na mocy odpowiednio stosowanego art. 188 w związku z art. 86 par. 1 i art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.