I GZ 94/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Po 712/04 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie dotyczącej dopuszczenia towaru do obrotu p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2005 r. oddalił wniosek [...] o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że [...] we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od ponoszenia kosztów wpisu od skargi w wysokości 100,00 zł. Postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił powyższy wniosek. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu. Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawionych przez skarżącą dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej oraz sprzeciwu, a nadto wysokość należnego wpisu ( 100,00 zł), Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Okoliczności wskazane przez skarżącą i dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie uzasadniają, zdaniem Sądu, przyznania jej prawa pomocy. W zażaleniu [...] zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i przyznanie skarżącej prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisu art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w wysokości 100,00 zł tytułem wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że sąd nie uwzględnił jej aktualnej sytuacji finansowej. Dysponując miesięcznie kwotą około 619 złotych i nie prowadząc działalności gospodarczej od 2002 r. musi ona utrzymać siebie i dziewięcioletnie dziecko. Z załączonych do formularza PPF zaświadczeń pracodawcy o otrzymywanym przez nią wynagrodzeniu z tytułu umowy o pracę za ostatnie trzy miesiące wynika, zdaniem skarżącej, że 50% wynagrodzenia podlega zajęciu na zaspokojenie należności celno – podatkowych na podstawie wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych. Ponadto skarżąca podkreśliła, że do akt sprawy załączyła zawiadomienia o zajęciach kont bankowych oraz jej wynagrodzenia za pracę, a także zaświadczenie o wpisaniu skarżącej do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżąca powołuje się także na grożący jej wymiar długu celno – podatkowego, ze względu na skalę prowadzonych przeciwko niej postępowań administracyjnych przed organami celnymi. Zdaniem skarżącej, Sąd nie powinien w dalszym ciągu traktować jej jak przedsiębiorcy, od którego należy oczekiwać większej niż przeciętna staranności i dbałości o własne interesy. Podkreśliła, że niniejsze postępowanie jest tylko jednym z kilku, których koszty w łącznej wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych musi ona w chwili obecnej ponieść. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej p.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające należy zwrócić się o pomoc z budżetu państwa. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Przyznanie prawa pomocy jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ubiegająca się o jego przyznanie wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, oraz z uwzględnieniem możliwości poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, przy czym istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stan faktyczny Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowy. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., zawiera bowiem dane konieczne do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że po zlikwidowaniu działalności gospodarczej w grudniu 2002 r. jedynym źródłem dochodu skarżącej pozostaje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1.788,08 zł brutto (1.238,50 zł netto), z czego zajęciu egzekucyjnemu podlega każdorazowo kwota ok. 600,00 zł. Nie posiada ona żadnych oszczędności, majątku ruchomego i nieruchomości, wychowuje samotnie 9-letniego syna. Na podstawie przytoczonych wyżej ustaleń Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wojewódzkiego sądu administracyjnego co do tego, że strona nie wykorzystała w pełni możliwości uzyskania dodatkowych źródeł przychodu, które posiada jako matka samotnie wychowująca dziecko, gdyż znajdując się w trudnej sytuacji materialnej powinna - dbając o jego dobro - ubiegać się o to, aby ojciec uczestniczył w kosztach jego utrzymania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje bowiem także wykorzystanie innych źródeł przychodu (możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji). Zawarty w zaskarżonym postanowieniu pogląd Sądu I instancji, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, zgodny jest z orzecznictwem sądowym w tym zakresie. Strona jako przedsiębiorca powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel. Nie jest uzasadnione przedstawione w zażaleniu stanowisko skarżącej co do tego, że po trzech latach od zakończenia działalności gospodarczej Sąd nie powinien w dalszym ciągu traktować skarżącej jako przedsiębiorcy, od którego należy oczekiwać większej niż przeciętna staranności i dbałości o własne interesy. Od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą wymaga się bowiem przezorności, zapobiegliwości, profesjonalizmu i świadomości tego, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Z przedstawionych okoliczności nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych. Wskazać również należy, że prawo pomocy ma zastosowanie tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Wysokość wpisu sądowego określona w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193) w wysokości 100 złotych, w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca, pozwala na jego uiszczenie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że strona nie wykazała w sposób dostateczny zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy i dlatego jej zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. mr P O S T A N O W I E N I E Dnia 21 lipca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Po 712/04 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie dotyczącej dopuszczenia towaru do obrotu p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2005 r. oddalił wniosek [...] o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że [...] we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od ponoszenia kosztów wpisu od skargi w wysokości 100,00 zł. Postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił powyższy wniosek. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu. Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawionych przez skarżącą dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej oraz sprzeciwu, a nadto wysokość należnego wpisu ( 100,00 zł), Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Okoliczności wskazane przez skarżącą i dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie uzasadniają, zdaniem Sądu, przyznania jej prawa pomocy. W zażaleniu [...] zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i przyznanie skarżącej prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisu art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w wysokości 100,00 zł tytułem wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że sąd nie uwzględnił jej aktualnej sytuacji finansowej. Dysponując miesięcznie kwotą około 619 złotych i nie prowadząc działalności gospodarczej od 2002 r. musi ona utrzymać siebie i dziewięcioletnie dziecko. Z załączonych do formularza PPF zaświadczeń pracodawcy o otrzymywanym przez nią wynagrodzeniu z tytułu umowy o pracę za ostatnie trzy miesiące wynika, zdaniem skarżącej, że 50% wynagrodzenia podlega zajęciu na zaspokojenie należności celno – podatkowych na podstawie wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych. Ponadto skarżąca podkreśliła, że do akt sprawy załączyła zawiadomienia o zajęciach kont bankowych oraz jej wynagrodzenia za pracę, a także zaświadczenie o wpisaniu skarżącej do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżąca powołuje się także na grożący jej wymiar długu celno – podatkowego, ze względu na skalę prowadzonych przeciwko niej postępowań administracyjnych przed organami celnymi. Zdaniem skarżącej, Sąd nie powinien w dalszym ciągu traktować jej jak przedsiębiorcy, od którego należy oczekiwać większej niż przeciętna staranności i dbałości o własne interesy. Podkreśliła, że niniejsze postępowanie jest tylko jednym z kilku, których koszty w łącznej wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych musi ona w chwili obecnej ponieść. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej p.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające należy zwrócić się o pomoc z budżetu państwa. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Przyznanie prawa pomocy jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ubiegająca się o jego przyznanie wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, oraz z uwzględnieniem możliwości poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, przy czym istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stan faktyczny Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowy. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., zawiera bowiem dane konieczne do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że po zlikwidowaniu działalności gospodarczej w grudniu 2002 r. jedynym źródłem dochodu skarżącej pozostaje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1.788,08 zł brutto (1.238,50 zł netto), z czego zajęciu egzekucyjnemu podlega każdorazowo kwota ok. 600,00 zł. Nie posiada ona żadnych oszczędności, majątku ruchomego i nieruchomości, wychowuje samotnie 9-letniego syna. Na podstawie przytoczonych wyżej ustaleń Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wojewódzkiego sądu administracyjnego co do tego, że strona nie wykorzystała w pełni możliwości uzyskania dodatkowych źródeł przychodu, które posiada jako matka samotnie wychowująca dziecko, gdyż znajdując się w trudnej sytuacji materialnej powinna - dbając o jego dobro - ubiegać się o to, aby ojciec uczestniczył w kosztach jego utrzymania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje bowiem także wykorzystanie innych źródeł przychodu (możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji). Zawarty w zaskarżonym postanowieniu pogląd Sądu I instancji, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, zgodny jest z orzecznictwem sądowym w tym zakresie. Strona jako przedsiębiorca powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel. Nie jest uzasadnione przedstawione w zażaleniu stanowisko skarżącej co do tego, że po trzech latach od zakończenia działalności gospodarczej Sąd nie powinien w dalszym ciągu traktować skarżącej jako przedsiębiorcy, od którego należy oczekiwać większej niż przeciętna staranności i dbałości o własne interesy. Od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą wymaga się bowiem przezorności, zapobiegliwości, profesjonalizmu i świadomości tego, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Z przedstawionych okoliczności nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych. Wskazać również należy, że prawo pomocy ma zastosowanie tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Wysokość wpisu sądowego określona w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193) w wysokości 100 złotych, w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca, pozwala na jego uiszczenie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że strona nie wykazała w sposób dostateczny zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy i dlatego jej zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. mr